Stanisław Dunajewski


Stanisław Dunajewski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Zjazd prezesów kół Polskiej Organizacji Wojskowej Okręgu Łódzkiego w dniu 26.03.1933 S. Dunajewski stoi pierwszy od prawej[1]

Stanisław Jakub Władysław Dunajewski (ur. 13 sierpnia 1900 w Górze Kalwarii, zm. 20 stycznia 1985 we Wrocławiu) – porucznik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Członek Polskiej Organizacji Wojskowej[1], w 1917 wstąpił do III Korpusu Polskiego. Podczas wojny polsko ukraińskiej w kwietniu 1918[2] dostał się do niewoli. Pozostawał ukraińskim jeńcem wojennym, aż do swojej ucieczki w czerwcu 1919. Następnie w Oddziale II Dowództwa Okręgu Generalnego „Lublin”. Od grudnia 1919 w 1 pułku strzelców konnych, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, za zasługi odznaczony orderem Virtuti Militari[3][4], który otrzymał z rąk marszałka Józefa Piłsudskiego[5].

W okresie II Rzeczypospolitej po demobilizacji mieszkał w Lublinie, gdzie pracował 1921–1924 w Urzędzie Wojewódzkim[6][7], a następnie w Łodzi, gdzie pełnił funkcję osobistego sekretarza wojewody łódzkiego Władysława Jaszczołta[5][8][9] oraz członka zarządu POW w Łodzi[10]. W latach 30-tych przebywał w Brazylii[11][12].

Uczestnik wojny obronnej Polski w 1939[13] w 25 pułku piechoty. Żołnierz najpierw Związku Walki Zbrojnej, następnie Armii Krajowej o pseudonimie „Balcer”[11]. Aresztowany przez Niemców, więzień Pawiaka od czerwca do października 1940[14], potem w więzieniu Gestapo na Sterlinga w Łodzi. Wykupiony przez ruch oporu 24 grudnia 1940. Po uwolnieniu służył jako technik w Biurze Informacji i Propagandy AK (referat „N” w Okręgu Warszawa)[15]. Do jego zadań należała praca na powielaczu oraz prowadzenie kartoteki warszawskich Niemców[16], a w okresie od stycznia 1941 do lipca 1941 powielanie ukazującego się w nakładzie 400 egzemplarzy pisma przeznaczonego dla żołnierzy niemieckich Kennst du die Wahrheit[15], we współpracy z grupą tylko jemu znanych współpracowników[16].

Po upadku powstania warszawskiego, w latach 1944–1948 przebywał w Lublinie, gdzie został aresztowany przez NKWD. Od 1948 mieszkał we Wrocławiu, natomiast w 1960 przeprowadził się na stałe do Sobótki. Represjonowany i aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa w czasach stalinowskich[13][5][17].

Kierownik schroniska PTTK im. Romana Zmorskiego na Ślęży, następnie pracownik fizyczny[18] w stacji przekaźnikowej na Ślęży[19][20], od 1960 referent najpierw w Miejskiej Radzie Narodowej w Sobótce[21], a następnie aż do emerytury w 1967 w Muzeum Ślężańskim[22].

Działacz Oddziału Wrocławskiego Polskiego Towarzystwa Archeologicznego[23][24]. Założyciel[25], działacz[26] i w latach 1961–1966 sekretarz Towarzystwa Miłośników Ziemi Ślężańskiej (1959–1987)[27]. Współtwórca organizowanych od 1957 „Dni Ślęży”[25][28], które dzięki jego zabiegom przekształciły się w imprezę cykliczną[28].

W 1954 został mianowany pierwszym społecznym konserwatorem zabytków na Dolnym Śląsku[29]. W 1956 przyczynił się do zabezpieczenia odkrycia cmentarzyska łużyckiego w Jordanowie Śląskim[30]. W 1958 kierował pracami zabezpieczającymi rzeźby kultowe na Ślęży[28]. W 1963 przyczynił się do ocalenia cmentarzyska łużyckiego w Wierzbicach[31]. Autor programu zaprojektowanego w 1963 przez Ryszarda Natusiewicza stoiska archeologicznego w Jordanowie Śląskim[18]. Przyczynił się do odkrycia w 1975 osady łużyckiej w Będkowicach[32]. Dzięki jego działalności uchroniono w 1979 cenne stanowiska archeologiczne znajdujące się w Świątnikach[33].

Był jednym z inicjatorów reaktywacji[25][34] oraz pierwszym opiekunem Muzeum Ślężańskiego w Sobótce, któremu w dniu 20.06.1992 w ramach obchodów XXX-lecia Muzeum[35] nadano jego imię[36][37]. Osobiście brał udział w remontowaniu pomieszczeń dawnego „Domu Opata”, w którego pomieszczeniach w okresie 1926-1945 funkcjonowało niemieckie Heimatmuseum (Muzeum Regionalne)[37], zabiegał o środki na utworzenie muzeum[38], a także osobiście przywoził eksponaty do lapidarium jak np. późnośredniowieczny krzyż kamienny z Proszkowic[39][40].

Autor nazw obiektów w masywie Ślęży Droga Piotra Własta oraz Dęby[41], określany był mianem „Strażnik Śląskiego Olimpu”[18].

Zmarł w 1985 we Wrocławiu[5] i został pochowany na cmentarzu komunalnym w Sobótce przy ul. Słonecznej (sektor 5, rząd 5, miejsce 76)[42].

Jego imię nosiła projektowana ulica w miejscu obecnej ulicy Panoramy Ślężańskiej w Sobótce[43][44][45].

Życie prywatne | edytuj kod

Syn malarza Włodzimierza Dunajewskiego i artystki dramatycznej scen polskich Antoniny Dunajewskiej z Duchnowskich. Żonaty (1929) z Adelą Piotrowską (zm. 1988), miał jedną córkę Ilonę (1931-1961)[5][42].

Wywód genealogiczny | edytuj kod

Ordery i Odznaczenia | edytuj kod

Awanse | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b W gronie uczestników zjazdu prezesów kół POW okręgu łódzkiego (zdjęcie). „Łódź w Ilustracji: dodatek niedzielny do „Kurjera Łódzkiego””, s. 2, 1933-04-02. 
  2. Max Potapenko: Wojsko polskie na Ukrainie (1917 – 1918). [dostęp 2015-05-03].
  3. a b c d e f Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792-1945 Tom II (1914-1921) Część I. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej, 1991, s. 37. ISBN 83-900510-0-1.
  4. Zdzislaw P. Wesolowski: Polish Order of the Virtuti Militari Recipients 1792-1992 (ang.). The Federation of East European Family History Societies. [dostęp 2015-03-04].
  5. a b c d e UCHWAŁA NR XIII/114/11 RADY MIEJSKIEJ W SOBÓTCE. Urząd Miasta i Gminy. [dostęp 2016-11-27].
  6. Dziennik Urzędowy Województwa Lubelskiego nr 8. , s. 122, 1921. 
  7. Dziennik Urzędowy Województwa Lubelskiego nr 7. , s. 81, 1924. 
  8. P. wojewoda w Sieradzu. „Express Wieczorny Ilustrowany”. VII (80), s. 1, 1929-03-21. 
  9. Pożegnanie naczelnika Wydziału Bezpieczeństwa. „Echo”. V (214), 1929-08-22. 
  10. Zjazd POW w Łodzi. Wybór nowego zarządu.. „Ilustrowana Republika”. X (343), s. 3, 1932-08-22. 
  11. a b Stanisław Kania: Polka gwara konspiracyjno-partyzancka 1939-1945. Warszawa – Poznań: PWN, 1986, s. 163. ISBN 83-01-06619-9.
  12. Kronika Radiowa Łódzkie audycje niedzielne. „Ilustrowana Republika”. XII (352), s. 13, 1935-12-22. 
  13. a b Stanisław Jakub Dunajewski. Więźniowie Pawiaka 1939-1944. [dostęp 2015-02-23].
  14. Stanisław Dunajewski ur. 13.08.1900. Kartoteka online Muzeum Więzienia Pawiak. [dostęp 2015-05-05].
  15. a b Grzegorz Mazur: Biuro Informacji i Propagandy SZP [Służby Zwycięstwu Polski], ZWZ [Związku Walki Zbrojnej], AK [Armii Krajowej] 1939-1945. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 180. ISBN 83-211-0892-X.
  16. a b Edmund Grudziński. „N” „DRAPACZ” (Propaganda Okręgu Warszawskiego AK wśród Niemców). „Najnowsze Dzieje Polski Materiały i studia z okresu II wojny światowej”. II, s. 43-107, 1959. Polska Akademia Nauk Instytut Historii. 
  17. Wojewódzki Urząd Spraw Wewnętrznych we Wrocławiu [1945 1983-1990]. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2015-04-17].
  18. a b c Ryszard Natusiewicz: Teka nr 40 Sobotka i okolice. T. 40. Wrocław: Urbanistyka sp. z o.o, 1997, seria: Z teki Ryszarda Natusiewicza. ISBN 83-86533-87-0. [dostęp 2016-11-27].
  19. Fabisiak i Żerelik 1999 ↓, s. 126.
  20. Piotr Krajewski: Ślężański Park Krajobrazowy. Wrocław: Dolnośląski Zespół Parków Krajobrazowych we Wrocławiu, 2012, s. 144. ISBN 978-83-63166-03-8.
  21. a b Honorowi Obywatele Sobótki. Urząd Miasta i Gminy Sobótka, 2011-10-21. [dostęp 2015-03-13].
  22. Halina Gosławska. Sprawozdanie z działalności Muzeum Ślężańskiego w 1967 roku. „Silesia Antiqua”. 11, s. 259, 1969. Muzeum Miejskie Wrocławia. ISSN 0080-9594
  23. I.C. Polskie Towarzystwo Archeologiczne. „Z Otchłani Wieków: pismo poświęcone pradziejom Polski.”. XXIII, s. 168, 1957. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ISSN 0044-1481
  24. Stanisław Dunajewski. Ziemia Gromadzi Prochy. „Z Otchłani Wieków: pismo poświęcone pradziejom Polski.”. XXV, s. 340-342, 1959. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ISSN 0044-1481
  25. a b c Marek Staffa (red.): Słownik Geografii Turystycznej Sudetów. T. 20: Masyw Ślęży, Równina Świdnicka, Kotlina Dzierżoniowska. Wrocław: I-Bis, 2005, s. 454. ISBN 83-85773-78-9. [dostęp 2015-04-16].
  26. (dis). Z Działalności TRZZ. „Odra [miesięcznik społeczno-kulturalny]”. II (2). s. 103. ISSN 0472-5182
  27. Jan Majerski: Towarzystwo Miłośników Ziemi Ślężańskiej. W: Leon Łoś (red): Słownik polskich towarzystw naukowych. T. III: Towarzystwa upowszechniające naukę działające obecnie w Polsce. Polska Akademia Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 506-507. ISBN 83-04-00983-8.
  28. a b c Janina Bukowska. Kronika Ślężańska 1957 R. „Zeszyty Naukowe – Ślęża (zeszyt wydany z okazji obchodu Dni Ślęży 21-29 VI 1958 R.)”. 14 (1), s. 68-69. Uniwersytet Wrocławski. 
  29. Mirosław Przyłęcki: Zespoły zabytkowe i zabytki architektury Ślężańskiego Parku Krajobrazowego. W: Mirosław Przyłęcki (red.): Ślężański Park Krajobrazowy. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1996, s. 74. ISBN 83-906629-0-6.
  30. B.Gediga. Nowe Odkrycia Archeologiczne. „Z Otchłani Wieków. Pismo poświęcone pradziejom Polski.”. XXIII, s. 292-293, 1957. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ISSN 0044-1481
  31. T.Kaletyn. Odkrycia i badania. Wierzbice, pow. Wrocław. „Silesia Antiqua”. 7, s. 318, 1965. Muzeum Miejskie Wrocławia. ISSN 0080-9594
  32. Tadeusz Kaletyn. Sprawozdanie z działalności Ośrodka Archeologiczno-konserwatorskiego we Wrocławiu w 1975 roku. „Silesia Antiqua”. 19, s. 302-311, 1977. Muzeum Miejskie Wrocławia. ISSN 0080-9594
  33. Fabisiak i Żerelik 1999 ↓, s. 164.
  34. Fabisiak i Żerelik 1999 ↓, s. 161.
  35. Wojciech Fabisiak. Sprawozdanie z działalności Ośrodka Archeologiczno-konserwatorskiego we Wrocławiu w latach 1992-1995. „Silesia Antiqua”. 38, s. 122-123, 1996. Muzeum Miejskie Wrocławia. ISSN 0080-9594
  36. O Muzeum. Muzeum Ślężańskie im. Stanisława Dunajewskiego w Sobótce. [dostęp 2015-02-23].
  37. a b Dorota Folga-Januszewska: 1000 muzeów w Polsce przewodnik. Olszanica: BOSZ, 2011, s. 733. ISBN 978-83-7576-134-4.
  38. Krzysztof R. Mazurski (red.): Międzybórz i Syców – przeszłość i dziedzictwo. Wrocław: Sudety, 2000, s. 63-64. ISBN 83-87320-62-5.
  39. TW40: Kamienny krzyż z Proszkowic. fotopolska.eu, 2011-10-08. [dostęp 2015-05-24].
  40. Kamienne krzyże w Proszkowicach. fotokresy.pl, 1935. [dostęp 2015-05-24].
  41. Przyczynki Historyczne. „Wierchy Rocznik Poświęcony Górom”, s. 276, 1976. Państwowe Wydawnictwo Naukowe. 
  42. a b PNapora: Grób Stanisława Dunajewskiego wraz z córką Iloną i żoną Adelą na cmentarzu w Sobótce przy ul. Słonecznej (sektor 5, rząd 5, miejsce 76). 2015-05-02. [dostęp 2015-05-23].
  43. UCHWAŁA NR XXV/234/12 RADY MIEJSKIEJ W SOBÓTCE. Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego, 2012-10-29. [dostęp 2015-04-16].
  44. UCHWAŁA NR XXVII/263/12 RADY MIEJSKIEJ W SOBÓTCE. Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego, 2012-12-28. [dostęp 2015-04-16].
  45. Sobótka ul. Panoramy Ślężańskiej 3-7. fotopolska.eu, 2014-08-23. [dostęp 2015-04-16].
  46. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 16. , s. 439, 1922-06-16. Ministerstwo Spraw Wojskowych. [dostęp 2015-05-02]. 
  47. M.P. z 1931 r. nr 178, poz. 260
  48. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 8. , s. 339, 1932-07-04. Ministerstwo Spraw Wojskowych. [dostęp 2015-05-21]. 
  49. M.P. z 1933 r. nr 259, poz. 279
  50. Komisja Historyczna Zarządu Głównego PTTK: PTTK w 20-leciu PRL. Warszawa: Sport i Turystyka, 1967, s. 140.
  51. Rocznik Oficerski Rezerw. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1934, s. 62.
  52. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 4. , s. 151, 1931-04-18. Ministerstwo Spraw Wojskowych. [dostęp 2015-05-21]. 
  53. Tajny Dziennik Personalny Rezerw Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3. , 1939-07-14. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 

Bibliografia | edytuj kod

  • Wojciech Fabisiak, Rościsław Żerelik: Dzieje Sobótki. Sobótka: Muzeum Ślężańskie im. Stanisława Dunajewskiego, 1999. ISBN 83-908772-6-0.
Na podstawie artykułu: "Stanisław Dunajewski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy