Stanisław Małachowski


Stanisław Małachowski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stanisław Małachowski herbu Nałęcz (ur. 24 sierpnia 1736 w Końskich, zm. 29 grudnia 1809 w Warszawie) – hrabia na Końskich i Białaczowie[a][1], prezes Senatu Księstwa Warszawskiego w latach 18071809, senator-wojewoda Księstwa Warszawskiego w 1809 roku[2], stały przedstawiciel stanów w Straży Praw[3], starosta sądecki[4], marszałek konfederacji Korony Królestwa Polskiego i marszałek Sejmu Czteroletniego w 1788[5], referendarz wielki koronny w okresie 1780–1792, podstoli koronny w 1779, marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1775 roku[6], starosta sądecki w okresie 1755–1784[7].

Syn Jana, brat Mikołaja, Antoniego i Jacka.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Był posłem krakowskim na sejm 1758 roku[8]. Poseł województwa krakowskiego na sejm 1760 roku[9]. Poseł województwa krakowskiego na sejm konwokacyjny 1764 roku, gdzie domagał się dokładniejszego określenia zakresu władzy hetmańskiej i ograniczenia liberum veto. Konsyliarz konfederacji Czartoryskich w 1764 roku[10]. W 1764 roku podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego[11]. Był posłem na sejm koronacyjny 1764 roku z województwa krakowskiego[12]. Na sejmie koronacyjnym 1764 roku wyznaczony ze stanu rycerskiego do Asesorii Koronnej[13]. Uczestnik konfederacji radomskiej w 1767 roku[14]. Był posłem na sejm 1766 roku z województwa krakowskiego[15]. W 1774 został marszałkiem Trybunału Głównego Koronnego, któremu przywrócił dawną sprawność i uczciwość, zyskując u współczesnych miano Arystydesa polskiego. W latach 1776–1780 konsyliarz Rady Nieustającej. Członek Departamentu Sprawiedliwości Rady Nieustającej w 1779 roku[16]. W 1782 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława[17]. W tym samym roku odznaczony został Orderem Orła Białego[18]. Poseł sandomierski na Sejm Czteroletni w 1788 roku[19], wybrany jego marszałkiem, przeprowadził zawiązanie Sejmu w konfederację i został marszałkiem konfederacji koronnej. Należąc do Stronnictwa Patriotycznego był wraz z Ignacym Potockim i Hugonem Kołłątajem jednym z głównych twórców Konstytucji 3 maja. Mieszkał w Pałacu Czapskich-Raczyńskich (na Krakowskim Przedmieściu, dziś Akademia Sztuk Pięknych), gdzie na tajnych zebraniach redagowano tekst tej ustawy, on też przeprowadził jej uchwalenie na sesji sejmowej 3 maja 1791. Był jednym z sygnatariuszy Konstytucji 3 maja[20].

Małachowski popierał dążenia miast do rozszerzenia ich praw politycznych i był zwolennikiem współpracy szlachty z mieszczaństwem. Jako jeden z pierwszych ze swego stanu wpisał się do księgi miejskiej jako obywatel miasta Warszawy (29 kwietnia 1791). W swych dobrach ostrogskich na Podolu oczynszował chłopów (1791), spisał powinności, zwolnił ich od niektórych ciężarów, zaczął organizować opiekę lekarską dla włościan. W czasie wojny polsko-rosyjskiej, na zebraniu 23 lipca 1792 był przeciwny decyzji króla Stanisława Augusta Poniatowskiego o jego przystąpieniu do konfederacji targowickiej i sprzeciwił się jakimkolwiek układom z targowiczanami. Po przystąpieniu króla do Targowicy 25 lipca 1792 wystąpił z manifestem potępiającym akt konfederacji i stwierdzającym iż „sejm nadal trwa, a będzie zwołany, jak tylko okoliczności na to pozwolą”, po czym udał się do Wiednia, a potem Włoch. Odmówił udziału w insurekcji kościuszkowskiej, obawiając się jej radykalizmu. W 1796 powrócił do swych dóbr na Kielecczyźnie, które znalazły się w wyniku III rozbioru w Galicji. W 1798 został aresztowany przez władze austriackie w związku z projektowanym na emigracji (1797) reaktywowaniem Sejmu Czteroletniego, więziony przez 8 miesięcy w Krakowie.

W grudniu 1806 został wezwany przez Napoleona do Warszawy, gdzie 14 stycznia 1807 został prezesem Komisji Rządzącej. W październiku 1807 król Fryderyk August III mianował go prezesem Rady Ministrów Księstwa Warszawskiego. Był to wybór nieodpowiedni [...] Małachowski był człowiekiem poprzedniej generacji, [...] nie miał zrozumienia dla potrzeb scentralizowanego i biurokratycznego państwa napoleońskiego (Andrzej Zahorski).

Jako prezes Rady, Małachowski był zwolennikiem reaktywowania w Księstwie Konstytucji 3 maja i przeciwnikiem wprowadzenia Kodeksu Napoleona oraz innych projektów ministra sprawiedliwości, Feliksa Łubieńskiego. Gdy król opowiedział się przeciwko jego pomysłom, w grudniu 1807 złożył dymisję.

W 1808 otrzymał nominację na honorowe stanowisko prezesa senatu[21]. W tej też roli w marcu 1809 otwierał pierwszy sejm Księstwa, na którym wystąpił z atakiem na Kodeks Napoleona, nie uzyskał jednak szerszego poparcia.

Zmarł 29 grudnia 1809 roku. Pochowany w warszawskim kościele św. Krzyża.

Rodzina | edytuj kod

Żonaty dwukrotnie, z córkami Tomasza Hutten-Czapskiego herbu Leliwa (1711–1784): z Urszulą Hutten-Czapską, starościanką knyszyńską i z Konstancją Hutten-Czapską rozwódką po ks. Dominiku Radziwile na Nieświeżu herbu Trąby (1754–1798).

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Tytuł otrzymał w 1698 jego dziadek Stanisław Małachowski. W 1774 tytuł jego wnuka brzmiał: Illustrissimus Stanislaus Comes in Końskie et Białaczow Nałęcz de Małachowice Małachowski.

Przypisy | edytuj kod

  1. Machalski 1936 ↓, s. 2.
  2. Andrzej Biernat, Ireneusz Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003, s. 458.
  3. Józef Wojakowski, Straż Praw, Warszawa 1982, s. 113.
  4. JerzyJ. Leśniak JerzyJ. (red.), Nowy Sącz, Nowy Sącz: SIGNUM, 2007, ISBN 978-83-917371-5-6 .
  5. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792...., Warszawa 1791, s. 314.
  6. Kolęda warszawska na rok 1775, Warszawa 1775 [b.n.s.].
  7. Urzędnicy województwa krakowskiego XVI-XVIII wieku. Spisy, oprac. S. Cynarski i A. Falniowska-Gradowska, pod red. A. Gąsiorowskiego, Kórnik 1990, s. 241.
  8. Diarjusze sejmowe z wieku XVIII.T.III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, wydał Władysław Konopczyński, Warszawa 1937, s. 252.
  9. Dyaryusz sejmu walnego warszawskiego 6 października 1760 r. zaczętego, dodatek spis posłów, w: Przegląd Archeologiczny, z. IV, Lwów 1888, s. 180.
  10. Konfederacya Generalna Koronna Po doszłym Seymie Convocationis Zaczęta w Warszawie Dnia 23. Czerwca Roku Pańskiego 1764. Ręką J. O. Xcia Jmci Prymasa Korony Polskiey [...] Stwierdzona, s. 5.
  11. Elektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektorów Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanisława Augusta roku 1764, najjaśniejszych Królów Polskich, Wielkich Książąt Litewskich, i.t.d. / ułożył i wydał Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski, Lwów 1845, s. 211.
  12. Ludwik Zieliński, Pamiątki historyczne krajowe, Lwów 1841, s. 24.
  13. Kolęda Warszawska Na Rok 1766, s. D 5.
  14. Aleksander Kraushar, Książę Repnin i Polska, Warszawa 1900 t. I, s. 311.
  15. Dyaryusz seymu walnego ordynaryinego odprawionego w Warszawie roku 1766, Warszawa [b.r.w.], [b.n.s.]
  16. KALENDARZ polityczny dla Królestwa Polskiego y Wielkiego Xięstwa Litewskiego na rok pański 1779. w Warszawie, Nakładem y drukiem Michała Groella Księgarza Nadwornego J.K.Mci., [b.n.s.].
  17. Zbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 189.
  18. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 228. Niektóre źródła podają rok 1770 jako datę nadania Orderu Świętego Stanisława.
  19. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792...., Warszawa 1791, s. 316.
  20. Volumina Legum, t. IX, Kraków 1889, s. 225.
  21. Teodor Morawski: Dzieje Narodu Polskiego w krótkości zebrane. Tom VI. Polska pod obcem panowaniem. Poznań: 1877, s. 479.

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Stanisław Małachowski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy