Stanisław Maczek


Stanisław Maczek w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Stanisław Maczek 1944 Gen. Dwight Eisenhower wizytuje oddziały 1 Dywizji Pancernej, gen. Stanisław Maczek po prawej, Holandia 1944 Stanisław Maczek podczas dowodzenia dywizją 1944 Generał Maczek (siedzi pierwszy z lewej) pośród generałów 1 Armii Kanadyjskiej, której Brygada polska podlegała organizacyjnie Grób gen. Stanisława Maczka na cmentarzu żołnierzy polskich w Bredzie Kamień upamiętniający Stanisława Maczka w Warszawie „Żołnierz polski walczy o wolność wszystkich narodów, ale umiera tylko dla Polski” – słowa gen. Maczka wyryte w marmurze Pomnik gen. Maczka w miejscowości Beveren w Belgii Pomnik gen. Maczka w krakowskim Parku Jordana Mural ku czci Stanisława Maczka w Ustrzykach Dolnych upamiętniający wyzwolenie miasta w 1919 r.

Stanisław Maczek[1] (ur. 31 marca 1892 w Szczercu, zm. 11 grudnia 1994 w Edynburgu) – generał Wojska Polskiego, honorowy obywatel Holandii, kawaler Orderu Orła Białego. 11 listopada 1990 r. został awansowany przez prezydenta RP na uchodźstwie do stopnia generała broni[2].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Młodość | edytuj kod

Urodził się w miejscowości Szczerzec pod Lwowem[3] w rodzinie sędziego Witolda (1854-1926) i Anny z Czernych (1852-1939). Rodzina Maczka była pochodzenia chorwackiego (jego kuzynem był znany chorwacki działacz narodowy w międzywojennej Jugosławii – Vladko Maček)[4].

W 1910 roku ukończył gimnazjum w Drohobyczu. Po ukończeniu gimnazjum przeniósł się z rodziną do Lwowa. W latach 1910–1914 studiował na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Lwowskiego: filozofię ścisłą pod kierunkiem prof. Kazimierza Twardowskiego oraz filologię polską u profesorów Wilhelma Bruchnalskiego i Józefa Kallenbacha. Równocześnie wszedł w środowisko akademickie tętniące działalnością patriotyczną. W tym czasie odbył przeszkolenie wojskowe i w 1912 dołączył do Związku Strzeleckiego[5][6]. Następnie przyjął pseudonim Rozłucki[6]. Służbę w Legionach Piłsudskiego uniemożliwiło mu powołanie do armii austro-węgierskiej[6].

I wojna światowa | edytuj kod

Podczas I wojny światowej wcielony do armii austro-węgierskiej i wysłany wraz z pułkiem południowotyrolskim na front włoski. Został skierowany do Szkoły Oficerów Rezerwy III Korpusu. Po ukończeniu szkoły został dowódcą plutonu w 3 pułku Piechoty Obrony Krajowej w Grazu[7]. W 14 czerwca 1915 roku został przeniesiony do elitarnego 2 Pułku Tyrolskich Strzelców Cesarskich[8]. W grudniu tego samego roku został skierowany na front włoski nad rzekę Isonzo[7]. Wiosną 1916 roku został instruktorem szkoły oficerskiej XIV Korpusu w Steyr. W październiku tego samego roku został podporucznikiem i dowódcą kompanii[9]. Dowodząc kompanią wsławił się licznymi akcjami za które otrzymał odznaczenia austriackie. W lutym 1918 roku został ranny i trafił do wiedeńskiego szpitala[10]. Następnie po jego opuszczeniu otrzymał trzymiesięczny urlop, który spędził we Lwowie[11]. Podczas urlopu załatwił sprawy związane z uzyskaniem dyplomu[11]. Po jego zakończeniu wrócił na front włoski.

Walczył w jednostkach strzelców alpejskich i dosłużył się stopnia porucznika[12]. Po zawieszeniu broni 11 listopada 1918 r. zdezerterował i przedostał się do Krosna, gdzie już 14 listopada wstąpił do Wojska Polskiego[13].

Wojna polsko-ukraińska | edytuj kod

14 listopada Maczek zameldował się u płk. Juliana Swobody, dowódcy garnizonu Krosno i tego samego dnia otrzymał dowództwo kompanii krośnieńskiej, przybyłej do Sanoka i dalej przeznaczonej do odsieczy oblężonego Lwowa[14][15]. 20 listopada pociąg "Kozak" wiozący oddział, z prowizorycznie opancerzonymi przednimi wagonami, wyruszył w kierunku Sanoka. Na dworcu w Ustrzykach Dolnych żołnierze Maczka opanowali wojskowy pociąg ukraiński, zdobyli cztery działa i w ataku na bagnety wyzwolili miasto[16]. Później zdobyli węzeł kolejowy Chyrów[17] i pobliski Felsztyn, ale dalsze natarcie – na Sambor – już się nie powiodło. Przez całą zimę 1918/1919 zreorganizowany 3 Batalion Strzelców Sanockich (w skład którego wchodziła wtedy kompania ckm dowodzona przez Maczka[18]), pozostawał w Chyrowie, wiążąc duże siły ukraińskie.

W kwietniu 1919 batalion został przerzucony w rejon Sądowej Wiszni i wszedł w skład 4 Dywizji Piechoty gen. Aleksandrowicza. W sztabie dywizji zaproponowano Maczkowi, by – wykorzystując swoje doświadczenia i żołnierzy – utworzył "lotną kompanię szturmową"[19]. Oddział ten (częściowo wzorowany na austriackich "Jagd-commando"), tworzyły 4 plutony strzeleckie i pluton ciężkich karabinów maszynowych i moździerzy. Dysponując dużą siłą ognia i możliwością szybkiego przemieszczania się na silnych wozach parokonnych po-austriackiego taboru, jednostka dowodzona przez Maczka niemal samodzielnie zdobyła Drohobycz i Borysław, a później Stanisławów.

Po nadejściu kontrofensywy ukraińskiej, kompania – jako odwód dywizji – dostała rozkaz wycofania się ze Stanisławowa. Po drodze, w czerwcu 1919, przeszła walki o wioskę Czerniów i panujące nad okolicą wzgórze, silnie bronione przez Ukraińców. Bezpośrednio po zdobyciu tej pozycji porucznik Maczek został awansowany na polu walki przez Józefa Piłsudskiego (formalne zatwierdzenie stopnia kapitana nastąpiło dopiero w 1920, po weryfikacji)[20]. Potem lotna kompania szturmowa brała udział w walkach o Buczacz, Czortków, Husiatyn i doszła aż do rzeki Zbrucz, za którą w połowie lipca 1919 wycofały się wojska ukraińskie, odrzucone w ten sposób na teren Ukraińskiej Republiki Ludowej.

Jesienią 1919 Maczek, wraz z całą dywizją, został przerzucony na Wołyń[21].

Wojna polsko-bolszewicka | edytuj kod

Po ustaniu walk polsko-ukraińskich, zimą 1919/1920, Maczek został przeniesiony do zadań sztabowych, początkowo w sztabie gen. Listowskiego[22]. Wiosną 1920, gdy rozpoczynała się ofensywa kijowska wojny polsko-bolszewickiej, był już w sztabie 2 armii gen. Raszewskiego. Wykonując zadania oficera łącznikowego sztabu armii (wtedy – w Łucku) i wysłany do grupy gen. Krajowskiego, kpt. Stanisław Maczek został odcięty od swojego sztabu przez oddziały Budionnego. W tej sytuacji zameldował się we Lwowie u gen. Iwaszkiewicza. Za jego zgodą odtworzył swój batalion szturmowy, włączony wkrótce w skład dywizji jazdy gen. Rómmla.

W połowie sierpnia 1920 batalion kpt. Maczka zdobywając miasto Waręż przełamał front 24 dywizji sowieckiej i umożliwił wyjście dywizji kawalerii podążającej za armią Budionnego w kierunku Warszawy. Oddział o oficjalnej już nazwie "Baon szturmowy 1. dyw. kawalerii im. kpt. Maczka" został potem skierowany do Zamościa, gdzie uzupełniono sprzęt i przeszkolono żołnierzy. Później – wraz z całą dywizją – baon przeszedł w rejon rzeki Słucz, gdzie zastał go koniec działań wojennych.

Dwudziestolecie międzywojenne | edytuj kod

Po zakończeniu działań wojennych pozostał w zawodowej służbie wojskowej. 1 czerwca 1921 pełnił służbę w Dowództwie 20 Dywizji Piechoty, pozostając na ewidencji 40 Pułku Piechoty[23]. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z 1 czerwca 1919[24]. Początkowo służył w 26 Pułku Piechoty we Lwowie. W latach 1923-1924 był słuchaczem rocznego Kursu Doszkolenia w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie[25]. Z dniem 15 października 1924, po ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu naukowego oficera Sztabu Generalnego, przydzielony został do Oddziału II Sztabu Generalnego i wyznaczony na stanowisko kierownika Ekspozytury Nr 5 we Lwowie[26]. 1 grudnia 1924 awansował na podpułkownika[27]. W październiku 1927 został przeniesiony do 76 Pułku Piechoty w Grodnie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[28]. W marcu 1929 został przeniesiony do 81 Pułku Strzelców Grodzieńskich w Grodnie na stanowisko dowódcy pułku[29]. Na pułkownika został awansowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1931 roku. 16 lutego 1935 został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 7 Dywizji Piechoty w Częstochowie[30]. 30 października 1938, w Bielsku, w czasie rewindykacji Zaolzia objął dowództwo 10 Brygady Kawalerii[31], pierwszej wielkiej jednostki pancerno-motorowej Wojska Polskiego.

Wojna obronna | edytuj kod

W 1939 r. Maczek wraz ze swą jednostką brał udział w walkach odwrotowych i działaniach opóźniających na rzecz Armii Kraków i Karpaty. Zadał niemieckiemu XXII Korpusowi Pancernemu ciężkie straty w bitwach pod Jordanowem, Wiśniczem, Rzeszowem i Łańcutem. 10 września wycofał się za San w okolicach Leżajska[32]. Od 15 września walczył po raz kolejny w obronie Lwowa, jednak już 18 września, po najeździe sowieckim na Polskę w wykonaniu rozkazu Naczelnego Wodza zmuszony był wraz z całą jednostką przerwać walkę z Niemcami i wobec nadciągających jednostek szybkich Armii Czerwonej przekroczyć granicę polsko-węgierską[33].

15 listopada 1939, w uznaniu zasług, otrzymał awans do stopnia generała brygady[34].

Za udział w wojnie obronnej 1939 otrzymał Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari[35].

Francja 1940 | edytuj kod

Nie zatrzymywany przez władze węgierskie, 21 października 1939 Maczek przedostał się do Francji[34].

Tam otrzymał przydział na dowódcę ośrodka wojskowego w Coëtquidan[36]. Został dowódcą lekkiej brygady pancernej w Sainte-Cécile[37]. Z powodu trudności czynionych przez władze francuskie nie udało mu się w pełni utworzyć planowanej dywizji pancernej. Faktycznie z całej dywizji do maja 1940 uformowano niecałą brygadę.

Po agresji niemieckiej w czerwcu 1940, Maczek na czele odtworzonej 10 Brygady Kawalerii Pancernej (10éme Brigade de cavalerie blindée) wyruszył na front w Szampanii[38]. Tam, wraz z elementami Brygady, walczył m.in. w walkach odwrotowych francuskiej 20 Dywizji Piechoty pod Champaubert-Mongivroux i wraz z elementami 59 Dywizji Piechoty w rejonie bagien Saint Gond[39].

Na skutek niewykonalnego rozkazu dowództwa o zajęciu Montbard i mostów na Kanale Burgundzkim, resztki brygady Maczka zostały odcięte. Generał wydał rozkaz o zniszczeniu sprzętu i przebił się wraz z pół tysiącem swych żołnierzy do Marsylii[40]. Stamtąd w przebraniu Araba przez Tunis, Maroko, Portugalię i Gibraltar dotarł do Szkocji.

Wielka Brytania | edytuj kod

21 września dotarł do Wielkiej Brytanii[41][42], gdzie otrzymał przydział na stanowisko dowódcy 2 Brygady Strzelców[43], do tego czasu dowodzonej przez gen. Rudolfa Dreszera. Brygadę Strzelców przekształcono z powrotem w 10 Brygadę Kawalerii Pancernej, a w lutym 1942 – w 1 Dywizję Pancerną[44].

Front zachodni 1944–1945 | edytuj kod

1 sierpnia 1944 dywizja wylądowała w Normandii, w pobliżu Caen[45]. W składzie 2 Korpusu Kanadyjskiego, gen. Maczek dowodził swą dywizją w zwycięskiej bitwie pod Falaise, gdzie zdecydowana obrona Mont Ormel (Wzgórze 262 znane też jako "Maczuga") przez jego dywizję uniemożliwiła większej grupie rozbitków 7 Armii wydostanie się z kotła. 8 sierpnia 1944 roku ruszyło natarcie wzdłuż szosy Caen-Falaise[46].

W ciągłych walkach z Wehrmachtem gen. Maczek prowadził dywizję w kierunku Belgii i Holandii. Wyzwolił m.in. Ypres, Gandawę i Passchendale[47]. Dzięki znakomitemu manewrowi oskrzydlającemu, po ciężkich walkach Maczkowi udało się wyzwolić Bredę bez strat wśród ludności cywilnej. 26 marca 1945 pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu został odznaczony Komandorią Krzyża Legii Honorowej[48].

4 maja 1945 dywizja dotarła do bazy Kriegsmarine w Wilhelmshaven, gdzie generał przyjął kapitulację dowództwa twierdzy, bazy Kriegsmarine, floty "Ostfriesland"[49], resztki dziesięciu dywizji piechoty oraz 8 pułków piechoty i artylerii. 1 czerwca 1945 został awansowany do stopnia generała dywizji[50].

W dniu 19 maja 1945 roku w miasteczku niemieckim Haren, wcześniej zdobytym przez 1 Dywizję Pancerną, położonym w Dolnej Saksonii, gen. Stanisław Maczek i jego żołnierze, na wniosek kolegów z II Korpusu Kanadyjskiego, stworzyli tymczasowe lokum dla Polaków, jeńców byłych niemieckich obozów, żołnierzy, którzy nie mieli dachu nad głową. W miasteczku mieszkało ok. 5000 Polaków, w tym 1728 kobiet, dziewczyn uczestniczek powstania warszawskiego, więzionych w obozie Stalagu VI w Oberlangen.

Zgodę na utworzenie polskiego miasteczka wydał marszałek polny Bernard Law Montgomery, 1. wicehrabia Montgomery of Alamein. Miasteczko początkowo nosiło nazwę Lwów, nazwę Maczków nadał miasteczku gen. Tadeusz Bór-Komorowski. W Maczkowie były polskie nazwy ulic: Jagiellońska, Legionów, Mickiewicza, Łyczakowska.

Lata powojenne | edytuj kod

Stanisław Maczek pozostał na emigracji w Edynburgu w Wielkiej Brytanii.

Od września 1945 dowodził jednostkami polskimi, które pozostały w Wielkiej Brytanii aż do ich demobilizacji[50].

26 września 1946 r. Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, na podstawie ustawy z 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, pozbawił Maczka obywatelstwa polskiego w związku z „przyjęciem bez zgody właściwych władz polskich, urzędu publicznego w państwie obcym, a to podejmując się funkcji współorganizowania Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczeń, będącego formacją paramilitarną stanowiącą część armii brytyjskiej”[51]. W 1971 roku Rada Ministrów PRL, na czele której stał premier Jaroszewicz, uchyliła decyzję TRJN, ale uchwała w tej sprawie nie została opublikowana[52]. W dniu 15 marca 1989 r. rząd PRL premiera Mieczysława Rakowskiego uchylił uchwałę pozbawiającą Maczka obywatelstwa[53]. 26 lutego 1989 r. dostarczono generałowi prywatny list od premiera Rakowskiego z przeprosinami za odebranie obywatelstwa[54].

Pozbawiony świadczeń przysługujących żołnierzom alianckim, rozpoczął pracę jako sprzedawca, a następnie barman[55] w restauracji hoteli prowadzonych wówczas przez polskich emigrantów: "Dorchester" i "Learmonth" w Edynburgu.

Na wniosek ponad 40 000 mieszkańców Bredy generałowi przyznano honorowe obywatelstwo Holandii[52]. 11 listopada 1990 r. został awansowany przez prezydenta RP na uchodźstwie do stopnia generała broni[2].

Zmarł w wieku 102 lat w Edynburgu. Został pochowany na cmentarzu żołnierzy polskich w Bredzie[56].

Upamiętnienie | edytuj kod

Od 5 sierpnia 2000 jego imię nosi 10 Brygada Kawalerii Pancernej w Świętoszowie[57].

Stanisław Maczek upamiętniony został w ramach projektu „Wielcy Polacy XX w.” popiersiem, które stoi w parku im. Henryka Jordana w Krakowie (III.1) – odsłonięcie 5 czerwca 2010.

Szkocki członek Izby Lordów, Lord Fraser of Carmyllie rozpoczął kampanię proponującą pomnik ku czci generała w Edynburgu, stolicy Szkocji.

Uchwałą z 3 października 2012 Senat RP zdecydował o ustanowieniu października 2012 miesiącem pamięci generała Stanisława Maczka (1892–1994)[58].

W kwietniu 2019 w Edynburgu jego imieniem nazwano jedna ze ścieżek w Parku Bruntsfield.

W Chrzanowie, Jordanowie, Szczecinie i Poznaniu jego imieniem nazwano jedną z ulic.

W Holandii imieniem generała Maczka nazwano ulice w Bredzie[59] i Dongen[60] . Ulica w Bredzie dla upamiętnienia wyzwolenia miasta przez polskich żołnierzy od 1945 roku była nazwana Poolseweg (polska droga), a w roku 1964 roku została przemianowana na Generaal Maczekstraat (ulica generała Maczka)[59]. Również w miejscowościachː Kloosterzande, Baarle-Nassau, Ter Apel, Axel i Dorst są ulice imienia generała Maczka[61].

W Belgii w mieście Tielt jeden z placów jest nazwany imieniem generała Maczka – Generaal Maczekplein[62]

29 października 2019, w 75. rocznicę wyzwolenia Bredy przez 1 Dywizję Pancerną, na jeden dzień zmieniono nazwę stadionu holenderskiej drużyny piłkarskiej NAC Breda na „Stanisław Maczek Stadion”[63].

Awanse | edytuj kod

C.K. Armia

Wojsko Polskie

  • kapitan – 1919
  • major – 1921, zweryfikowany 3 maja 1922 ze starszeństwem z 1 czerwca 1919
  • podpułkownik – 1 grudnia 1924 ze starszeństwem z 15 sierpnia 1924 i 85. lokatą w korpusie oficerów piechoty
  • pułkownik – ze starszeństwem z 1 stycznia 1931 w korpusie oficerów piechoty
  • generał brygady – 15 listopada 1939
  • generał dywizji – 1 czerwca 1945 (Polskie Siły Zbrojne)
  • generał broni – 11 listopada 1990 (prezydent RP na uchodźstwie)

Ordery i odznaczenia | edytuj kod

Inne | edytuj kod

Jest patronem:

  • Hufiec ZHP Rzeszów im. gen. Stanisława Maczka
  • Gimnazjum Nr 1 im. gen. broni Stanisława Maczka w Jaworzu
  • Szkoła Podstawowa Nr 14 im. gen.broni Stanisława Maczka w Lubinie
  • Szkoła Podstawowa Nr 11 im. gen Stanisława Maczka w Rzeszowie
  • Polska Szkoła Sobotnia im. Gen. Maczka w Kirkcaldy/ Szkocja
  • Szkoła Podstawowa Nr 22 im. gen Stanisława Maczka w Kielcach
  • IV Liceum Ogólnokształcące im. gen. Stanisława Maczka w Katowicach
  • Kujawsko-Pomorski Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr 2 dla Dzieci i Młodzieży Słabo Słyszącej i Niesłyszącej im. Gen. Stanisława Maczka w Bydgoszczy
  • XCIV Liceum Ogólnokształcące im. gen. Stanisława Maczka w Warszawie
  • Zespół Szkół Samochodowych i Mechatronicznych nr 22 im. Gen. Stanisława Maczka w Łodzi
  • Szkoła Podstawowa Nr 38 im. gen. Stanisława Maczka w Gdańsku
  • Zespół Szkół Budowlanych im. gen. Stanisława Mączka w Bielsku-Białej
  • 10 Brygada Kawalerii Pancernej w Świętoszowie.
  • Szkoła Polonijna im. gen. Stanisława Maczka w Brabancji Północnej (Breda-Królestwo Niderlandów)

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. 26 stycznia 1934 ogłoszono sprostowanie imienia ze „Stanisław Władysław” na „Stanisław”. Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych. Zmiany (sprostowania) nazwisk, imion i dat urodzenia. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 22, 26 stycznia 1934. 
  2. a b Majka 2005 ↓, s. 93.
  3. Majka 2005 ↓, s. 9.
  4. McGilvray 2014 ↓, s. 12.
  5. Katarzyna Kucharczuk: Dowódcy najwybitniejsi wodzowie w historii polski. Carta blanca, 2011, s. 96. ISBN 978-83-7705-071-2.
  6. a b c Majka 2005 ↓, s. 11.
  7. a b Majka 2005 ↓, s. 12.
  8. McGilvray 2014 ↓, s. 23.
  9. Majka 2005 ↓, s. 13.
  10. McGilvray 2014 ↓, s. 26.
  11. a b McGilvray 2014 ↓, s. 27.
  12. McGilvray 2014 ↓, s. 28.
  13. McGilvray 2014 ↓, s. 37-38.
  14. Edward Zając: Jak Sanok wybił się na niepodległość. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1995, s. 24. ISBN 83-901466-3-0.
  15. McGilvray 2014 ↓, s. 37.
  16. McGilvray 2014 ↓, s. 39.
  17. Majka 2005 ↓, s. 15.
  18. Edward Zając. Sanocki epizod na wojennym szlaku Stanisława Maczka. „Tygodnik Sanocki”, s. 6, Nr 2 (166) z 13 stycznia 1995. 
  19. Maczek 1990 ↓.
  20. McGilvray 2014 ↓, s. 52.
  21. McGilvray 2014 ↓, s. 54.
  22. McGilvray 2014 ↓, s. 57.
  23. Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r., s. 136, 752.
  24. Majka 2005 ↓, s. 27.
  25. Majka 2005 ↓, s. 28.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 125 z 28 listopada 1924 roku, s. 705.
  27. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 17 grudnia 1924 r., Nr 131, s. 732.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 297.
  29. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 12 marca 1929 r., Nr 5, s. 89.
  30. Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 5, s. 30, 21 marca 1935. 
  31. Franciszek Skibiński, Ułańska młodość 1917-1939, s. 293-297.
  32. [1], 4 akapit
  33. McGilvray 2014 ↓, s. 115.
  34. a b Majka 2005 ↓, s. 41.
  35. Grudziński 2012 ↓, s. 251.
  36. McGilvray 2014 ↓, s. 117.
  37. McGilvray 2014 ↓, s. 125.
  38. Majka 2005 ↓, s. 47.
  39. McGilvray 2014 ↓, s. 131.
  40. Majka 2005 ↓, s. 51.
  41. McGilvray 2014 ↓, s. 143.
  42. a b Grudziński 2012 ↓, s. 259.
  43. Majka 2005 ↓, s. 53.
  44. McGilvray 2014 ↓, s. 160.
  45. Lwowskie Sylwetki, lwow.home.pl, 1995 [dostęp 2010-06-27] .
  46. Majka 2005 ↓, s. 69.
  47. greendevils.pl. greendevils.pl. [dostęp 2010-06-27].
  48. a b c Grudziński 2012 ↓, s. 292.
  49. Majka 2005 ↓, s. 83.
  50. a b Majka 2005 ↓, s. 89.
  51. McGilvray 2014 ↓, s. 299.
  52. a b McGilvray 2014 ↓, s. 303.
  53. ”Rzeczpospolita” z 20 marca 1989 r.
  54. "Wśród wielu, bardzo wielu spraw, które mam do załatwienia poczesne miejsce zajmuje chęć naprawienia krzywdy, której Pan, Panie Generale, doznał w przeszłości od władz polskich. (...) Pomimo wielu krzywdzących ocen i decyzji ówczesnych władz polskich pozostał Pan dla nas – moich rodaków – wzorem patrioty i żołnierza. (...) Stał się Pan, Panie Generale, symbolem bohaterskiego dowódcy. Ogromnie chciałbym Pana gościć, Panie Generale, na naszej polskiej ziemi w dniach obchodów 50 rocznicy wybuchu II wojny światowej. Pragnę Pana zapewnić, że rząd polski przyjmie Pana z całym należnym szacunkiem jak bohatera narodowego. (...) Co jako premier rządu polskiego mógłbym dla Pana zrobić, żeby choć w części zrekompensować Panu Panie Generale, krzywdy i ból, których doznał Pan w przeszłości?" "Rzeczpospolita" z 28 lutego 1989 r.
  55. Majka 2005 ↓, s. 91.
  56. Majka 2005 ↓, s. 99.
  57. Decyzja Nr 127/MON Ministra Obrony Narodowej z 27 lipca 2000 r. w sprawie nadania 10 Brygadzie Kawalerii Pancernej imienia patrona (Dziennik Rozkazów MON z 2000 r., poz. 69).
  58. M.P. z 2012 r. poz. 738.
  59. a b Generaal Maczekstraat Poolseweg (Sportpark), erfgoed.breda.nl [dostęp 2019-11-02]  (niderl.).
  60. l, 5103 SM, drimble.nl [dostęp 2019-11-02] .
  61. Resultaten voor "Maczek" - Postcode Services, www.postcode.nl [dostęp 2019-11-02] .
  62. Generaal Maczekplein | Inventaris Onroerend Erfgoed, inventaris.onroerenderfgoed.be [dostęp 2019-11-02] .
  63. Łukasz Witczyk: Generał Stanisław Maczek bohaterem w Bredzie. Na jeden dzień zmieniono nazwę stadionu. sportowefakty.wp.pl, 2019-10-29. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-10-29)].
  64. a b M.P. z 1994 r. nr 19, poz. 141.
  65. Zbigniew Puchalski: Dzieje polskich znaków zaszczytnych. Warszawa: Wyd. Sejmowe, 2000, s. 196.
  66. Grudziński 2012 ↓, s. 250.
  67. a b c Generał broni Stanisław Maczek (1892–1994). Instytut Pamięci Narodowej – Gdańsk. s. 3-4. [dostęp 2017-08-30].
  68. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 15, Nr 2 z 15 lipca 1987. 
  69. Komunikat Kancelarii Cywilnej Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 31 marca 1987 roku o dekoracji gen. S. Maczka i gen. K. Rudnickiego. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 24-25, Nr 2 z 15 lipca 1987. 
  70. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 13, s. 229, 11 listopada 1934. 
  71. WładysławW. Steblik WładysławW., Armia Kraków 1939, EugeniuszE. Kozłowski, Warszawa: MON, 1989, s. 96-97, ISBN 83-11-07434-8, OCLC 749823852 .
  72. a b c d e Eugeniusz Toman: Podniebni żołnierze. Rhythmos, 2015.
  73. a b c d e f g h i Maczek, Stanislaw Wladyslaw "Baca". ww2awards.com. [dostęp 2017-08-30].
  74. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 9, s. 111, 19 marca 1934. 
  75. a b c d e f Generał Władysław Maczek. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 37, s. 157, 1992. 
  76. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 19 z 12 grudnia 1929
  77. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 13/1934, s. 232
  78. Grudziński 2012 ↓, s. 288.
  79. Grudziński 2012 ↓, s. 289.
  80. Grudziński 2012 ↓, s. 293.
  81. a b Grudziński 2012 ↓, s. 291.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Stanisław Maczek" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy