Stanisław Stempowski


Stanisław Stempowski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Stanisław Stempowski Grób Jerzego Stempowskiego i Stanisława Stempowskiego na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Stanisław Adam Stempowski (ur. 27 stycznia 1870 w Hucie Czernielewickiej, zm. 11 stycznia 1952 w Warszawie) – polski działacz społeczny, minister Ukraińskiej Republiki Ludowej.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Pochodził z polskiej rodziny ziemiańskiej osiadłej w XVII wieku na Ukrainie. Dzieciństwo spędził w majątku rodzinnym Huta Czernielewicka w guberni podolskiej, lata szkolne (1879–1888) w Krzemieńcu, a studia (1888–1892) w Dorpacie. W 1892 roku został aresztowany za działalność socjalistyczną, więziony w Rydze, odtransportowany przez Dyneburg, Witebsk, Smoleńsk, Orzeł i Kursk do Kijowa, opuścił więzienie w grudniu, poddany pod dozór policyjny w majątku rodzinnym Szebutyńce (Podole) do jesieni 1896 r. Z początkiem 1897 r. przebywał w Berlinie i Paryżu, następnie (1897–1905) mieszkał w Warszawie, gdzie działał w Kole Oświaty Robotniczej, w latach 1900–1902 był członkiem komitetu redakcyjnego „Prawdy”, a w 1902–1905 współzałożycielem i współredaktorem tygodnika socjalistycznego „Ogniwo”. Po zamknięciu „Ogniwa” przez władze carskie, spędził dwanaście najszczęśliwszych lat (1906–1917) w majątku rodzinnym Winnikowce (Podole).

W okresie 1917–1918 był współzałożycielem i prezesem Polskiej Centrali Demokratycznej na Ukrainie. Z ramienia tej organizacji został prezesem Naczelnego Komitetu Polskiego, który skupiał dziewięciu członków, to jest po trzech z Centrali (Ludwik Klinger, sam Stempowski, hr. Andrzej Chołoniewski), od obywateli (Długołęcki, Kuroczycki, Nowicki) i z PPS-u (Witold Skarzyński, Kielczyk, Drucejło)[1]. W roku 1920 został ministrem rolnictwa, a następnie ministrem zdrowia Ukraińskiej Republiki Ludowej, od 1921 członkiem zarządu Związku Zbliżenia Narodów Odrodzonych i współzałożycielem Instytutu Badania Spraw Narodowościowych, a także wieloletnim prezesem Towarzystwa Polsko-Ukraińskiego. Był także p.o. radcy ministerialnego Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych[2].

W 1924 r. Stempowski poznał Marię Dąbrowską (1889–1965). Miała wtedy 34 lata, on 20 lat więcej. Poznał go z nią mąż, Marian Dąbrowski, który znał się ze Stempowskim z loży masońskiej. Stempowski zastąpił Marię, gdy zrezygnowała z pracy w Ministerstwie Rolnictwa. Stworzył tam Bibliotekę Ministerstwa Rolnictwa i kierował nią do 1939 r. Miłość wybuchła latem 1926 r., a rok później Stempowski zaczął oficjalnie wynajmować pokój w stumetrowym mieszkaniu Marii. Był wtedy w separacji, choć oficjalnie żonaty. Był towarzyszem życia Marii Dąbrowskiej (1889–1965) aż do jej śmierci[3].

W okresie II wojny światowej, kolejno przebywał w 1939–1940 w Łucku, Brześciu i Lwowie, 1940–1944 w Warszawie, 1944–1945 w Dąbrowie Zduńskiej, od lipca 1945 r. znów w Warszawie zajmuje się działalnością literacką i wydawniczą.

Stempowski został przyjęty do masonerii pod koniec 1921 r. (loża „Kopernik”), w 1923 r. został wielkim sekretarzem Wielkiej Loży Narodowej Polski, 1926–1928 – wielkim mistrzem WLN, w 1934–1935 członkiem Komisji Rytów i Wielkiego Trybunału; w latach 1922–1929 był wielkim kanclerzem i sekretarzem generalnym Rady Najwyższej '33 i ostatniego stopnia Obrządku Szkockiego Dawnego i Uznanego na Polskę. 19 marca 1938 r. Stempowski, będący wówczas wielkim komandorem Rady Najwyższej, wystąpił z masonerii, a 26 października 1938 r., uprzedzając policyjną likwidację masonerii posiedzenie Wielkiej Loży Narodowej podjęło uchwałę o samorozwiązaniu się[4].

Ojciec Jerzego Stempowskiego („Pawła Hostowca”).

Zmarł w 1952 roku, spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 107-1-29,30)[5].

Ordery i odznaczenia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Stanisław Stempowski. Wspomnienia. Z pamiętnika (dok<ończenie>.). „Zeszyty Historyczne”. 24, s. 90, 1973. Paryż: Instytut Literacki (pol.). [dostęp 19 sierpnia 2019]. 
  2. a b M.P. z 1933 r. nr 259, poz. 278 „za zasługi w służbie państwowej”.
  3. AnnaA. Mieszczanek AnnaA., Przedwojenni., Warszawa 2020, s. 30-40 .
  4. Wolnomularz Polski.
  5. Cmentarz Stare Powązki: Paweł Ryszard Stempowski, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-11-02] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Wspomnienia drukowane w „Zeszytach Historycznych”:

  • cz. 1: Stanisław Stempowski, Ukraina (1919–1920). Przedmowa, [w:] „Zeszyty Historyczne” 1972 r., nr 21, s. 64–88 [1].
  • cz. 2: Stanisław Stempowski, Wspomnienia. Z pamiętnika (Wojna. Pogrom – 1914–1917), [w:] „Zeszyty Historyczne” 1973 r., nr 23, s. 101–140 [2].
  • cz. 3: Stanisław Stempowski, Wspomnienia. Z pamiętnika (dok[ończenie]), [w:] „Zeszyty Historyczne” 1973 r., nr 24, s. 68–131 [3].
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Stanisław Stempowski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy