Stanisław Stojałowski


Stanisław Stojałowski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 18 cze 2020. Od tego czasu wykonano 1 zmianę, która oczekuje na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stanisław Stojałowski, herbu Sternberg[1] (ur. 14 maja 1845 w Zniesieniu, zm. 23 października 1911 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, polityk, poseł na sejm galicyjski i do parlamentu austriackiego, zwolennik panslawizmu i agraryzmu[2], wydawca pism ludowych: „Wieniec” i „Pszczółka[3], propagator haseł: oddzielenia Kościoła od państwa, parcelacji wielkiej własności ziemskiej, bezpłatnego szkolnictwa i wyboru hierarchów kościelnych przez wiernych, w 1896 ekskomunikowany przez Kościół rzymskokatolicki[4], rok później ekskomunikę cofnięto[5]. Jeden z prekursorów i pierwszych przywódców ruchu ludowego i chrześcijańsko-społecznego[6].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Uczył się w szkołach ludowych w Buczaczu i Przemyślu[7], a następnie uczęszczał do I Gimnazjum Akademickiego im. Franciszka Józefa we Lwowie. Usunięty z zakazem dalszej nauki z 6 klasy gimnazjum 13 grudnia 1862 za przewodzenie uczniowskim zamieszkom[8]. 27 stycznia 1863 wstąpił do zakonu jezuitów i odbył dwuletni nowicjat w Starej Wsi. W latach 1866–1867 odbywał tam studia filozoficzne, które kontynuował w Krakowie od 1867 do 1868. Od 1868 studiował teologię w Krakowie. Święcenia kapłańskie otrzymał 28 sierpnia 1870. W 1872 założył „Apostolstwo Serca Jezusowego. Intencje na miesiąc…” – miesięcznik katolicki, wydawany obecnie pod tytułem Posłaniec Serca Jezusowego. W larach 1871-1872 wydał szereg prac teologicznych (zob. poniżej). Popadłszy w konflikt z przełożonymi, zakończył studia teologiczne i w maju 1872 został przeniesiony do kolegium jezuickiego w Starej Wsi. Stamtąd skierowano go do kolegium jezuickiego w Drongen (Tronchiennes) koło Gandawy. Podczas pobytu w Belgii (sierpień 1872 – sierpień 1873) zetknął się z chrześcijańską myślą społeczną[8]. Po powrocie do kraju prowadził misje w powiecie krakowskim, jasielskim i krośnieńskim, a następnie uczył religii i łaciny w kolegium jezuickim w Tarnopolu (1873-1874)[8]. Na własną prośbę 4 lutego 1875 opuścił zakon i przeszedł w szeregi duchowieństwa diecezjalnego[5]. Był wikariuszem najpierw Gródku Jagiellońskim, a następnie w kościele NMP Śnieżnej (1877–1878) i kościele św. Marcina (1878-1880) we Lwowie[8] a w latach 1881-1889 był proboszczem w Kulikowie.

Po krótkiej działalności publicystycznej na łamach konserwatywnych pism katolickich w 1875 odkupił od Czesława Pieniążka dwa upadające czasopisma dla chłopów („Wieniec” i „Pszczółka”)[9]. Aby uniknąć ponoszenia dodatkowych opłat pocztowych wychodziły naprzemiennie raz w tygodniu. Dzięki prowadzonej na ich łamach publicystyce pragnął przekształcić chłopa w światłego obywatela, Polaka i dobrego katolika. Pisma te zostały opatrzone mottami – cytatem z ewangelii św. Jana „A prawda was wyswobodzi” oraz cytatem z Zygmunta Krasickiego podkreślającym ich solidarystyczny w sensie społecznym charakter „Z szlachtą polską polski lud”. W obydwu zamieszczał korespondencje i artykuły często własnego autorstwa przedstawiające niesprawiedliwe stosunki społeczne na wsi galicyjskiej. Pisma te wydawał nieprzerwanie, niekiedy nieco modyfikując ich tytuły do 1911. W latach 70-tych XIX wieku wydawał także dodatek miesięczny do Wieńca i Pszczółki pt. „Posłaniec Serca Pana Jezusa do Narodu Polskiego” (1876-1879) oraz dwutygodnik dla inteligencji „Piast” (1876-1877). Był także redaktorem lwowskiego dwutygodnika „Kaznodzieja Polski”[9]. Zdobył dużą popularność, organizując pielgrzymki, demonstracje, tworząc chłopskie kółka rolnicze, robotnicze związki zawodowe i (od 1887) wyborcze komitety chłopskie.

Aktywny politycznie. W 1880 zorganizował stowarzyszenie „Łączność i Zgoda”[8] z ramienia którego był w latach 1880-1883 radnym miasta Lwowa[7]. Po pozbawieniu go probostwa w Kulikowie od 1890 działał na terenie zachodniej Galicji i Śląska Cieszyńskiego Cieszyna, gdzie m.in. założył w 1890 Stowarzyszenie Katolickie w Jaworznie „Przyjaźń Jaworznicka” (reaktywowane w 1991)[10] orazTowarzystwo Macierzy Katolickiej w Cieszynie (1891). W latach 1890-1895 wydawał „Dzwon” i „Gospodarz” oraz kalendarze które wspierały rozwój oświaty w duchu katolickim[9].

W 1893 związał się z Związkiem Stronnictwa Chłopskiego kierowanym przez braci Stanisława i Jana Potoczków. Współpracował także z Marią i Bolesławem Wysłouchami a także z Janem Stapińskim[9]. W latach 1894-1895 jego pisma sympatyzowały z tworzącym się ruchem ludowym, a jego zwolennicy wzięli udział w zjeździe założycielskim Stronnictwa Ludowego w Rzeszowie (28 lipca 1895), na którym zaocznie wybrano go zastępcą członka Wydziału tej partii[9]. Wkrótce jednak rozszedł się z ruchem ludowym – powodem były różnice ideologiczne. W 1896 założył Stronnictwo Chrześcijańsko-Ludowe, które weszło w sojusz z socjaldemokracją i odniosło sukces w wyborach 1897 (6 mandatów) do austriackiej Rady Państwa[11]. W tym okresie sam Stojałowski zgłosił akces do Galicyjskiej Partii Socjaldemokratycznej i przekazał redagowanie swych wydawnictw jej działaczom Ignacemu Daszyńskiemu i Tadeuszowi Regerowi[8]. Od ugody z władzami w 1897 stopniowo przesuwa się w kierunku prawicy. W 1900 założył Zjednoczenie Stronnictw Ludowych, w 1904 Polskie Centrum Ludowe[7]. Poseł do austriackiej Rady Państwa IX kadencji (21 marca 1898 – 7 września 1900) wybrany w kurii IV (gmin wiejskich) z okręgu wyborczego nr 9 (Łańcut-Przeworsk-Leżajsk-Nisko-Ulanów) po śmierci swego poprzednika Ferdynanda Hompescha[12]. W parlamencie przewodził własnemu klubowi złożonemu z posłów Stronnictwa Chrześcijańsko-Ludowego[7]. Budził wówczas skrajne emocje. Jak napisał o nim Kazimierz Chłędowski do reszty obrzydliwą figurą był ksiądz Stojałowski, przywódca (...) ludowców, istna figura zbrodniarza. Chudy, blady, bez cery, w zasmarowanej brudnej sutannie, nie umyty, nie uczesany, o spojrzeniu stępionym, podstępnym pełnym fałszu i obłudy. Wyglądał tak, jakby się ciągle walał po szynkach i domach publicznych, a dla odpoczynku przychodził czasem do parlamentu. Usta jego zapełnione były śliną ropuchy, która truje, gdy padnie na inne żywe stworzenie; gdy te usta się rozwarły, to na to by wyrzucać z siebie słowa nienawiści, podburzania poszczególnych klas ludności przeciwko sobie i przekleństwa. Obraz Stojałowskiego zostanie mi w pamięci jako typ wyrzutka społeczeństwa polskiego[13]. Poseł na Sejm Krajowy Galicji VIII kadencji (28 grudnia 1901 – 12 października 1907), wybrany w kurii IV (gmin wiejskich) z okręgu nr 71 (Wadowice)[14]. Powtórnie był posłem do austriackiej Rady Państwa XI kadencji (17 czerwca 1907 – 30 marca 1911), wybranym w okręgu wyborczym nr 41 (Bochnia-Niepołomice-Brzesko-Wiśnicz)[15]. Należał do Koła Polskiego, najpierw frakcji posłów Zjednoczenia Stronnictw Ludowych od 1904 Polskiego Centrum Ludowego[7]. Pod sam koniec życia zbliżył się do Narodowej Demokracji, w 1911 przekazał swoje drukarnie i pismo Janowi Zamorskiemu[9].

Prześladowany za swą działalność przez władze państwowe i kościelne. Wyrokiem z 16 września 1889 został uznany winnym przestępstw kościelnych i skazany na utratę probostwa w Kulikowie i na 6-tygodniowe rekolekcje w klasztorze w Sanoku[16]. Władze kościelne nałożyły sekwestr na dochody księdza Stojałowskiego, następnie został zasuspendowany, a w sierpniu 1896 wyklęty przez Watykan[17]. Klątwa, po złożeniu obszernych wyjaśnień przez księdza Stojałowskiego została cofnięta we wrześniu 1897[5]. Dwukrotnie aresztowany przed wyborami do parlamentu austriackiego (6 października 1888 i 15 listopada 1894), a także w październiku 1896 przed uzupełniającymi wyborami do Sejmu Krajowego Galicji VII kadencji w Sanoku, gdy w sposób – zdaniem prasy – niegodny dokonano jego zatrzymania i odstawienia do miejscowego aresztu[18]. Był 27 razy więziony łącznie spędził w więzieniach i aresztach 9 lat.

Zmarł 23 października 1911 na Zaciszu w Krakowie. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[19].

Prace Stanisława Stojałowskiego | edytuj kod

  • O nabożeństwie do Królowej Serca Jezusowego, Kraków 1871,
  • Doktryny Ultramontańskie (I–II), Kraków 1872,
  • Króciutki rys historyczny nabożeństwa do Najsłodszego Serca Jezusowego, Apostolstwo Serca Jezusowego czyli Apostolstwo Modlitwy, Kraków 1872,
  • Nowy Testament X. Jakuba Wujka T.J. z komentarzami błędom wielu odpowiednimi. Święty Mateusz, Kraków 1872,
  • (anonimowo) Nasze stosunki i stronnictwa religijne, Żywy różaniec Apostolstwa Serca Jezusowego, Kraków 1872,
  • Ostatnia nadzieja. Serce Pana Jezusowe czyli wykład Apostolstwa Serca Jezusowego, Kraków 1872
  • „Czas” i jego polityka, Kraków 1877
  • (pseud. Warszawiak) Czy będzie Polska, Lwów 1877,
  • Kiedy będzie Polska, Lwów 1878,
  • Liberalna blaga przedwyborcza i nowy program czynności przedwyborczych oraz słówko o kołtuństwie szlacheckim, Lwów 1878
  • Czytania czerwcowe czyli nabożeństwo ku czci Boskiego Serca Jezusa na każdy dzień miesiąca czerwca, Lwów 1878
  • Rozmyślania o gorzkiej męce Pana naszego Jezusa Chrystusa, u stóp krzyża, nowy miesiąc maj boleściom N. Maryi Panny poświęcony oraz Czytania czerwcowe, czyli nabożeństwo ku czci Boskiego Serca Jezusa na każdy dzień miesiąca czerwca, Lwów 1887
  • Odprawa potwarców i intrygantów, Lwów 1888,
  • Życie i rządy Franciszka Józefa I ludowi i ziomkom opowiedziane, Lwów 1888
  • Sprawa kulikowska. Obrazek na tle stosunków w Galicji, Lwów 1889
  • Offene Klage des Msgr. Stanislaus v. Stojałowski Pfarrers zu Kulików in Galizien, an Seine Exzellenz, Doctor Grafen von Schönborn k.k. Juzitzminister in Wien, Lemberg 1889,
  • Offene Klage des Pfarrers Stanislaus v. Stojałowski Pfarer zu Kulików in Galizien, an Seine Exzellenz den Grafen von Taaffe k.k. Praesident des Ministeriums in Wien,Lemberg 1889,
  • Libellus accusatorius et supplex parochi Stojałowski Summo pontifici oblatus [b.m.w.] 1889,
  • Bogu na chwałę, ojczyźnie na pożytek, Gródek Jagielloński 1890,
  • Offene Majestätsklage und Offene Petition des Pfarrers Stanislaus Stojałowski zu Kulików in Galizien an das Hohe Abgeordneten-Haus zu Wien, Lemberg 1890,
  • Vor das Weltgericht-Veruntrenung oder Opressionenpolitik, Czaca-Teschen 1892
  • Zabawa Świąteczna [b.m.w.] 1895,
  • Słowo chłopskie na słowo biskupów [b.m.w.] 1895,
  • (pseud. Warszawiak) Ze spraw śląskich, Lwów 1895,
  • Nie pójdziemy do Kanossy!, Czaca 1896,
  • Fractionis christiano-socialis in Polonia austriaca res gestae et discrimina, Paris 1897,
  • Wiek XX, czyli Tryumf Chrystusa. Program stronnictwa chrześcijańsko-ludowego, Bielsko 1898,
  • Rzesza kandydatów poselskich po wsiach, Cieszyn-Bielsko 1900,
  • [anonimowo] Nasze stronnictwa polityczne, Biała 1906,
  • W obronie prawdy. Słowo do ludu polskiego przed wyborami, Biała 1907,

Rodzina i życie prywatne | edytuj kod

Fr. Andrzej Adamski, The Church in Poland in the Mirror of the Press
(wyd. Verbum 2012);
zob. CHAPTER II
The Church During Partitions – at the Turn of Centuriess (s. 31−32)

Pochodził z zubożałej rodziny szlacheckiej: syn urzędnika celnego i dzierżawcy dóbr Juliusza i Ludwiki z Glasennapów. Był wnukiem Bazylego Stojałowskiego, greckokatolickiego proboszcza we wsi Chlewczany (pow. żółkiewski). Ważną rolę w jego wychowaniu, szczególnie religijnym odegrały babka Franciszka z Paszkowskich Stojałowska oraz macocha Karolina ze Stankiewiczów. Jego starszym bratem był powstaniec styczniowy, sybirak a następnie nauczyciel Mieczysław (1841-1903), Młodsza siostra Wanda (1848-po 1914) wstąpiła w r. 1872 do zakonu felicjanek (w zakonie Maria Franciszka) i od r. 1900 była przełożoną ich klasztoru w Przemyślu[8].

Upamiętnienie | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. FranciszekF. Kącki FranciszekF., Ks. Stanisław Stojałowski i jego działalność społeczno-polityczna. T.1: 1845-1890, Lwów: Lwów: skl. gl. Kasa im. J. Mianowskiego, 1937 .
  2. Jacek Bartyzel, Bogdan Szlachta, Adam Wielomski, Encyklopedia polityczna. Radom 2007, s.20.
  3. Mały słownik 1964 ↓, s. 347.
  4. Ruch ludowy a Kościół rzymskokatolicki w latach II Rzeczypospolitej 2002 ↓, s. 55,.
  5. a b c RafałR. Łętocha RafałR., Ks. Stanisław Stojałowski – obrońca ludu polskiego, "Nowy Obywatel” – pismo na rzecz sprawiedliwości społecznej, 13 kwietnia 2012 [dostęp 2018-07-29] .
  6. Konrad Naylor, 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje Polski. Puls 1996, s.773.
  7. a b c d e Parlament Österreich Republik, Franz Adlgasser, Kurzbiografie Stojałowski, Stanisław – Parlamentarier 1848-1918 online [19.10.2019]
  8. a b c d e f g Tomasz Latos, Stojałowski Stanisław (1845-1911), Polski Słownik Biograficzny, Warszawa-Kraków 2006-2007, t. 44, s. 11-17
  9. a b c d e f Stojałowski Stanisław. W: Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego (makieta). Warszawa, 1989, s. 376.
  10. Strona Stowarzyszenia Katolickiego PRZYJAŹŃ JAWORZNICKA w JAWORZNIE.
  11. Jarosław Tomasiewicz: Rewolucja w imię Ewangelii?, „Robotnik Śląski” nr 7/1999.
  12. Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848-1918, Warszawa 1996, s. 409
  13. Kazimierz Chłędowski, Pamiętniki, t. 2 Wiedeń (1881-1901), oprac. Antoni Knot, Wrocław 1957, s. 335
  14. Stanisław Grodziski, Sejm Krajowy Galicyjski 1861–1914, Warszawa 1993,
  15. Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848-1918, Warszawa 1996, s. 426.
  16. Redaktor „Wieca” i „Pszczółki” przed sądem. „Krakus”, s. 10, Nr 27 z 8 lipca 1893. 
  17. Ruch ludowy a Kościół rzymskokatolicki w latach II Rzeczypospolitej 2002 ↓, s. 51, 52,.
  18. Kronika. „Gazeta Sanocka”, s. 4, Nr 83 z 1 listopada 1896. 
  19. Pogrzeb ks. Stojałowskiego Czas 1911 nr 490 z 26 października s. 2
  20. Na prowincji. Odsłonięcie pomnika ks. Stojałowskiego Kurier Lwowski 1912 nr 209 s. 5
  21. Pomnik ks. Stojałowskiego Kurier Lwowski 1914 nr 292 s. 5
  22. Odsłonięcie pomnika Kurier Lwowski 1914 nr 194 s.2
  23. Słownik Biograficzny 1989 ↓, s. 335,.
  24. Szczecin, Stojałowskiego Stanisława, ks., Ulica. W: mapa Targeo.pl [on-line]. AutoMapa Sp. z o.o.. [dostęp 2018-05-29].
  25. Wykaz nazw ulic miasta Sanoka. sanok.pl, 13 stycznia 2012. [dostęp 2014-05-10].
  26. Kronika. Tygodnik Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Bielsko-Biała, 1989, R. XIII, Nr 50 (686) – Śląska Biblioteka Cyfrowa, sbc.org.pl [dostęp 2019-12-14] .

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Stanisław Stojałowski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy