Stanisław Waltoś


Stanisław Waltoś w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stanisław Marian Waltoś (ur. 9 lutego 1932 w Stanisławowie) – polski prawnik, profesor nauk prawnych, specjalista w zakresie historii prawa i postępowania karnego, członek Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności, wieloletni nauczyciel akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego, w latach 1977–2011 dyrektor Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodził się w 1932 roku w Stanisławowie jako syn Elmy Cecylii z domu Buszyńskiej i Tadeusza Waltosia[1]. Jego młodszy brat Jacek urodził się w 1938[2].

Stanisław Waltoś ukończył szóstą klasę szkoły podstawowej w Jaśle. Od 1946 roku uczęszczał do I Liceum Ogólnokształcącym w Dębicy. Tam w 1950 roku zdał maturę z wyróżnieniem[1]. W okresie szkolnym należał do Związku Harcerstwa Polskiego, gdzie pełnił funkcję Komendanta Komendy Powiatowej w Dębicy[1].

W 1954 roku ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim[3]. Jako swoich „wielkich mistrzów” wymienił Adama Vetulaniego, Mariana Cieślaka i Władysława Woltera[4]. Po ukończeniu studiów został skierowany do pracy w Prokuraturze Wojewódzkiej w Krakowie, gdzie był zatrudniony kolejno w charakterze asesora, referendarza śledczego i podprokuratora. W latach 1962–1964 był radcą Prokuratora Wojewódzkiego w Krakowie[1].

W 1956 objął stanowisko asystenta w Katedrze Postępowania Karnego na Uniwersytecie Jagiellońskim[5]. Asystenturę zaproponował mu Marian Cieślak, po tym jak Waltoś opublikował krytyczny artykuł dotyczący projektu Kodeksu Karnego, wzorowanego na kodeksie stalinowskim[1].

W 1962 Stanisław Waltoś uzyskał stopień naukowy doktora w oparciu o rozprawę zatytułowaną Funkcje i formy aktu oskarżenia w procesie karnym, napisaną pod kierunkiem Mariana Cieślaka, wyróżnioną przez periodyk „Państwo i Prawo”. W 1964 otrzymał stypendium habilitacyjne i zrezygnował z pracy w prokuraturze[1]. W 1968 został doktorem habilitowanym na podstawie pracy Model postępowania przygotowawczego na tle prawnoporównawczym[5]. W 1974 został kierownikiem Zakładu Postępowania Karnego na Wydziale Prawa UJ. Tytuł profesora nadzwyczajnego uzyskał w 1979, a profesora zwyczajnego w 1987 roku[1].

Od 1977 do 2011 pełnił funkcję dyrektora Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Maius. Przejął zarząd nad Muzeum po jego twórcy, Karolu Estreicherze jr.

W latach 80. uczestniczył w pracach Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności[6].

Jak sam wspominał, w 1990 otrzymał propozycję wejścia w skład Sądu Najwyższego, gdzie miał objąć funkcję prezesa SN kierującego Izbą Karną. Po namyśle odmówił, rekomendując do Sądu Najwyższego swojego ucznia Zbigniewa Dodę[7], który od 1996 kierował Izbą Karną SN.

W latach 1992–1997 Stanisław Waltoś był ekspertem Rady Europy, a w 1994 ekspertem rządu Republiki Łotewskiej. W latach 1987–1995 był członkiem Komisji ds. Reformy Prawa Karnego[8]. Uczestniczył w pracach nad kodyfikacjami karnymi z 1997, był inicjatorem wprowadzenia do polskiej procedury karnej instytucji świadka anonimowego i świadka koronnego.

Został wiceprzewodniczącym prezydium Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Muzeów ICOM oraz członkiem Komitetu Redakcyjnego „Czasopisma Prawno-Historycznego[9]. W latach 1994–1997 był przewodniczącym Rady Fundacji dla Uniwersytetu Jagiellońskiego[8].

W 2002 przeszedł na emeryturę, pozostając wykładowcą Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie[3].

W latach 2000–2002 był członkiem Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów. W latach 2004–2006 przewodniczył Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, w latach 2009–2015 był członkiem tej komisji.

W latach 1985–2002 był redaktorem naczelnym „Archivum Iuridicum Cracoviense”. W latach 1995–2004 był sekretarzem generalnym Polskiej Grupy Association Internationale de Droit Penal. W latach 1999–2003 był przewodniczącym Association Internationale des Sciences Juridiques. W latach 1985–2002 i ponownie od 2006 jest redaktorem naczelnym „Opuscula Muzealia”[8]. W latach 2004–2014 był przewodniczącym Stałej Konferencji Dyrektorów Muzeów Krakowskich. Został członkiem Prezydium Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa. W 2006 roku został wybrany przewodniczącym Rady Naukowej Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.

Został wybrany członkiem korespondentem (2002), a następnie członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk (2007)[8] oraz członkiem korespondentem (1996) i członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności (2008)[8][1][5]. W 2001 został wybrany członkiem korespondentem Nordrhein-Westphälische Akademie der Wissenschaften[8].

Był wiceprzewodniczącym (1992–2002) i przewodniczącym (2003–2007) Komitetu Nauk Prawnych PAN, wiceprzewodniczącym Komitetu „Polska w Zjednoczonej Europie” przy Prezydium PAN (2002–2006), członkiem Prezydium Oddziału PAN w Krakowie (2002–2010). W latach 2006–2011 zasiadał w Prezydium PAN[8][3]. Został wybrany na członka Komitetu Nauk Prawnych PAN kadencji 2020–2023[10].

Opublikował jako autor, współautor i redaktor około czterysta prac naukowych[1], głównie z zakresu postępowania karnego, m.in. kilkanaście razy wznawiany i aktualizowany podręcznik akademicki Proces karny, zarys systemu. Wśród jego zainteresowań badawczych na przestrzeni lat były: zasady procesowe, organizacja prokuratury, model postępowania przygotowawczego, zagadnienia dowodowe (w tym instytucja świadka koronnego i świadka incognito), anglosaskia zasada owoców zatrutego drzewa, a także różne aspekty dotyczące przebiegu procesu sądowego, takie jak konsensualizm, analiza uprawnień uczestników postępowania na tle standardu konstytucyjnego, prawo prasowe, postępowania szczególne, kwestie konwalidacji czynności procesowych, pragmatyzm i antypragmatyzm w procesie karnym, obstrukcja procesowa, czyli nadużywania prawa, przewlekłość postępowania[1].

Współpracował przy publikacjach m.in. z Kazimierzem Buchałą, Marianem Cieślakiem, Andrzejem Markiem. We wrześniu 2004 za książkę Na tropach doktora Fausta i inne szkice otrzymał nagrodę Krakowska Książka Miesiąca[11].

Był promotorem trzystu siedemdziesięciu prac magisterskich i sidemnastu rozpraw doktorskich. Wśród jego uczniów był szereg późniejszych specjalistów prawa i postępowania karnego: m.in.: Barbara Nita-Światłowska, Andrzej Światłowski, Dobrosława Szumiło-Kulczyka, Joanna Paśkiewicz, Paweł Pojnar[1] i Antoni Bojańczyk[12].

W 2015 został członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi[13].

Krytykował reformy sądowe wprowadzane po 2015 roku w Polsce przez Prawo i Sprawiedliwość, przede wszystkim reformę kodeksu karnego[7][14][15].

Wybrane publikacje | edytuj kod

  • Pitaval krakowski (współautor ze Stanisławem Salmonowiczem i Januszem Szwają), Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1962 (do 2010 łącznie 5 wydań)
  • Akt oskarżenia w procesie karnym, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1963
  • Zarys prawa karnego materialnego i procesowego (współautor z Kazimierzem Buchałą), Wyd. UJ, Kraków 1971
  • Postępowanie szczególne w procesie karnym: postępowania kodeksowe, PWN, Warszawa 1973
  • Proces karny w kazusach, PWN, Warszawa 1974
  • Zasady prawa i procesu karnego (współautor z Kazimierzem Buchałą), PWN, Warszawa 1975
  • Krajobraz „Wesela”, Wawel-Tourist, Kraków 1982 (do 2000 łącznie 3. wydania)
  • Proces karny: zarys systemu, PWN, Warszawa 1985 (do 2009 łącznie 10 wydań)
  • Świadek w procesie sądowym (red.), Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1985
  • Podstawy prawa i procesu karnego (współautor z Andrzejem Markiem), Wyd. Prawnicze PWN, Warszawa 1999 (do 2008 łącznie 4 wydania)
  • Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego, Karpaty, Kraków 1999
  • Naczelne zasady procesu karnego, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1999
  • Na tropach doktora Fausta i inne szkice, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2004
  • Owoce zatrutego drzewa, Universitas, Kraków 2010
  • Zagadnienia dowodowe w procesie karnym (red.), Wyd. UJ, Kraków 2011
  • Grabież Ołtarza Wita Stwosza, Wolters Kluwer, Warszawa 2015
  • Szkolnictwo wyższe w Polsce. Ustrój – prawo – organizacja (red., wraz z Andrzejem Rozmusem), Warszawa 2016
  • Wędrowanie po wyspach pamięci, wspomnienia, Wolters Kluwer, Warszawa 2019

Spis publikacji Stanisława Waltosia[16].

Odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

Ordery i odznaczenia | edytuj kod

Doktoraty honorowe | edytuj kod

Nagrody i wyróżnienia | edytuj kod

  • Nagroda Ministra Edukacji Narodowej I stopnia (1986)[8]
  • Medal „Merentibus” przyznany przez Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego (2001)[8]
  • Nagroda im. prof. Aleksandra Gieysztora[8] przyznana przez Fundację Kronenberga przy Citi Handlowy „za troskę o dobro kultury polskiej, przejawiającą się w konsekwentnych działaniach zmierzających do umacniania pozycji Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, a także za rozsławianie i promocję dorobku polskiej kultury w świecie” (2003)
  • Nagroda Krakowska Książka Miesiąca za książkę Na tropach doktora Fausta i inne szkice (2004)
  • Nagroda im. Edwarda J. Wende przyznana przez Fundację dla Polski „za szczególne dokonania na polu krzewienia i podnoszenia kultury prawnej i realizację idei państwa prawa” (2010)[21]
  • Medal Uniwersytetu Jagiellońskiego „Plus ratio quam vis” (2007)[22]
  • Złoty Medal Muzeum Narodowego w Krakowie (2007)[8]
  • Złoty Medal Uniwersytetu Wrocławskiego (2010)[8]

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k Marcin Andrzejewski (oprac.): Kierownicy katedry. Katedra Postępowania Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 17 marca 2020].
  2. Magdalena Bajer: Waltosiowie. Forum Akademickie, lipiec–sierpień 2011. [dostęp 17 marca 2020].
  3. a b c Stanisław Waltoś w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 2018-10-28].
  4. Prof. Stanisław Waltoś profesorem honorowym UJ. youtube.com, 5 czerwca 2012. [dostęp 2020-03-14].
  5. a b c Procedury trzeciego tysiąclecia. Rozmowa z prof. Stanisławem Waltosiem, kierownikiem Katedry Postępowania Karnego UJ, dyrektorem Muzeum UJ, mieszczącego się w Collegium Maius. „Edukacja Prawnicza”. Nr 7 (34), kwiecień 2001. 
  6. Kazimierz Barczyk, Stanisław Grodziski, Stefan Grzybowski: Obywatelskie Inicjatywy Ustawodawcze Solidarności 1980–1990. Warszawa: Kancelaria Sejmu, 2001, s. 513. ISBN 83-7059-503-0. [dostęp 2015-10-09].
  7. a b Wywiad z prof. Stanisławem Waltosiem. youtube.com, 7 listopada 2018. [dostęp 2020-03-16].
  8. a b c d e f g h i j k l m n o p q Waltoś, Stanisław. pan.pl. [dostęp 2020-03-16].
  9. Czasopismo Prawno-Historyczne. amu.edu.pl. [dostęp 2017-04-23].
  10. Komitet Nauk Prawnych PAN. pan.pl. [dostęp 2020-02-23].
  11. Na tropach doktora Fausta i inne szkice – Stanisław Waltoś. cojestgrane.pl. [dostęp 2012-03-29].
  12. Podważanie prawomocnego wyroku sądu karnego przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w bazie „Prace badawcze” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 2020-02-08].
  13. Barbara Sowa: Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego, a kto z niego wypadł? Cała lista. dziennik.pl, 2015-03-16. [dostęp 2015-03-21].
  14. Jarosław Sidorowicz: Prawo karne. Prawnicy alarmują: ten kodeks to bubel. Gazeta Wyborcza, 25 czerwca 2019. [dostęp 17 marca 2020].
  15. Stanisław Waltoś − Częste zmiany w prawie. Rzeczpospolita, 20 marca 2017. [dostęp 20 listopada 2019].
  16. Stanisław Waltoś: Wykaz publikacji. Wydział Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 17 marca 2020].
  17. M.P. z 2011 r. nr 86, poz. 889
  18. M.P. z 1998 r. nr 36, poz. 495
  19. Medal Zasłużony Kulturze – Gloria Artis. mkidn.gov.pl. [dostęp 2020-03-16].
  20. Doktorzy honoris causa UMCS. umcs.lublin.pl. [dostęp 2012-03-29].
  21. Prof. Waltoś laureatem nagrody im. E. Wende. naukawpolsce.pap.pl, 25 stycznia 2010. [dostęp 2020-03-16].
  22. Medal „Plus ratio quam vis”. uj.edu.pl. [dostęp 2020-03-16].
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Stanisław Waltoś" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy