Stanisława Walasiewicz


Stanisława Walasiewicz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Stanisława Walasiewicz (ur. 3 kwietnia 1911 w Wierzchowni jako Stefania Walasiewicz[1], zm. 4 grudnia 1980 w Cleveland) – polska interseksualna lekkoatletka startująca w biegach sprinterskich i skoku w dal, mistrzyni olimpijska, wielokrotna rekordzistka świata.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Walasiewicz urodziła się w Wierzchowni koło Górzna, jako córka Juliana i Weroniki z Uścińskich Walasiewiczów. Została ochrzczona w kościele parafialnym jako Stefania Walasiewicz[2]. Jej rodzina wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, gdy dziewczynka miała 3 miesiące. Rodzina Walasiewiczów osiadła w Cleveland. W Stanach używała zazwyczaj imienia Stella Walsh.

Już jako nastolatka wykazywała uzdolnienia w biegach i startowała w zawodach lekkoatletycznych dla juniorów. Starała się po raz pierwszy o wyjazd na igrzyska olimpijskie w 1928, ale nie mogła tam wystartować, gdyż nie miała obywatelstwa amerykańskiego. Sukces Haliny Konopackiej zdopingował ją do dalszego wysiłku. Zaczęła ćwiczyć w polonijnym ognisku Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Przyjechała do Polski i trenowała w Warszawie. Reprezentowała kluby warszawskie: Sokół-Grażyna (1929-1934) oraz Warszawianka (1935-1939).

Przed igrzyskami w 1932, które miały się odbyć w Los Angeles, amerykańska federacja lekkoatletyczna, licząc na jej niemal pewny medal, zaproponowała Polce obywatelstwo. Ta jednak w ostatniej chwili odrzuciła propozycję i zdecydowała się reprezentować kraj swojego pochodzenia. Na olimpiadzie okazała się najszybszą biegaczką na 100 metrów, wyrównała rekord świata czasem 11,9 s i zdobyła złoty medal olimpijski. Tego samego dnia zajęła 6. miejsce w rzucie dyskiem. Na igrzyskach w 1936 w Berlinie na swoim koronnym dystansie musiała uznać wyższość Helen Stephens. Sama sportsmenka była niezadowolona ze srebrnego medalu.

Walasiewicz odniosła wielki sukces podczas mistrzostw Europy z 1938, kiedy to po raz pierwszy w zawodach uczestniczyły kobiety. Zdobyła tam dwa złote (100 metrów i 200 metrów) i 2 srebrne medale (skok w dal i sztafeta 4 × 100 metrów). Wywalczyła też siedem medali Światowych Igrzysk Kobiecych (1930, 1934), w tym cztery złote w biegach sprinterskich.

W czasie swojej kariery 14 razy poprawiała rekordy świata, doprowadzając je do wyników: 6,4 na dystansie 50 metrów (1933); 7,3 s na 60 metrów (1933, wyrównany w 1936[3]); 9,8 na 80 m (1933); 11,6 s na 100 metrów (1937); 23,6 s na 200 metrów (1935); 24,3 na 220 jardów oraz 3:02.5 na 1000 metrów (1933). Wyniki lepsze od oficjalnego rekordu świata uzyskiwała również w skoku w dal.

W latach 1933-1946 była 24-krotną mistrzynią Polski na 60 m, 100 m, 200 m, 80 m ppł., skoku w dal, skoku w dal z miejsca, rzucie oszczepem, 3-boju, 5-boju oraz 54-krotną rekordzistką Polski. W barwach Polski wystąpiła jeszcze podczas mistrzostw Europy w Oslo (1946), jednak już bez sukcesów.

Na początku września 1936 dokonała ujęcia złodzieja Chaima Miodownika usiłującego ją okraść na Placu Unii Lubelskiej w Warszawie[4].

Pod koniec lat 30. Walasiewiczówna powróciła do Stanów, gdzie startowała i wielokrotnie wygrywała amerykańskie mistrzostwa, mimo że nadal nie była oficjalnie obywatelką tego kraju. W 1947 wyszła za mąż za boksera Harry’ego Neila Olsona, dzięki temu uzyskała obywatelstwo amerykańskie jako Stella Walsh Olson. Po zakończeniu kariery sportowej była trenerką w USA, działaczką polonijną, współpracownicą PKOl. Walasiewicz zginęła 4 grudnia 1980 roku w czasie napadu na sklep (została śmiertelnie postrzelona przez napastnika). Została pochowana na cmentarzu w Cleveland. W tym mieście jest dziś centrum sportowe nazwane jej imieniem.

Należała do najpopularniejszych polskich sportowców okresu międzywojennego. Czterokrotnie zwyciężała w Plebiscycie Przeglądu Sportowego: w 1930, 1932, 1933 i 1934 r. Zajmowała ponadto miejsca w dziesiątce Plebiscytu w 1929, 1935, 1936, 1937 i 1938 r. Była również laureatką Wielkiej Honorowej Nagrody Sportowej (1932 i 1933)[5][6]. W 1937 otrzymała coroczną nagrodę Polskiego Związku Lekkiej Atletyki za najlepsze wyniki[7]. Dwukrotnie została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi (drugi raz 1946[8]).

Kwestia płci | edytuj kod

Walasiewicz zginęła 4 grudnia 1980 roku w czasie napadu na sklep, została postrzelona przez napastnika. Zgodnie z amerykańskim prawem dotyczącym zgonów nienaturalnych, ciało zostało poddane sekcji zwłok. Okazało się, że w rzeczywistości sportsmenka była osobą interseksualną, to znaczy posiadała żeńskie i męskie narządy płciowe (jednak nie w pełni rozwinięte)[9]. Badania genetyczne wykazały, że miała też chromosom Y[10][11].

Rozgorzała wówczas dyskusja, czy nie trzeba aby odebrać Walasiewicz jej rekordów i medali. Jednak taka decyzja nie została podjęta. Zarówno Międzynarodowy Komitet Olimpijski, jak i Międzynarodowa Federacja Lekkiej Atletyki (IAAF) nigdy oficjalnie nie odniosły się do tej sprawy.

Najważniejsze osiągnięcia | edytuj kod

Igrzyska olimpijskie | edytuj kod

  • 1932: 1. miejsce – 100 m, 11,9
  • 1932: 6. miejsce – rzut dyskiem, 33,60
  • 1936: 2. miejsce – 100 m, 11,7

Światowe igrzyska kobiet | edytuj kod

  • 1930: 1. miejsce – 60 m, 7,7
  • 1930: 1. miejsce – 100 m, 12,5
  • 1930: 1. miejsce – 200 m, 25,7
  • 1930: 3. miejsce – 4 × 100 m, 50,8
  • 1930: 8. miejsce – rzut oszczepem, 30,24
  • 1934: 1. miejsce – 60 m, 7,6
  • 1934: 2. miejsce – 100 m, 11,9
  • 1934: 2. miejsce – 200 m, 25,0

Mistrzostwa Europy | edytuj kod

  • 1938: 1. miejsce – 100 m, 11,9
  • 1938: 1. miejsce – 200 m, 23,8
  • 1938: 2. miejsce – 4 × 100 m, 48,2
  • 1938: 2. miejsce – skok w dal, 5,81
  • 1938: 6. miejsce – rzut oszczepem, 36,33
  • 1946: 6. miejsce – 4 × 100 m, 50,6

Akademickie mistrzostwa świata | edytuj kod

  • 1935: 1. miejsce – 100 m, 12,0
  • 1935: 1. miejsce – 400 m, 57,6
  • 1935: 1. miejsce – skok w dal, 5,73
  • 1935: 3. miejsce – 4 × 100 m, 51,3
  • 1935: 3. miejsce – rzut dyskiem, 34,81

Rekordy życiowe | edytuj kod

  • 60 m – 7,3 (1933)
  • 100 m – 11,6 (1936)
  • 200 m – 23,6 (1935)
  • 400 m – 57,6 (1935)
  • 800 m – 2:18,3 (1931)
  • 1000 m – 3:02,5 (1933)
  • 80 m pł – 12,9 (1938)
  • skok w dal – 6,125 m (1939)
  • skok wzwyż – 1,49 m (1938)
  • pchnięcie kulą – 11,32 (1936)
  • rzut dyskiem – 38,99 (1930)
  • rzut oszczepem – 38,94 (1938)

Przypisy | edytuj kod

  1. STANISŁAWA WALASIEWICZ – KONTROWERSYJNA MISTRZYNI SPRZED ERY SZEWIŃSKIEJ
  2. Felieton Stanisława? Stanisław? Stefania! na portalu Bieganie.pl.
  3. Sport i Wychowanie Fizyczne. Rekord światowy Walasiewiczówny. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 211 z 15 września 1939. 
  4. Walasiewiczówna łapie złodzieja. „Orędownik Ostrowski”, s. 3, Nr 73 z 11 września 1936. 
  5. Życie sportowe. Wręczenie Walasiewiczównie W. H. N. S.. „Kurier Warszawski”. Nr 169, s. 6, 22 czerwca 1934. 
  6. Mała encyklopedia sport. T. 2. Warszawa: Sport i Turystyka, 1987, s. 604. ISBN 83-217-2564-3.
  7. Nagrodę PZLA przyznano St. Walasiewiczównie. „Gazeta Lwowska”, s. 3, Nr 268 z 25 listopada 1937. 
  8. 31 października 1946 „za zasługi na polu krzewienia idei wychowania fizycznego i sportu w Polsce oraz rozsławiania imienia Polski na bieżniach i stadionach świata” M.P. z 1947 r. nr 25, poz. 129
  9. Zabrali jej medal, bo była... mężczyzną – Sport – WP.PL.
  10. Niesamowita historia Stanisławy Walasiewiczówny.
  11. Chromosomowa ruletka.

[1]Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (człowiek):
  1. M.M. Krajewski M.M., Walasiewicz Stanislawa (w USA − Stella Walsch-Olson), [w:] Nowy słownik biograficzny Ziemi Dobrzyńskiej, t. 2, Rypin 2014, s. 451-452. 
Na podstawie artykułu: "Stanisława Walasiewicz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy