Starogard Gdański


Na mapach: 53°57′47,6″N 18°31′33,2″E/53,963222 18,525889

Starogard Gdański w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 21 sie 2019. Od tego czasu wykonano 2 zmiany, które oczekują na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Starogard Gdański (niem. Preußisch Stargard, kaszub. Starogarda) – miasto w województwie pomorskim, siedziba powiatu starogardzkiego oraz gminy wiejskiej Starogard Gdański. Miasto leży nad rzeką Wierzycą na Pojezierzu Starogardzkim, należy do nadwiślańsko-pomorskiego regionu Kociewie, jest także jednym z najstarszych miast na Pomorzu.

Według danych z 31 grudnia 2017 r. miasto miało 48 060 mieszkańców[2].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosi 25,28 km²[3]. Miasto stanowi 1,88% powierzchni powiatu.

Według danych z 2002[4] Starogard Gdański zajmuje obszar o powierzchni 25,27 km², w tym: użytki rolne stanowiące 56% powierzchni oraz użytki leśne stanowiące 9%.

Miasto znajduje się w południowej części w województwa pomorskiego, w północnej części powiatu starogardzkiego. Gmina Starogard Gdański od północy graniczy z gminą Skarszewy, od zachodu z gminą Zblewo, od południa z gminami Lubichowo oraz Bobowo, od strony wschodniej zaś graniczy z powiatem tczewskim.

W latach 1945–1998 (także w latach 1975–1998) miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego.

Dzielnice | edytuj kod

Dzielnice Starogardu Gd.

Miasto zostało umownie podzielone na 8 dzielnic:

  1. Centrum
  2. Hermanowo
  3. Kocborowo
  4. Korytyba
  5. Przylesie
  6. Stadnina
  7. Piekiełki
  8. Łapiszewo


Historia | edytuj kod

Herb miasta z połowy XIV w.  Osobny artykuł: Kalendarium historii Starogardu Gdańskiego.

Według badań archeologicznych gród wykształcił się w tym miejscu z osady neolitycznej sprzed ok. 4-5 tysięcy lat, jednak pierwsza wzmianka (Starigrod) pojawiła się w 1198, w dokumencie księcia pomorskiego Grzymisława, ofiarowującym gród rycerzom zakonnym św. Jana. W 1339 Krzyżacy nadali Starogardowi herb, zaś chełmińskie prawo miejskie nadane zostało w 1348. Starogard przeciwstawiał się uciskowi krzyżackiemu, m.in. wstępując w 1440 do Związku Pruskiego, a w 1454 uznając władzę króla Polski. Powrót Starogardu i Pomorza Gdańskiego do Polski Krzyżacy uznali w 1466.

W 1484 ogromny pożar zniszczył połowę miasta. W czasie potopu szwedzkiego był okupowany przez Szwedów.

W 1772 miasto zostało zajęte przez Prusy w wyniku I rozbioru Polski. W 1807 miasto na krótko zajęły wojska gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. W 1846 (2 lata przed Wiosną Ludów) Florian Ceynowa pokierował chłopskim atakiem na garnizon wojsk pruskich w Starogardzie. W 1862 w Starogardzie powstała straż pożarna – jedna z pierwszych na ziemiach polskich. Miasto powróciło do Polski 29 stycznia 1920 – nastąpił przemarsz wojsk gen. Józefa Hallera, obejmujących miasto w imieniu Rzeczypospolitej.

Przez okres niemal całej II wojny światowej Starogard był okupowany przez Niemców, którzy w pobliskim Lesie Szpęgawskim dokonali masowych egzekucji, zabijając ok. 7 tys. ludzi, w tym pacjentów szpitala dla umysłowo chorych w Kocborowie[5].

6 marca 1945 r. następuje wyzwolenie miasta przez oddziały 116 korpusu armijnego 2 armii uderzeniowej 2 Frontu Białoruskiego. W walkach zginęło 26 żołnierzy radzieckich. Dla ich pamięci wzniesiono Pomnik Wdzięczności na ówczesnym pl. 1 Maja[6].

W 1950 do nazwy Starogard dodano „Gdański”, w celu odróżnienia go od Stargardu na Pomorzu Zachodnim[7]. W sierpniu 1980 w mieście wybuchły protesty i powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy.

Organem wykonawczym władzy samorządowej od 1987 roku jest prezydent miasta, pomimo braku wymaganej dawnej liczby 50 tys. mieszkańców[8]. W 1990 roku, kiedy podwyższono wymagane kryterium do 100 tys. mieszkańców[9], tytuł prezydenta dla Starogardu został zachowany.

Zabytki | edytuj kod

Mury obronne i baszty | edytuj kod

Mury obronne pochodzą z XIV wieku. Budowę rozpoczął w latach 1309-1310 Teodot z Florencji na polecenie wielkiego mistrza krzyżackiego, który chciał przebudować wieś Starogard w miasto-twierdzę. Zewnętrzny mur obronny powstawał od około 1313 do 1320 i otoczył teren 8,4 ha. Mur posadowiono na fundamencie kamiennym, z bastionami w narożnikach i fosą. Potem rozpoczęto budowę bram z basztami, które ukończono w latach 1338-1340[10].

Większość murów obronnych rozebrano za czasów pruskich[11]. Najlepiej zachowane są fragmenty po stronie północnej i zachodniej. Osiągają wysokość do 5 m, przy szerokości sięgającej prawie 2 m[10].

Baszty:

  • Gdańska (Szewska) – czworoboczna, ceglana, najlepiej zachowana, powstała około 1325. Stoi nad kanałem Wierzycy – dawniej fosy. Służyła do obrony i strzegła bezpieczeństwa wjazdu do miasta przez Bramę Gdańską. Brama była broniona przez cech szewców, stąd jej druga nazwa – Szewska[12]. W XVIII w. baszta służyła za kaplicę, w XIX w. – pruskie więzienie, przed II wojną światową była policyjnym aresztem, a w czasie wojny więzieniem gestapowskim[12]. Baszta była wielokrotnie przebudowywana, m.in. w 1893 zwężono jej dolną część, by poszerzyć ulicę[13]. Obecnie mieści część ekspozycji Muzeum Ziemi Kociewskiej.
  • Tczewska (Młyńska) – jest rekonstrukcją dawnych umocnień. Kamienne fundamenty pochodzą z pierwszej ćwierci XIV w. Dzięki prywatnemu właścicielowi w 1986 odtworzona została szachulcowa konstrukcja jej górnej kondygnacji oraz nakrycie dachowe[10].
  • Narożna (Książęca) – zapewne najstarsza, jej fundamenty mogą pamiętać wcześniejszą strażnicę książąt gdańsko-pomorskich lub starszą jeszcze czatownię, co tłumaczy jej historyczną nazwę[10]. Znajduje się w północno-zachodnim narożniku murów. Odbudowana została na wzór prawdopodobnej XVII w. baszty, jednak ze względu na brak źródeł nie ma pewności, czy rekonstrukcja jest zgodna z historycznym wyglądem budowli[14]. Obecnie mieści część ekspozycji Muzeum Ziemi Kociewskiej.
  • Wodna
Mury obronne i baszty w Starogardzie GdańskimMury obronneBaszta Gdańska (Szewska) – mieści część ekspozycji muzeumBaszta Narożna (Książęca), obecnie „Muzeum Ziemi KociewskiejBaszta Tczewska (Młyńska)

Świątynie | edytuj kod

Kościół św. Mateusza
  • Gotycki kościół farny pw. św. Mateusza z XIV w. – najstarszy zachowany kościół w mieście, o układzie bazylikowym. Wewnątrz znajduje się wielki fresk „Sąd Ostateczny” z około XV w., odkryty dopiero w 1957.
  • Kościół św. Katarzyny z 1802. W północno-wschodnim narożniku starogardzkiego Rynku usytuowany jest kościół św. Katarzyny z częściowo zachowanym autentycznym wystrojem wnętrza. Ta trójnawowa świątynia wzniesiona została w 1802 na fundamentach średniowiecznego kościoła, użytkowanego od 1577 przez luteran. Przebudowana w 1873 wieża kościoła św. Katarzyny jest najwyższym obiektem w starej części miasta i stanowi dobry punkt orientacyjny podczas wędrówek po Starogardzie.
  • kościół św. Wojciecha z 1936–1939. Zbudowany został w latach 1934–1939 według projektu Kazimierza Ulatowskiego. Inicjatywa budowy tej świątyni pochodziła od ks. Henryka Szumana, zasłużonego kapłana i ofiarnego działacza charytatywnego.
  • Neogotycka synagoga z połowy XIX w. Budynek noszący cechy neogotyckiej architektury, na miejscu dawnego dworu krzyżackiego (znoszonego w wojnie szwedzkiej). Powstał w 1849 jako dom modlitwy miejscowej gminy żydowskiej, służyła celom kultowym aż do jesieni 1939.

Inne | edytuj kod

Rynek Ratusz
  • Rynek wraz z zabytkowymi kamienicami, które posadowiono na średniowiecznych fundamentach i piwnicach – zasadniczo pochodzą z XIX i XX w.
  • Ratusz staromiejski z XVIII/XIX w. Posadowiony został na fundamentach gotyckich, pozostałości dawnego ratusza zniszczonego w pożarze 1484 i przebudowanego w XVIII w. po zniszczeniach wojny szwedzkiej. Obecny pochodzący z początków XIX w., na fundamentach gotyckich, przebudowany ostatecznie w 1893.
  • Pałac Wiechertów (ok. 1900) wraz z zespołem młynów (1872) – tradycje młynarstwa w Starogardzie sięgają 1283, kiedy to wzmiankuje się o istnieniu tutaj młyna wodnego. W 1871 nabył go Franciszek Wiechert, przekształcając w wielkie przedsiębiorstwo rodzinne. Eklektyczny pałacyk o wysmakowanych formach zdobniczych pochodzi z 1893, kiedy to został przebudowany na cele reprezentacyjne rodu Wiechertów. 26 maja 2013 w młynach wybuchł pożar i doszczętnie je spalił.
Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych
  • Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych im. Stanisława Kryzana – kompleks budynków wniesionych w latach 1894-1898 na obszarze blisko 300 ha. Wokół zabudowań szpitalnych rozpościera się stuletni park z interesującymi, rzadkimi nasadzeniami, wśród których występują nietypowe odmiany buka, jodły białe, klony srebrzyste i tuje.
  • Gmach Sądu Rejonowego – zbudowany w końcu XIX w. w surowym stylu typowym dla pruskiego monumentalizmu, za nim rozciąga się zaplecze więzienne, rozbudowane i powiększone w 1978.
  • Gimnazjum (obecnie Liceum Ogólnokształcące) – budynek I LO powstał w 1880. Wiosną 1920 w szkole został wprowadzony język ojczysty, a samo gimnazjum zostało przekazane władzom polskim. W 1921 rozpoczęto budowę bursy, którą oficjalnie otwarto w 1928, w obecności m.in. prezydenta RP prof. Ignacego Mościckiego.
  • Biblioteka Miejska im. Bernarda Sychty – neogotycki budynek zbudowany pod koniec XIX w. Przed I wojną światową kasyno oficerskie pułku artylerii polowej. W latach 1926-1939 siedziba kasyna oficerskiego 2. pułku Szwoleżerów Rokitniańskich.
  • Koszary – zespół budynków koszarowych z lat 1778-1781, wniesiony na polecenie króla pruskiego Fryderyka II z materiału budowlanego pozyskanego z rozbiórki starościńskich zamków w Borzechowie, Starej Kiszewie i Osieku. Przeznaczono go na koszary oddziałów pruskich – Tokarskiego Pułku Fizylierów. W okresie wojen napoleońskich, w 1807 w koszarach był szpital wojenny Francuzów. Po klęsce Napoleona budynek wraca w ręce pruskie. W styczniu 1920 pruski budynek przeznaczono na polskie koszary. Początkowo stacjonował tu 65 pułk piechoty. Od 1926 znajdował się 2 Batalion Strzelców (w 1930 przeniesiony do Tczewa) oraz 2 Pułk Szwoleżerów Rokitniańskich, żandarmeria wojskowa i Powiatowa Komenda Uzupełnień. Po wyzwoleniu w 1945 budynek nadal był obiektem wojskowym, aż do 1962, kiedy to sukcesywnie rozpoczęto adaptowanie budynku na potrzeby Zasadniczej Szkoły Zawodowej.
  • Szkoła Muzyczna – budynek stylowej willi z 1888, zbudowanej z czerwonej cegły w stylu nawiązującym do ceglanego renesansu gdańskiego. Od 1978 siedziba Państwowej Szkoły Muzycznej I st. im. W. Lutosławskiego.
  • Urząd Miejski – gmach w stylu neogotyckim z czerwonej cegły z dodatkiem glazurowanej, wybudowany w 1900. W 1967 dobudowano na zapleczu piętrowy pawilon biurowy. Pierwotnie siedziba pruskiej landratury z mieszkaniem prywatnym landrata, potem starosty aż do 1948, w okresie międzywojennym biura starostwa. Od czerwca 1975 siedziba Urzędu Miejskiego.

Gospodarka | edytuj kod

Zakłady Farmaceutyczne Polpharma SA

Część terenów miasta należy do Pomorskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej[15]. Największe przedsiębiorstwa:

  • Zakłady Farmaceutyczne „Polpharma” S.A. (wcześniej SZF „Polfa”)
  • Fabryka Mebli Okrętowych „Famos"
  • Destylarnia „Sobieski” (wcześniej Fabryka Wódek Gdańskich, „Polmos”)
  • Akomex (produkcja opakowań)
  • AQ Wiring Systems (dawniej Gerdins Cable Systems oraz Cable Team Poland)
  • Lhm Poland
  • Perfexim (produkcja grzejników)
  • Gillmet – Cynkownia Ogniowa
  • Huta Szkła Gospodarczego
  • Labofarm (produkcja leków ziołowych)
  • Paktainer Sp. z o.o.
  • Avanti Sp. z o.o.
  • Eurobud (produkcja betonu towarowego)
  • Broker (Hurtownia budowlana)
  • Zakład Wyrobów Metalowych Restal
  • Elektrociepłownia Starogard Sp. z o.o.
  • PH Dioda - sklep "elektroniczny"

Transport | edytuj kod

Drogowy | edytuj kod

Starogard Gdański leży przy skrzyżowaniu drogi krajowej nr 22 (szlak BerlinKrólewiec) i drogi wojewódzkiej nr 222; w pobliżu przebiega autostrada A1 – 11 km na wschód od miasta węzeł Swarożyn, 9 km na południowy wschód węzeł Pelplin.

Kolejowy | edytuj kod

Dworzec w Starogardzie Gdańskim  Osobne artykuły: Starogard Gdański (stacja kolejowa), Starogard Gdański PrzedmieścieKatastrofa kolejowa pod Starogardem.

Ze stacji kolejowej w Starogardzie Gdańskim odjeżdżają pociągi do kilku miast w Polsce: Chojnice (przez Zblewo, Kaliska, Czarna Woda, Czersk), Gdańsk, Gdynia, Hel (w sezonie letnim), Tczew, Piła, Złotów . W mieście jest także drugi przystanek kolejowy (nazywany Przedmieście lub Starogard Szlachecki), działający obecnie jako przystanek pociągów towarowych Linii 243. Starogard Gdański–Skórcz.

Komunikacja miejska | edytuj kod

 Osobny artykuł: MZK Starogard Gdański.

W mieście funkcjonuje komunikacja miejska. W 2007 zakupiono 6 nowoczesnych autobusów Solaris Urbino 10, a w 2008 z taboru MZK wycofano Jelcze. W 2010 natomiast zakupiono (przy dofinansowaniu z Unii Europejskiej) kolejne 5 autobusów marki Mercedes-Benz O530, zwiększając tym samym ogólną liczbę kursujących autobusów do 30. W 2018 roku miasto zakupiło 11 autobusów marki Autosan Sancity 10LF na rzecz projektu Unii Europejskiej na lata 2014-2020. W tym samym roku z taboru wycofano Neoplany.

Edukacja | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Oświata w Starogardzie Gdańskim.

W mieście funkcjonuje obecnie 7 publicznych placówek przedszkolnych[16], 6 publicznych szkół podstawowych[17], 4 publiczne gimnazja[18], 2 licea ogólnokształcące, 2 technika oraz zasadnicza szkoła zawodowa, przekształcana w szkołę branżową I stopnia[19]. Oprócz tego istnieją także: Zespół Szkół Chrześcijańskich[20], Pomorska Szkoła Wyższa[21] a także niepubliczne punkty przedszkolne oraz szkoły policealne.

Przedszkola:

  • Miejskie Przedszkole Publiczne nr 2 z Oddziałami Integracyjnymi
  • Miejskie Przedszkole Publiczne nr 3
  • Miejskie Przedszkole Publiczne nr 4
  • Miejskie Przedszkole Publiczne nr 5
  • Miejskie Przedszkole Publiczne nr 6
  • Miejskie Przedszkole Publiczne nr 8
  • Miejskie Przedszkole Publiczne nr 10

Szkoły podstawowe:

  • Chrześcijańska Szkoła Podstawowa
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 3
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 4
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 6 (tworzy zespół szkół wraz z Publicznym Gimnazjum nr 4)
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 8 (stworzona z przekształcenia Publicznego Gimnazjum nr 1)

Gimnazja:

  • Publiczne Chrześcijańskie Gimnazjum
  • Publiczne Gimnazjum nr 1 (po 2019 zostanie w pełni przekształcone w PSP nr 8)
  • Publiczne Gimnazjum nr 2 (połączone z PSP nr 3)
  • Publiczne Gimnazjum nr 3 (połączone z PSP nr 1)
  • Publiczne Gimnazjum nr 4 (połączone z PSP nr 6)
I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie

Licea:

Technika:

  • Technikum nr 1 im. Noblistów Polskich (w Zespole Szkół Ekonomicznych)
  • Technikum nr 2 (w Zespole Szkół Zawodowych im. majora Henryka Dobrzańskiego „Hubala”)

Szkoły zawodowe/branżowe:

  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 1 (w Zespole Szkół Zawodowych im. majora Henryka Dobrzańskiego „Hubala”)

Szkoły wyższe:

  • Pomorska Szkoła Wyższa

Sport | edytuj kod

Ośrodek Sportu i Rekreacji (OSiR) w Starogardzie Gdańskim

KP Starogard Gdański | edytuj kod

W mieście działa Klub Piłkarski Starogard Gdański, który założony został w 2008 po rozwiązaniu klubu MKS Wierzyca Starogard Gdański. W sezonie 2013/14 zespół awansował do pomorskiej IV ligi, a od 2017 występuje w III lidze (gr. II). Barwy zespołu są biało-zielono-białe. Drużyna korzysta ze Stadionu Miejskiego im. Kazimierza Deyny przy ul. Olimpijczyków Starogardzkich 1. KP Starogard Gdański wygrał Regionalny Puchar Polski na szczeblu okręgu pomorskiego, 2017-2018.

[22]

SKS Polpharma Starogard Gdański | edytuj kod

 Osobny artykuł: Polpharma Starogard Gdański.

Klub koszykarski ze Starogardu Gdańskiego, założony w 1993. Występujący obecnie w PLK.

Demografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Ludność Starogardu Gdańskiego.
  • Piramida wieku mieszkańców Starogardu Gdańskiego w 2014 roku[24].


Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Kościół św. Wojciecha

Honorowi obywatele miasta | edytuj kod

Miasto prezentowane na pocztówkach | edytuj kod

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Urząd Miasta

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. starogard_gdanski-m.pdf. 4 stycznia 2018. [dostęp 2018-04-17].
  2. [1], w oparciu o dane GUS.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. z archiwum IPN: "Eutanazja – ukryte ludobójstwo pacjentów szpitali psychiatrycznych w Kraju Warty i na Pomorzu w latach 1939-1945"
  6. ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 202
  7. Monitor Polski z 1950, nr 16, poz. 164, § 1, pkt 7
  8. Zarządzenie Ministra – Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1986 r. ws. ustalenia miast, w których terenowym organem administracji państwowej o właściwości ogólnej jest prezydent miasta (M.P. z 1986 r. nr 33, poz. 245).
  9. (Art. 16 ust. 4) Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz.U. z 1990 r. nr 16, poz. 95, s. 19).
  10. a b c d Urząd Miasta Starogard Gdański: Starogard Gdański – zabytki. [dostęp 2013-12-25].
  11. Franciszek Mamuszka: Województwo gdańskie. Przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1959, s. 259.
  12. a b Franciszek Mamuszka: Pomorze Gdańskie – panorama turystyczna. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1983, s. 226. ISBN 83-03-00-243-0.
  13. Muzeum Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdańskim: Baszta Gdańska. [dostęp 2013-12-25].
  14. Muzeum Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdańskim: Baszta Narożna. [dostęp 2013-12-25].
  15. Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna
  16. Przedszkola | Gmina Miejska Starogard Gdański - Biuletyn Informacji Publicznej, bip.starogard.pl [dostęp 2017-12-29]  (pol.).
  17. Szkoły Podstawowe | Gmina Miejska Starogard Gdański - Biuletyn Informacji Publicznej, bip.starogard.pl [dostęp 2017-12-29]  (pol.).
  18. Gimnazja | Gmina Miejska Starogard Gdański - Biuletyn Informacji Publicznej, bip.starogard.pl [dostęp 2017-12-29]  (pol.).
  19. Jednostki Organizacyjne Powiatu Starogardzkiego | Biuletyn Informacji Publicznej Starostwa Powiatowego w Starogardzie Gdańskim, bip.powiatstarogard.pl [dostęp 2017-12-29]  (pol.).
  20. zsk.stg.pl
  21. Pomorska Szkoła Wyższa, www.psw.stg.pl [dostęp 2017-12-29]  (pol.).
  22. KP Starogard [dostęp 2017-12-22]  (pol.).
  23. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2013 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-06-30. ISSN 1734-6118.
  24. http://www.polskawliczbach.pl/Starogard_Gdanski, w oparciu o dane GUS.
  25. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2015-04-05] .
  26. a b Uchwała Nr XVII/116/91 Rady Miejskiej Starogardu Gdańskiego z dnia 9 lipca 1991 r. o nadanie honorowego obywatelstwa miasta Starogard Gdański.
  27. Uchwała Nr IV/26/2007 Rady Miejskiej w Starogardzie Gdańskim z dnia 17 stycznia 2007 r. w sprawie nadania honorowego obywatelstwa miasta Starogardu Gdańskiego.
  28. Uchwała Nr VI/44/2007 Rady Miejskiej w Starogardzie Gdańskim z dnia 28 lutego 2007 r. w sprawie nadania honorowego obywatelstwa miasta Starogardu Gdańskiego.
  29. Uchwała Nr LXIII/543/2010 Rady Miasta Starogard Gdański z dnia 27 października 2010 r. w sprawie  pośmiertnie honorowego obywatelstwa Miasta Starogard Gdański.
  30. Uchwała Nr XXXIV/308/2008 Rady Miasta Starogard Gdański z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie nadania honorowego obywatelstwa miasta Starogardu Gdańskiego.
  31. Uchwała Nr IX/57/2015 Rady Miasta Starogard Gdański z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie nadania honorowego obywatelstwa miasta Starogardu Gdańskiego .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Starogard Gdański" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy