Starosta


Starosta w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Starosta – urząd związany z zarządzaniem jednostką administracyjną. W Polsce urząd starosty został wprowadzony podczas panowania króla Wacława II (1291-1305) z czeskiej dynastii Przemyślidów w celu sprawniejszego zarządzania krajem. Stanowisko to na przestrzeni lat zmieniało swoje znaczenie i funkcje, znane jest też w sąsiednich krajach. Obecnie w Polsce funkcja starosty oznacza osobę kierującą powiatem.

Formą żeńską wyrazu starosta jest „starościna”, który oznacza zarówno żonę starosty, jak i kobietę pełniącą ten urząd[1].

Spis treści

Etymologia | edytuj kod

We wczesnym średniowieczu prawdopodobnie starostą nazywany był naczelnik wspólnoty rodowo-terytorialnej Słowian. Nazwa ta wiąże się ze słowami stary, starzec. Po łac. nazywany był capitaneus (od caput 'głowa'), l.mn. capitanei.

Starosta w dawnej Polsce | edytuj kod

  1. Od XIV wieku (wprowadzenia tego urzędu przez Wacława II) do rozbiorów starosta był urzędnikiem królewskim w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim. Wyróżniano kilka rodzajów tego urzędu:
  2. W latach 1918–1939 i 1944–1950 był to podległy wojewodzie kierownik administracji ogólnej na terenie powiatu.

Tytuły odojcowskie | edytuj kod

Tradycyjnie syn starosty miał prawo do tytułu odojcowskiego starościc[2], a córka starosty do tytułu starościanka[3].

Starosta we współczesnej Polsce | edytuj kod

Od reformy administracyjnej 1999 roku starosta jest wybierany przez radę powiatu, kieruje powiatem, reprezentuje go na zewnątrz, jest przewodniczącym zarządu powiatu oraz zwierzchnikiem[4]:

  • sekretarza powiatu, który jako zastępca (powoływany przez radę powiatu) wykonuje wszelkie kompetencje przynależne staroście z zakresu administracji, czyli kieruje starostwem powiatowym,
  • skarbnika powiatu (głównego księgowego budżetu), który jako zastępca (powoływany przez radę powiatu) wykonuje wszelkie kompetencje przynależne staroście z zakresu finansów,
  • kierowników jednostek organizacyjnych powiatu,
  • powiatowych służb, inspekcji i straży,
  • służbowych pracowników starostwa.

Kompetencje starosty i zarządu powiatu | edytuj kod

Podejmowanie decyzji w zakresie:

  • edukacji publicznej (szkoły ponadgimnazjalne i specjalne)
  • ochrony zdrowia (szpitale rejonowe, powiatowe)
  • transportu na terenie powiatu (współfinansowanie lokalnych linii autobusowych, np. miejskich przedsiębiorstw komunikacji w miastach na prawach powiatu)
  • zarządzanie drogami powiatowymi oraz zarządzanie ruchem drogowym na drogach gminnych i powiatowych
  • geodezji
  • gospodarki nieruchomościami
  • ochrony środowiska
  • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli
  • przeciwdziałania bezrobociu
  • obronności
  • pomocy społecznej
  • zwalczania klęsk żywiołowych oraz organizowania pomocy na szczeblu powiatowym
  • rejestracji pojazdów oraz wydawanie praw jazdy (w miastach na prawach powiatu prawo jazdy wydaje prezydent miasta, zaś rejestracją pojazdów zajmuje się wydział komunikacji urzędu miasta)

Miasto na prawach powiatu | edytuj kod

W przypadku miasta na prawach powiatu zadania, które ustawy nakładają na organy powiatu, wykonują organy tego miasta, wyłaniane i działające na zasadach określonych w ustawie o samorządzie gminnym i w innych przepisach prawa, które dotyczą gmin. Zatem zadania rady powiatu wykonuje rada miasta, a zadania nałożone na starostę i na zarząd powiatu – jednoosobowo prezydent miasta. Praw powiatu nie może mieć gmina, która ma burmistrza lub wójta.

Ilekroć w przepisach prawa dotyczących właściwości organów mowa jest o staroście, należy przez niego rozumieć także prezydenta miasta na prawach powiatu[5].

Inne kraje | edytuj kod

  • W Czechach starosta (cz. Starosta/Primátor) stoi na czele komitetu gminy i jest wybierany przez radę gminy spośród jej członków.
  • Na Słowacji starosta stoi na czele gminy, wybierany jest w wyborach powszechnych spośród jej mieszkańców.
  • Na Litwie gminy dzielą się na najmniejsze jednostki terytorialne - starostwa. Jednak starostowie są wyznaczani przez dyrektorów administracji[6].

Inne znaczenie | edytuj kod

Zwyczajowo "starostą" nazywa się osoby, które pełnią honorowo określone funkcje w samorządach mniejszych społeczności (np. szkolnych) lub w czasie uroczystości rodzinnych i lokalnych. Na przykład:

  • starosta klasowy (w szkołach) - dziś: gospodarz klasy
  • starosta grupy, starosta roku (na studiach wyższych) - reprezentant studentów wobec władz uczelnianych (jego obowiązki to, między innymi, konsultowanie decyzji z grupą i podejmowanie działań w imieniu jej członków)
  • starosta weselny - osoba odpowiedzialna za przebieg uroczystości weselnej, występująca w imieniu państwa młodych, często w parze ze starościną, inaczej: gospodarz wesela, starszy wesela
  • starosta dożynek - osoba odpowiadająca za przebieg i oprawę uroczystości dożynek

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. starościna - definicja, synonimy, przykłady użycia, sjp.pwn.pl [dostęp 2019-04-26]  (pol.).
  2. Witold Doroszewski (red.): starościc. W: Słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2015-09-18].
  3. Witold Doroszewski (red.): starościanka. W: Słownik języka polskiego [on-line]. PWN. [dostęp 2015-09-18].
  4. Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2019 r. poz. 511)
  5. BogdanB. Dolnicki BogdanB. (red.), Ustawa o samorządzie powiatowym. Komentarz, wyd. II, ABC, 2007 .url
  6. Starostowie pozostają niewybieralni, Kurier Wileński, 16 czerwca 2016

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Starosta" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy