Stary cmentarz żydowski w Gliwicach


Na mapach: 50°17′59″N 18°40′39″E/50,299722 18,677500

Stary cmentarz żydowski w Gliwicach w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Ruiny dawnego domu przedpogrzebowego

Stary cmentarz żydowski w Gliwicachkirkut znajdujący się przy ul. Na Piasku w Gliwicach. Stanowi on najstarszy zachowany zabytek kultury żydowskiej w tym mieście.

Spis treści

Założenie | edytuj kod

Cmentarz położony jest w centrum miasta, między ul. Na Piasku (wejście), torami kolejowymi i kamienicami przy ul. Okopowej. Zajmuje powierzchnię 0,63 ha[1].

Do dziś przetrwało około 500 nagrobków[2]. Ustawiano je w równych rzędach. Dominowały macewy wykonane z szarego piaskowca, zwieńczone trójkątnie lub półkoliście, na których znajdowały się inskrypcje w języku hebrajskim lub niemieckim i hebrajskim. Zdobiono je również starotestamentowymi symbolami. Najstarsze nagrobki posiadają inskrypcje zrobione w rycie wypukłym w języku hebrajskim. Najokazalszym jest grobowiec rodziny Meyerów[3]. Na cmentarzu spoczywają również m.in. członkowie rodzin: Troplowitz[4], Frankel, Freud i Froehlich. W części dla dzieci pochowano m.in. rodzeństwo Edyty Stein[5].

Przy głównym wejściu znajdują się ruiny domu przedpogrzebowego.

Historia | edytuj kod

Cmentarz powstał w 1815[6] na terenie zakupionym przez gminę żydowską w 1795 r. Początkowo znajdował się na przedmieściu Piasek, poza obszarem zabudowanym[7]. Po uruchomieniu linii kolejowej z Wrocławia do Mysłowic (1845-48) i budowie dworca kolejowego w Gliwicach cmentarz znalazł się w bezpośrednim sąsiedztwie tych dwóch obiektów.

Ostatniego pochówku dokonano w 1937 r. kiedy to pochowano Ernestinę Hahn, nekropolię zaś zamknięto definitywnie w 1953 r. Po 1945 r. nagrobki zrobione z wartościowych kamieni rozkradano i wykorzystywano jako surowiec budowlany[8]. Cmentarz został odebrany gminie żydowskiej w 1956 r., a latach 70-tych założono jego likwidację w związku z planowaną budową estakady nad torami kolejowymi w osi ulic Dworcowej i Tarnogórskiej. Do likwidacji ostatecznie nie doszło ze względu na wartość historyczną i artystyczną obiektu[7].

Po II wojnie światowej w budynku dawnego domu przedpogrzebowego znajdował się warsztat stolarski, a następnie świetlica.

Od 2010 r., z inicjatywy stowarzyszenia na rzecz Dziedzictwa kulturowego w Gliwicach „Pamięć – Zikaron” cmentarz jest okresowo udostępniany dla zwiedzających[7].

Przypisy | edytuj kod

  1. Burchard podaje powierzchnię 0,6 ha
  2. Burchard podaje liczbę zachowanych nagrobków jako około 800
  3. Neoklasycystyczna wolno stojąca kaplica, nawiązująca formą do oheli
  4. Pochodził z niej Oskar Troplowitz, niemiecki farmaceuta, współwynalazca słynnego kremu Nivea
  5. Cmentarz przy ulicy Na Piasku. www.vlo.gliwice.pl. [dostęp 2011-06-10].
  6. Burchard podaje datę powstania cmentarza XVIII w.
  7. a b c Gliwice – Stary cmentarz żydowski w Gliwicach (ul. Na Piasku). www.sztetl.org.pl. [dostęp 2011-06-10].
  8. Katalog zabytków, woj. śląskie, Gliwice, www.izrael.badacz.org (dostęp: 11 maja 2008)

Bibliografia | edytuj kod

  • Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 189.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Stary cmentarz żydowski w Gliwicach" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy