Stolec (województwo dolnośląskie)


Na mapach: 50°35′05″N 16°52′57″E/50,584722 16,882500

Stolec (województwo dolnośląskie) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Pałac w Stolcu Szkoła podstawowa w Stolcu

Stolec (niem. Stolz[2]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Ząbkowice Śląskie. Największa wieś w rejonie Ząbkowic Śl., której początki sięgają I poł. XIII w. Nazwa wsi pochodzi od staropolskiego „stolicz”, oznaczającego stolicę otaczającego terenu. Stolec był wsią rycerską, a od końca XVIII w. stolicą Wolnego Państwa Stanowego, należącego do Schlabrendorfów[3].

Spis treści

Podział administracyjny | edytuj kod

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie wałbrzyskim.

Demografia | edytuj kod

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczył 1121 mieszkańców[1]. Jest największą miejscowością gminy Ząbkowice Śląskie.

Zabytki | edytuj kod

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[4]:

  • gotycki kościół filialny p.w. (Niepokalanego Poczęcia) Najświętszej Panny Marii i św. Zuzanny z końca XIII w. (NID określił błędnie jako p.w. św. Jana Nepomucena), pierwotnie romański, przebudowany na pocz. XVI w. Wystrój barokowy z późnogotyckim tryptykiem poświęconym św. Rodzinie oraz cenną polichromią z XV w. W ołtarzu głównym obraz Michaela Willmanna "Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny" z ok. 1705. Pozostałe ("Wizja św. Bernarda", "Maria Niepokalana", "Święta Rodzina" i "Ukrzyżowanie") pochodzą z warsztatu tego mistrza i są najprawdopodobniej autorstwa Jana Krzysztofa Liszki z lat 1706-1710[5]. Na jednej z dwóch wież zachowany mechanizm zegarowy, wykonany przez firmę Eppner & Co ze Srebrnej Góry w 1874 r. (zachowała się tabliczka z numerem seryjnym mechanizmu – 150) i zamontowany w końcu sierpnia 1875 r. kosztem ok. 417 talarów. Z kroniki parafii ewangelickiej w Stolcu wynika, że konieczność zakupu nowego zegara spowodowana była złym stanem wcześniejszego, pochodzącego z 1867 r.[6]
  • zespół pałacowo-rezydencjonalny, w ruinie
    • pałac wzniesiony w stylu barokowym w pierwszej połowie XVIII wieku dla Henryka hr. von Churschwandt; przekształcony w latach 1773-1779[7] oraz w końcu XIX wieku, kiedy to gmach rozbudowano, nadając mu monumentalną formę w stylu neobaroku francuskiego; uszkodzony w 1945 r., popadł w całkowitą ruinę
    • 3 oficyny mieszkalne
    • park o powierzchni 5 ha, w XIX w. zmieniony na krajobrazowy, zachowały się pozostałości tarasów, oranżerii i wieży belwederu oraz balustrady, dziś park jest bardzo zaniedbany

inne zabytki:

  • zespół dworski, pierwotny renesansowy
    • dawny renesansowy dwór z tablicą fundacyjną z XVII w.
    • kompleks zabudowań gospodarczych, w większości zachowanych i użytkowanych

Na północ od zespołu pałacowego znajduje się neogotycki kościół p.w. św. Jana Nepomucena z II poł. XIX w. z neogotyckim wyposażeniem wnętrza.

Szlaki turystyczne | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. M. Choroś, Ł. Jarczak, Słownik nazw miejscowych Dolnego Śląska, Opole 1995, s. 111.
  3. Stolec na stronie gminy Ząbkowice Śląskie
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 244. [dostęp 7.11.2012].
  5. Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas: Dolny Śląsk - przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1977 s. 109
  6. Zegary powiatu ząbkowickiego
  7. Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, s. 371
  8. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 20.02.2014

Bibliografia | edytuj kod

  • Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie, Przedgórze Paczkowskie, Słownik Geografii Turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffy, tom 21 N-Ż, Wydawnictwo I-BIS, Wrocław 2008, ss. 331-8
  • J. Organiściak, T. Dudziak, M. Dziedzic, Ząbkowickie opowieści, Ząbkowice Śląskie, 1997, ss. 175-212

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Stolec (województwo dolnośląskie)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy