Strzebiń


Na mapach: 50°37′55″N 18°53′53″E/50,631944 18,898056

Strzebiń w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Nieoficjalny herb wsi Strzebiń

Strzebiń – duża wieś sołecka w południowej Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie lublinieckim, we wschodniej części gminy Koszęcin, w latach międzywojennych siedziba gminy Strzebiń[potrzebny przypis]. Miejscowość leży przy drodze wojewódzkiej nr 906 z Zawiercia do Lublińca, na Wyżynie Woźnicko-Wieluńskiej, na południowym zboczu rzeki Warty. Sołectwo sąsiaduje z gminą i miastem Woźniki. W miejscowości znajduje się kościół parafialny, kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej oraz przystanek kolejowy Strzebiń.

Wieś jest obecnie siedzibą sołectwa Strzebiń, które tworzą także Bukowiec, Dubiele, Łazy i Prądy, i liczy 3902 mieszkańców[2]. Miejscowość jako parafia podlega dekanatowi woźnickiemu. Powierzchnia sołectwa wynosi 3322 ha[3]. W latach 1954–1972 była to siedziba gromady Strzebiń.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Strzebiń położony jest w tzw. progu ziemi lublinieckiej, w północno-zachodniej części Wyżyny Śląsko-Krakowskiej. Jest to zarazem teren Śląska Białego w północnej części Górnego Śląska. Ze względu na położenie geomorfologiczne Strzebiń leży na obszarze makroregionu Wyżyny Woźnicko-Wieluńskiej, w dolinie górnego biegu Liswarty, ujścia Małej Panwi, głównego dorzecza Odry. Miejscowość leży na tzw. Progu Woźnickim[4].

Ponadto cały obszar miejscowości w 1998 włączony został w obręb nowo powstałego Parku Krajobrazowego Lasy nad Górną Liswartą. Na południe od miejscowości biegnie granica powiatu lublinieckiego z tarnogórskim. Wieś podlega głównemu ośrodkowi Częstochowskiego Okręgu Przemysłowego. Strzebiń leży w odległości około 50 km od Katowic i 20 km w prostej linii (ok. 34 drogą) od Częstochowy.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie częstochowskim.

Integralne części wsi | edytuj kod

Podział wsi na części Podział terytorialno-infrastrukturalny
  • Bagno – integralna część Strzebinia, położona w zachodnim krańcu wsi. Na jego terenie znajduje się cmentarz komunalny, obiekt sportowy klubu piłki nożnej LKS Victoria Strzebiń oraz budynek poczty. Dawniej przysiółek ten nosił również nazwę Czajcze Bagno; obecnie dzieli się na Bagno Północne i Bagno Południowe. Bagno zawsze należało do Strzebinia, lecz od 1967 stanowi przysiółek.
  • Bukowiec
  • Dubiele
  • Czajki – jest dzielnicą Strzebinia położoną w północno-centralnej części nad prawym brzegiem rzeki Leśnica (dopływu Małej Panwi), gdzie usytuowany jest staw Glinioki.
  • Centrum- najludniejsza, centralna część Strzebinia. Jej oś to ul. Lubliniecka, a głównym punktem jest plac przykościelny. To głównie w Centrum znajduje się większość instytucji i zabytków. Występuje w niej zabudowa wielorodzinna.
  • Kolonia Strzebińska – integralna część Strzebinia, znajdująca się w południowo-wschodniej części miejscowości, dawniej samodzielna miejscowość
  • Kurzychowe – dawna nazwa określająca odległą część przysiółka Łaz

Łazy

  • Strzebiń Stary – najstarsza część miejscowości Strzebiń. Jej zabudowa biegnie wzdłuż ul. 1 Maja. Znajduje się tu budynek Ochotniczej Straży Pożarnej, miejscowe przedszkole oraz klub „Havana”.

Układ przestrzenny wsi należy do rodzaju łańcuchówki[7] – typu wsi, w którym zabudowa znajduje się po obu stronach drogi przebiegającej zazwyczaj dnem doliny.

Warunki naturalne | edytuj kod

Rzeźba terenu | edytuj kod

Najwyższe wzniesienie wynosi 220 m n.p.m. i znajduje się w południowej części miejscowości. Terytorium wsi jest zróżnicowane geologicznie, wierzchnia część to osady polodowcowe: żwiry, piaski, gliny[8]. W niedalekiej odległości od Strzebinia przepływa rzeka Leśnica.

Gleby w Strzebiniu charakteryzują się wysokim udziałem gleby płowej, brunatnoziemnej oraz gleby odgórnie oglejonej[9]. Podobnie jak i działalność gospodarczo-ekonomiczna procesu terenów podmiejskich, gromadzi również zasoby występowania mady oraz gleby zniszczonej przez przemysł lub zabudowę.

Ochrona środowiska | edytuj kod

Turbina wiatrowa "NEG Micon" w okolicach Strzebinia (jedna z ekonomicznych form ochrony środowiska)

Miejscowość od lat silnie zaangażowana jest w gminnym projekcie dotyczącym ograniczenia wysokiej emisji zanieczyszczeń. Gmina stosuje techniczną formę ochrony środowiska, budując oczyszczalnie ścieków, zakładając filtry na kominy, stosując nowe technologie w produkcji i przemyśle.

Przyroda | edytuj kod

Wykaz zarejestrowanych form ochrony przyrody na terenie Strzebinia[10].

Pomniki przyrody:

Inne:

Na terenie Strzebinia znajduje się kilka terenów objętych ochroną prawną: rezerwaty przyrody, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe oraz użytki ekologiczne. Lasy obejmujące tereny wsi są częścią jednego z największych kompleksów leśnych w Polsce: Lasów Lublinieckich.

Nazwa | edytuj kod

Nazwa miejscowości wywodzi się prawdopodobnie, od czynności trzebienia lasów, które miało tu miejsce. Na początku procesów urbanizacyjnych konieczne było wylesienie, aby dokonać lokacji miejscowości.

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod obecnie używaną, polską nazwą Strzebiń, która funkcjonowała wówczas zarówno w języku polskim, jak i niemieckim[11].

Historia wsi | edytuj kod

Kościół parafialny Św.Krzyża w Strzebiniu na fotografii z 1952 Pieczęć Strzebinia w latach 1841-1889

Najstarszy dokument dotyczący miejscowości Trzebiem pochodzi z 1454, wydany przez księcia Bernarda, w którym potwierdza on nadanie przywilejów miejskich Woźnikom, chociaż bardziej prawdopodobną jest data 1560, kiedy to szlachcic Czebulka miała założyć miejscowość Strzebiń, co potwierdzają urbarze z lat 1571–1574. W 1576 cesarz Maksymilian II Habsburg zastawił Janowi Kochcickiemu dominium lublinieckie, składające się wówczas m.in. ze wsi Strzebiń[12]. Miejscowość powstała na bazie kolonii fryderycjańskiej w okresie pruskim. Trafiła do Polski w wyniku ustaleń poplebiscytowych.

  • 1768 – powstanie Prądów.
  • 1779 – Erdman Pükler założył Kolonię Strzebińską, wówczas pod nazwą Erdmannshain.
  • Ok. 1800 – powstanie przysiółka Łaz i Bukowca.
  • Od 1804 – miejscowość należała do rodu Hohenlohe rezydującego w Koszęcinie.
  • 23 lutego 1823 – we wsi Prądy należącej do sołectwa urodził się Juliusz Ligoń.
  • 1841-1889 – do użytku publicznego zostaje wydana pieczęć, godło herbu gminy Strzebinia symbolizujące grabie ułożone skośnie, zębami wbite w ziemię.
  • 1855 – pierwszym sołtysem Strzebinia zostaje Rogotz.
  • Do 1869 – Strzebiń należał do parafii Sadów, a następnie do parafii Koszęcin 1950 r. przy kościele pod wezwaniem Serca Pana Jezusa.
  • 1912 – budowa ulicy Dębowej o długości 1,5 km.
  • 1920 – założenie strzebińskiego chóru i teatru.
  • 1922 – Strzebiń w granicach Polski (po plebiscycie z 20 marca 1921).
  • czerwiec 1924 – powstała ochotnicza straż pożarna, której głównym założycielem był druh Czornik Paweł z Bukowca.
  • 1926 – oddanie do użytku trakcji kolejowej Kalety-Strzebiń-Herby Nowe.
  • 1932 – uroczyste otwarcie linii kolejowej Strzebiń–Woźniki.
  • 1934 – wprowadzenie prądu elektrycznego do Strzebinia, od 1939 do Kolonii Strzebińskiej.
  • 1 września 1939 – godz.10.00 – żołnierze niemieccy wkraczają do Strzebinia. Dwaj lotnicy (29-letni) dowódca I/26 Plutonu por. obs. Wincenty Leon Wrzeszcz, oraz (32-letni) st. sierż. pil. Adam Baran giną w katastrofie lotniczej, locie bojowym zestrzeleni przez OPL. Również tego samego roku wojsko polskie wysadza w powietrze wiadukt kolejowy.
  • 1940 – germanizacja miejscowego społeczeństwa.
  • 16 stycznia 1945 – bez walk Strzebiń opuścił garnizon niemiecki, a wieś została zajęta przez oddziały radzieckie.
  • 1945-1973 – przynależność leśnictwa Strzebiń i Dubiele do nadleśnictwa Zielona; od 1973 do nadleśnictwa Koszęcin.
  • 1946 – założenie klubu sportowego "LKS Victoria" Strzebiń. Tego samego roku w Strzebiniu, powstaje jedno z pierwszych po wojnie Kół Rolniczych w ówczesnym województwie katowickim, którego założycielem był kierownik szkoły Ostrowski Kazimierz.
  • 1 listopada 1948 – ks. Reginek Jerzy poświęca nowy cmentarz na Pawlikowej Górce.
  • 1949 – utworzenie dwóch leśnictw o zmniejszonym areale po ok. 700 ha:Strzebiń – z siedzibą przy ul.Lublinieckiej i Dubiele – z leśniczówką w Kolonii Strzebińskiej.
  • 1950 – zelektryfikowanie Bagna.
  • 6 maja 1951 – poświęcono w Strzebiniu, budowany od 1947, kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego przez biskupa sufragana Juliusza Bieńka.
  • 1954 – utworzenie gromady Strzebin[13]
  • 1 stycznia 1955 – otwarcie Urzędu Pocztowego przy ul. 1 Maja. Od 1962 budynek Urzędu Poczty mieści się przy ul. Lublinieckiej.
  • 1957 – erygowanie parafii.
  • 1959-1961 – budowa szkoły tysiąclatki.
  • 31 sierpnia 1961 – otwarcie nowej szkoły podstawowej, której kierownikiem był Ostrowski Kazimierz.
  • 1967 – Bagno stanowi oddzielną część Strzebinia.
  • 1973 – zniesienie gromady Strzebiń
  • 1976 – powstał dom kultury, w którym od 1996 działają miejscowe chóry Hejnał oraz Non Nomine.
  • 1977 – otwarcie wyremontowanego Wiejskiego Ośrodka Zdrowia.
  • 1979 – oddanie do użytku obiektu użyteczności publicznej, pawilonu handlowego „Anatol” (od 1995 „Mini Market”).
  • 1980 – uroczyste poświęcenie, oraz oddanie do użytku nowego budynku remizy strażackiej.
  • 1989 – założenie miejscowego, Uczniowskiego Klubu Sportowego Strzelec Strzebiń.
  • 1993 – telefonizacja sołectwa.
  • 1995 – uruchomienie sieci wodociągowej.
  • 1 września 1999 – powstało gimnazjum, w wyniku wprowadzenia w Polsce reformy systemu edukacji narodowej.
  • Od 2000 – organizowane są Ogólnopolskie Biegi Uliczne Strzebiń, pod patronatem Uczniowskiego Klubu Sportowego Strzelec Strzebiń.
  • 2001 – komputeryzacja sołectwa[potrzebny przypis].
  • 2004 – wykonanie kanalizacji wodno-ściekowej.
  • 2008 – założenie Stowarzyszenia Rozwoju Sołectwa Strzebiń.
  • 2009-2012 – rozbudowa zespołu szkół wraz z dobudową kompleksu hali sportowej.
Mapa z 1840 – zaznaczony Strzebiń, Kolonia Strzebińska i Bagno

W Strzebiniu rozwinęło się budownictwo indywidualne, powstały murowane domy przy nowych ulicach. W latach międzywojennych miejscowość tworzyły dwie gminy: Strzebiń i Kolonia Strzebińska. W I połowie XX wieku miejscowa ludność brała pełnomocny udział w walce narodowo-wyzwoleńczej. Podczas II wojny światowej tereny sołectwa zostały włączone do III Rzeszy, z częścią Generalnego Gubernatorstwa w Częstochowie, noszącej wówczas nazwę Tschenstochau. Od czasów powojennych Strzebiń przynależał do województwa katowickiego; w latach 1975–1998 województwa częstochowskiego. Od stycznia 1999 należy do województwa śląskiego.

Demografia | edytuj kod

Główny deptak w centrum

Wykres przedstawiający liczbę ludności Strzebinia na przestrzeni dwóch ostatnich stuleci[potrzebny przypis]:

Architektura | edytuj kod

Kościół parafialny Podwyższenia Krzyża Świętego w Strzebiniu

Lista obiektów sakralnych:

  • kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (ul. Lubliniecka 47)
  • kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej
  • cmentarz parafialny (ul. Lubliniecka 19)
  • kaplica pw. MB Różańcowej w Łazach
  • kaplica pw. św. Jacka w Bukowcu
  • kaplica pw. św. Franciszka z Asyżu i MB Różańcowej wraz z krzyżem misyjnym

Obiekty o walorach historycznych:

  • dworzec kolejowy
  • budynek dawnej szkoły podstawowej (ul. Lubliniecka 1)

Wieś ma trzy obiekty mostowe: wiadukt drogowo-kolejowy (ul. Lubliniecka), kładka nad torami (tereny dworca) oraz most kolejowy-drogowy (część dzielnicy Dubiele).

W Strzebiniu znajduje się pomnik poległych w 1939 żołnierzy oraz Świętych Apostołów Piotra i Pawła. W centrum miejscowości, wzdłuż wschodniej ściany kościoła parafialnego usytuowany jest deptak biegnący do ul.Piaskowej.

Mapa sołectwa Strzebiń na terenie gminy Koszęcin

Gospodarka i turystyka | edytuj kod

W latach 1955-1984 funkcjonował w Strzebiniu PGR.

Tereny rekreacyjne skupiają się wokół stawu Glinioki jak i również części Dubieli. Przez wieś przebiega trasa rowerowa. W odległości około 10 km od Strzebinia usytuowany jest gwiazdkowy hotel (centrum konferencyjno-biznesowe), zespół pałacowo-dworski z przełomu XIX/XX wieku.

W miejscowości znajduje się publiczna przychodnia medycyny rodzinnej, gabinet kosmetyczny oraz hospicjum.

Ośrodki edukacyjne | edytuj kod

  • Publiczne przedszkole w Strzebiniu (ul. 1 Maja 29)
  • Szkoła Podstawowa im. Juliusza Ligonia (ul. Lompy 9)
  • Publiczne Gimnazjum im. Armii Krajowej nr 2 w Strzebiniu (ul. Lompy 9)
  • Liceum Ogólnokształcące dla dorosłych w Strzebiniu (ul. Lompy 9)
  • Prywatna Szkoła tańca-budynek Domu Kultury w Strzebiniu (ul. Kolejowa 9)

Kultura | edytuj kod

Dom Kultury w Strzebiniu Charakterystyczne dla Strzebinia oznaczenie nazw ulic w barwach herbu

Strzebiń jest jednym z ważniejszych ośrodków kulturalnych i intelektualnych w okolicy. Wizytówką kulturalną Strzebinia stały się festiwale muzyczne oraz imprezy cykliczne o gminnym znaczeniu jak Śląski Festiwal Rockowy, Przegląd Muzyki Chóralnej. Swoje miejsce znajdują tutaj również miejscowy chór „Hejnał” oraz „Non Nomine” znane i wielokrotnie nagradzane na wysoką skalę[potrzebny przypis].

Obiekty kulturalne:

  • Publiczna Biblioteka Pedagogiczna (filia)
  • Dom kultury (Ośrodek Kultury i Edukacji Regionalnej) w Strzebiniu
  • Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Strzebiniu
  • biblioteka parafialna
  • Centrum Kształcenia na odległość Internetowa Wioska
  • Klub osiedlowy

Lista imprez odbywających się cyklicznie w Strzebiniu[potrzebny przypis]:

  • Ogólnopolskie Biegi Uliczne
  • Festyn św. Urbana
  • Raving team Strzebiń
  • Festyn sportowy Klubu LKS Victoria
  • Śląski Festiwal Rockowy
  • Gminne Dożynki
  • Regionalny Rajd Rowerowy
  • Święto Chleba

W marcu 2008 roku zostało założone Stowarzyszenie Rozwoju Sołectwa Strzebiń, którego celem jest wspieranie zrównoważonego rozwoju sołectwa Strzebiń[14].

Kościoły w Strzebiniu | edytuj kod

Parafia rzymsko-katolicka pw. Podwyższenia Krzyża Świętego istniejąca na terenie sołectwa wchodzi w skład dekanatu woźnickiego i podlega diecezji gliwickiej. 27 lutego 1869 biskup wrocławski utworzył w Koszęcinie samodzielną parafię, do której przyłączono m.in. Strzebiń, Łazy i Prądy. Kościołem parafialnym została kaplica zamkowa w Koszęcinie, a pierwszym proboszczem był ks. Karol Diettrich. W 1947 w wynajętym Domu Związkowym w Strzebiniu urządzono tymczasową kaplicę. Równocześnie rozpoczęto starania o budowę nowego kościoła. Wzniesiono go w latach 1949-1951. Wieżę kościelną ukończono w 1984.

15 kwietnia 1950 przy nowym kościele została erygowana samodzielna stacja duszpasterska. W następnym roku dokonano konsekracji kościoła, a parafię Świętego Krzyża w Strzebiniu erygowano dekretem biskupa katowickiego z 1957 r. Natomiast budowniczym kościoła pozostał ks. Erwin Muszer. Obecnie do Parafii należą: Bukowiec, Dubiele, Kurzychowe i Łazy. Parafia prowadzi księgi: chrztów, ślubów i zgonów od 1947 r. Sam kościół jako budynek jest pierwszym co do wielkości obiektem sakralnym w powiecie, a jego zawartością są relikwie krzyża św. oraz św. Ojca Pio.

Sport | edytuj kod

Stadion LKS Victoria Strzebiń

Lista klubów sportowych działających w Strzebiniu:

  • Klub sportowy LKS Victoria Strzebiń Rok założenia: 1946, Stadion: Gminne boisko sportowe w Strzebiniu
  • Uczniowski Klub Sportowy Strzelec Strzebiń, Rok założenia:1989

Obiekty sportowe:

  • Stadion Victorii (ul. Mickiewicza 1)
  • Kort tenisowy (ul. 1 Maja 23A)
  • Boisko do siatkówki (ul. Mickiewicza 1)
  • Boisko Zespołu Szkół im. Armii Krajowej (ul. Lompy 9)
  • Hala sportowa Zespołu Szkół (ul. Lompy 9)

Komunikacja | edytuj kod

Układ ulic Strzebinia Główne skrzyżowanie z drogą wojewódzką nr 906 z Lublińca do Piasku Strzebińskie ścieżki pieszo-rowerowe na odcinku wiadukt-Bukowiec

Początki strzebińskiej komunikacji kolejowej sięgają lat 30. XX wieku. Na początku sierpnia 1932 r. uruchomiono 13,4 km 1-torową linię kolejową Strzebiń-Woźniki.

Obecnie przez Strzebiń przebiega linia kolejowa nr 131 tzw. magistrali węglowej (Chorzów Batory-Tczew, Katowice-Gdynia) – węzeł kolejowy, łączący Górny Śląsk z nabrzeżem morskim w Trójmieście. Wcześniej także istniało połączenie kolejowe z Woźnikami oraz droga wojewódzka nr 906.

W Strzebiniu znajduje się pięć przystanków PKS skąd nie odjeżdżają już autobusy do Lublińca przez Koszęcin lub do Częstochowy[15].

Najbliższym międzynarodowym portem lotniczym jest regionalny port lotniczy Katowice-Pyrzowice znajdujący się w odległości ok. 50 km na południe od miejscowości.

Przypisy | edytuj kod

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., lipiec 2014, s. 1136 [zarchiwizowane 2014-09-28] .
  2. 1.1 Charakterystyka gminy. W: Strategia rozwoju gminy Koszęcin na lata 2004-2015. Koszęcin: UG Koszęcin, s. 3. [dostęp 2009-02-08].
  3. Statut Sołectwa Strzebiń. Koszęcin: UG Koszęcin, seria: Zał. Nr 2 do Uchwały Nr 36/V/2007 z dnia 16 stycznia 2007 r.. [dostęp 2009-02-08].
  4. Położenie. Starostwo Powiatowe w Lublińcu. [dostęp 2010-04-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-03)].
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. GUS. Rejestr TERYT
  7. Gleba Strzebinia. Portal Podróżniczy. [dostęp data=2010-03].
  8. Rzeźba terenu Strzebinia. Portal Podróżniczy. [dostęp data=2010-07].
  9. Gleba Strzebinia. Portal Podróżniczy. [dostęp data=2010-07].
  10. Ochrona przyrody w Strzebiniu. Nadleśnictwo Koszęcin. [dostęp data=2009-01].
  11. Knie 1830 ↓, s. 764.
  12. Historia. Stowarzyszenie Rozwoju Sołectwa Lisowice. [dostęp 2009-10-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-06-03)].
  13. Uchwała Nr 20/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu lublinieckiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 15 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 5 października 1954, dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 1 grudnia 1954 r., nr 10, poz. 54)
  14. Nasz Statut. Stowarzyszenie Rozwoju Sołectwa Strzebiń. [dostęp 2010-03-20].
  15. Komunikacja Strzebiń-Częstochowa. PKS Częstochowa. [dostęp 2010-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-12)].

Bibliografia | edytuj kod

Johann GeorgJ.G. Knie Johann GeorgJ.G., Alphabethisch-Statistisch-Topographische Uebersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien ..., Breslau: Graß, Barth und Comp., 1830, OCLC 751379865  (niem.).

  • Józef Kochanek Monografia Sołectwa Strzebiń Strzebiń 2004.
  • Echo Gminy-Strzebiń
  • Lubliniec i okolice przewodnik krajoznawczy p. red. Macieja i Teresy Janików, Górnośląska Oficyna Wydawnicza SA, Katowice
  • Baza Gmin i Sołectw-Strzebiń
  • Juliusz Braun, Strzebiń-Częstochowa. Urbanistyka i architektura, Warszawa 1977.
  • Czesław Gurtman "Mocny", Armia Krajowa walczy w Częstochowie i w okolicy. Wspomnienia, Śląsk 1996.
  • Dworzec kolejowy w Strzebinu podczas otwarcia linii w 1932, Mikołaj Studziński
  • Strzebiń i okolice p. red. Jana Myrcika, Druk-Technika, Częstochowa 1994
  • Strzebiń na starej fotografii, pod red. Stefana Krakowskiego, Katowice 1964.
  • Jerzy Pawlak "Polskie eskadry w wojnie obronnej" Warszawa 1991.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Gmina Koszęcin

Na podstawie artykułu: "Strzebiń" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy