Sukcesja apostolska


Sukcesja apostolska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Konsekracja katolickiego biskupa

Sukcesja apostolska /(gr.) ἀποστολικὴ διαδοχή; (łac.) successio apostolica/ – w pierwotnym sensie odnosi się do całego Kościoła i oznacza jego trwałą zgodność, po pierwsze, ze świadectwem dawanym przez apostołów i zapisanym w Biblii. Po drugie, zgodność z tym, jak apostołowie pełnili swą posługę – z misją daną im przez Jezusa Chrystusa, z tym jak założył On Kościół, jak powierzył apostołom kierowanie Kościołem. W sensie pochodnym, węższym o sukcesji apostolskiej mówi się w odniesieniu do misji, sprawowanej w Kościele przez biskupów, przekazywanej poprzez gest nałożenia rąk w nieprzerwanym ciągu następców[1].

Ten węższy sens przyjmowany jest w katolicyzmie, prawosławiu, starokatolicyzmie, anglikanizmie i niektórych kościołach protestanckich tradycji luterańskiej: legitymizacja władzy biskupiej poprzez przekazywanie jej w hierarchii kościelnej od apostołów.

W rozumieniu katolickim sukcesja ta polega na nieprzerwanym łańcuchu nakładania rąk przez biskupów od czasów apostolskich do dni dzisiejszych. Zgodnie z tą nauką przerwa w tym obrzędzie spowodowałaby wygaśnięcie sukcesji apostolskiej i kapłaństwa.

W protestantyzmie sukcesja apostolska ogranicza się do pierwotnego pojęcia, ale w sensie zawężonym do samej doktryny, do słowa. Polega ona na wierności nauce Chrystusa, jaką głosili apostołowie pierwszych wieków chrześcijaństwa. Argument za tym widzą w zdaniu z Ewangelii Jana 17,20, gdzie Jezus podkreśla rolę słowa apostołów: „Nie tylko za nimi proszę, ale i za tymi, którzy dzięki ich słowu będą wierzyć we Mnie”[2][3].

Spis treści

Historia terminu | edytuj kod

Według Johanna Auera, niemieckiego teologa katolickiego zajmującego się teologią dogmatyczną i historią dogmatów w Uniwersytecie w Bonn, korzeniem wszelkiej sukcesji urzędu apostolskiego, jak i samej tej posługi, która niesie w sobie władzę Chrystusa aż do końca czasu jest misyjny nakaz Jezusa Chrystusa powierzony Jedenastu apostołom, o którym mówi Ewangelia Mateusza[4]:

Jak wykazał Hans von Campenhausen, pojęcie sukcesji apostolskiej wykrystalizowało się w II w. pod wpływem konieczności odparcia gnostyckich roszczeń co do posiadania tajemnego, pozabiblijnego przekazu apostołów[5]. Ojcowie Kościoła argumentowali, że wśród licznych wspólnot Kościoła istnieją takie wspólnoty, które zostały założone przez apostołów, i do których pisali oni listy. W tych kościołach można prześledzić linię następców, swego rodzaju duchowy rodowód wiodący do samych ust apostoła. Wiedza dotycząca ustnej spuścizny apostołów znajduje się więc w tych wspólnotach, które są autentycznym wyznacznikiem tego, co można określać mianem „apostolskie”. W tym czasie sukcesja i tradycja były prawie synonimami, określało je jedno słowo greckie διαδοχή (diadoche – sukcesja). Joseph Ratzinger zauważył, że władza i słowo Boże splatały się w ówczesnym pojęciu sukcesji:

Zatem pojęcie sukcesji apostolskiej odnosiło się w pierwotnej teologii kościelnej nie do urzędu biskupa Kościoła w ogóle, ale do tych siedzib, w których działali apostołowie. Wyrażał to na przykład Tertulian w traktacie De praescriptione haereticorum 36,2[7]. Wśród sedes apostolica wskazywał on Korynt w Achai. W Macedonii, Filippi. W Azji, Efez. W Italii, Rzym. Przy czym Rzym uważał Tertulian za punkt odniesienia dla kościoła afrykańskiego. Przyznawał mu też wyróżnioną pozycję wśród innych stolic związanych z apostołami, ze względu na trzech apostołów: Piotra, Pawła i Jana. Podobnie mówił o Rzymie Ireneusz z Lyonu, określając jego autorytet apostolski jako potentior principalitas (pol. potężniejsza zwierzchność)[8]. W ten sposób sukcesja apostolska większości innych biskupów, nie zasiadających na stolicach wywodzących się od apostołów, urzeczywistniała się jedynie pośrednio, drogą okrężną, poprzez jedną ze stolic apostolskich. Można więc mówić o dwóch formach sukcesji apostolskiej: bezpośredniej i pośredniej. Jak zauważył Joseph Ratzinger ówczesna teologia sukcesji nie była ani teologią episkopalną ani papalistyczną (papieską) – rozróżniała episkopat i stolice apostolskie. Ukazuje to słabość późniejszej zasady patriarchatu (5 patriarchatów). Była ona po-konstantyńska, miała „sens administracyjny i dlatego jej realizacja jest ściśle związana z uwarunkowaniami politycznymi i geograficznymi”. Pomylenie autorytetu stolicy apostolskiej i miasta patriarszego, i przeciwstawienie ich, jest – według Ratzingera – oznaką tragizmu sporu między Konstantynopolem i Rzymem. Autorytet Rzymu jest poświadczony przez pierwotny motyw stolicy apostolskiej (łac. sedes apostolica)[9].

Władza apostolska | edytuj kod

To, że Kościół jest „apostolski”, o czym mówi Nicejsko-konstantynopolitańskie wyznanie wiary, jest gwarantem tego, chrześcijanie w danym pokoleniu realizują misję Chrystusa, a nie czysto ludzkie pomysły i projekty. Kościół w danym pokoleniu winien zachować dającą się zweryfikować ciągłość ze wspólnotą pierwotnego Kościoła, który był także w wymiarze ludzkim, społecznością zorganizowaną, posiadającą swych zwierzchników, obrzędy, zwyczaje, a także prawo. Posiadanie „korzeni” w tej pierwotnej społeczności chrześcijańskiej, jak mówił Augustyn z Hippony, urzeczywistnia się przez stolicę apostolską oraz sukcesję biskupią, która ma wymiar i zewnętrzny i duchowy[10]. Również Ireneusz z Lyonu mówił o apostołach powierzających biskupom odpowiedzialność za kościoły[11]. Według teologów katolickich koncepcja sukcesji władzy przekazanej biskupom nad diecezjami przez apostołów nie może być, wbrew zarzutom Karla Bartha[12], uznana za koncepcję czysto „świecką”, „mechaniczną” lub „jurydyczną”. Ojciec de Lubac zwrócił też uwagę, że nie może być mowy o jednym Kościele, który ma jedną duszę, ale złożony jest z licznych społeczności niemających ze sobą żadnego powiązania[13].

Termin sukcesja apostolska oznacza, że Jezus Chrystus przekazał realną władzę nad Kościołem apostołom. Jest to:

Sprawowanie sukcesji w różnych Kościołach | edytuj kod

Kościół rzymskokatolicki, Kościoły starokatolickie i cerkiew prawosławna uznają wzajemnie ważność udzielanych w nich święceń[potrzebny przypis], choć spierają się co do jurysdykcji. Kościoły luterańskie i anglikańskie uznają swoją wzajemną sukcesję apostolską, podobnie jak sukcesję Kościołów prawosławnych i katolickich, z kolei sukcesja apostolska Kościołów anglikańskich i luterańskich bywa przez pozostałe Kościoły podważana (z wyjątkiem Kościołów starokatolickich), np. z powodu innego rozumienia Eucharystii bądź kapłaństwa, udzielania święceń kobietom etc.

W protestantyzmie sukcesja apostolska jest sprowadzana do wierności nauce apostolskiej (sukcesja wiary).

W okresie kształtowania się wspólnot ewangelickich w Anglii i Szwecji powstałe tam Kościoły państwowe zachowały jednak ustrój episkopalny i sukcesję apostolską (sukcesję urzędu).

Obecnie znaczna część Kościołów luterańskich posiada sukcesję apostolską (sukcesję urzędu) przekazaną im przez: Kościół Szwecji, Kościoły Wspólnoty Anglikańskiej lub inne Kościoły chrześcijańskie posiadające hierarchię duchowną i sukcesję apostolską.

Kościół katolicki | edytuj kod

W Kościele katolickim, rozumianym w szerokim sensie wszystkich tych kościołów partykularnych, obrządku łacińskiego i bizantyjskiego (np. Ukraińska cerkiew greckokatolicka) i in., które zachowują jedność z biskupem Rzymu jako następcą św. Piotra, podkreśla się obecnie, że sukcesja apostolska jest własnością całego Kościoła. Oznacza to, że powołanymi do głoszenia Ewangelii są wszyscy chrześcijanie i że głoszenie to ma mieć trwały związek ze świadectwem apostołów i z ich podstawową posługą. Urząd biskupi jest istotnym, ale nie osamotnionym, sposobem podtrzymywania tego związku. Podejście to doszło do głosu w okresie Soboru watykańskiego II. Jak zauważył Harald Wagner, dogmatyk z Uniwersytetu w Münster, takie katolickie pojmowanie sukcesji apostolskiej zbliża do rozumienia luterańskiego i ma znaczenie ekumeniczne. Konsekwentnie, sukcesja apostolska rozumiana jako „łańcuch” wkładania rąk jest pochodną sukcesji apostolskiej w podstawowym sensie, wyznaczającej apostolski charakter całego Kościoła[1].

Po soborze podnosiły się głosy m.in. Hansa Künga, publikowane na łamach czasopisma Concilium[14], nie tylko podkreślające ogólnokościelny charakter sukcesji apostolskiej oraz jej jedności z tradycją apostolską, ale wręcz domagające się odcięcia tego pojęcia od poszczególnego urzędu biskupiego i związania go z całym Kościołem apostolskim.

Harald Wagner zauważył też, że w sukcesji apostolskiej biskupów ważna jest kolegialność – apostołów zastępuje nie pojedynczy biskup, lecz „kolegium biskupów wraz z papieżem jako następcą Piotra”. Biskupi, ściśle mówiąc, są następcami nie samych apostołów, ale tych, których apostołowie wyznaczyli jako swych następców[1]. Jest różnica między biskupami a apostołami, gdyż jedynie apostołowie otrzymali Objawienie, biskupi zaś jedynie są głosicielami objawionej prawdy[15].

Według badań Charlesa Bransoma, obecnie w Kościele rzymsko-katolickim sukcesja nałożenia rąk kształtuje się w ten sposób, że 95,6% biskupów należy do linii kard. Rebiby; 3,3% do jednej z kilku linii wschodnich, 1,1% należy do jednej z pozostałych czterech linii łacińskich[16]:

Wyznania chrześcijańskie odrzucające sukcesję apostolską | edytuj kod

  • Wisconsin Evangelical Lutheran Synod[18]

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Por. Harald Wagner: Dogmatyka. s. 310-311..
  2. Por. Oscar Cullman: Petrus – Jünger, Apostel, Märtyrer. Das historische und das theologische Petrusproblem. Wyd. 2. Zurych: 1960, s. 248n.
  3. Por. Ratzinger, Joseph: Prymat, episkopat i successio apostolica. W: Głosiciele Słowa i słudzy Waszej radości. s. 209.
  4. J. Auer: The Apostolic Office as the Central Office of the New Covenant, and the Bishops as the successors of the Apostles. W: Tenże: Dogmatic Theology. The Universal Sacrament of Salvation. T. 8. s. 206.
  5. Por. Hans von Campenhausen: Kirchlisches Amt und geistliche Vollmacht in den ersten drei Jahrhunderten. Tybinga: 1953, s. 163–194, seria: BHTh14.
  6. Ratzinger, Joseph: Prymat, episkopat i successio apostolica. W: Głosiciele Słowa i słudzy Waszej radości. s. 205–210.
  7. Por. CCL 1,216.
  8. Por. Adversus haereses, 3,3,1 i 2 (PG 7, 844n oraz szczególnie 848).
  9. Ratzinger, Joseph: Prymat, episkopat i successio apostolica. W: Głosiciele Słowa i słudzy Waszej radości. s. 211–213.
  10. Por. Augustyn z Hippony, List 232,2; PL33,1028.
  11. Por. Adversus haereses V,20
  12. Por. Dogmatique. T. 1. 1953, s. 99-100. (fr.)
  13. Henri de Lubac SJ: Medytacje o Kościele. s. 77, 78.
  14. Concilium 4 (1968)
  15. J. Auer: The Apostolic Office as the Central Office of the New Covenant, and the Bishops as the successors of the Apostles. W: Tenże: Dogmatic Theology. The Universal Sacrament of Salvation. T. 8. s. 208.
  16. Por. Charles Bransom: The Rebiban Succession (ang.). W: Apostolic Succession in the Roman Catholic Church [on-line]. [dostęp 2014-08-31].
  17. Sukcesja apostolska. W: Prowadzenie rozmów na podstawie Pism [on-line]. Towarzystwo Strażnica Biblioteka Internetowa Strażnicy. s. 321–328.
  18. Definition of Church and Ministry – Apostolic. W: WELS Topical Q&A [on-line]. Wisconsin Evangelical Lutheran Synod.

Bibliografia | edytuj kod

  • Auer J.: The Apostolic Office as the Central Office of the New Covenant, and the Bishops as the Successors of the Apostles. W: Tenże: Dogmatic Theology. The Universal Sacrament of Salvation. J. Auer; J. Ratzinger (red.); Michael Waldstein, Hugh M. Riley (przekład). T. 8. Waszyngton: The Catholic University of America, 1995, s. 200–227. ISBN 0-8132-0685-5.
  • Lubac, Henri de SJ: Medytacje o Kościele. Kraków: WAM, 1997, s. 322, seria: Myśl Teologiczna 15.
  • Ratzinger, Joseph: Prymat, episkopat i successio apostolica. W: Głosiciele Słowa i słudzy Waszej radości. Teologia i duchowość sakramentu święceń. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2012, s. 198-217, seria: Joseph Ratzinger Opera Omnia 12. ISBN 978-83-7702-368-6.
  • Wagner, Harald: Dogmatyka. Juliusz Zychowicz (przekład). Kraków: WAM, 2007, s. 558, seria: Myśl Teologiczna 58. ISBN 978-83-7318-879-2.

Zobacz też | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Sukcesja apostolska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy