Sylwester Kaliski


Sylwester Kaliski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Grób gen. Sylwestra Kaliskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Sylwester Damazy Kaliski (ur. 19 grudnia 1925 w Toruniu, zm. 16 września 1978 w Warszawie) – polski wojskowy i naukowiec, generał dywizji WP, profesor (1961), inżynier, komendant-rektor Wojskowej Akademii Technicznej im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie (1967–1974), członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk (1969–1978), działacz partyjny i państwowy, członek Komitetu Centralnego PZPR (1975–1978), minister nauki, szkolnictwa wyższego i techniki (1974–1978). Poseł na Sejm PRL VI i VII kadencji.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Dzieciństwo i młodość | edytuj kod

Urodził się 19 grudnia 1925 w Toruniu, syn Wincentego – starszego ogniomistrza w 8 pułku artylerii ciężkiej Wojska Polskiego i Walerii, z d. Szynalewskiej. Do 1939 ukończył sześć klas szkoły powszechnej i jedną klasę gimnazjum w Toruniu. W 1940 został wywieziony do prac przymusowych w Niemczech, skąd w 1941 zbiegł i powrócił do rodzinnego miasta. W Toruniu pracował w warsztacie tapicerskim i związał się z ruchem oporu. We wrześniu 1943 został wcielony do służby w Kriegsmarine. Za odmowę służby oraz próbę ucieczki został aresztowany i osadzony w więzieniu wojskowym. W lutym 1944 został przewieziony do Gestapo w Bydgoszczy, następnie do obozu koncentracyjnego w Potulicach. Po wyzwoleniu pracował jako mierniczy w Oddziale Reformy Rolnej, następnie krótko w Milicji Obywatelskiej w Toruniu i jednocześnie kontynuował naukę.

Okres powojenny | edytuj kod

W sierpniu 1945 eksternistycznie zdał maturę w Liceum Matematyczno-Fizycznym im. Stefana Żeromskiego w Toruniu i rozpoczął studia na Wydziale Inżynierii Lądowo-Wodnej Politechniki Gdańskiej (specjalność: budowy mostów i budownictwa przemysłowego), które ukończył 12 listopada 1949 z tytułem magistra inżyniera budowy mostów. Już na trzecim roku studiów został asystentem. Jeszcze jako student opublikował swoją pierwszą pracę naukową: Pasmo płytowe nieskończenie długie sprężyście zamocowane w dźwigarach[1]. Po ukończeniu studiów pozostał w uczelni jako starszy asystent, a następnie adiunkt w Katedrze Budowy Mostów. Jednocześnie pracował jako samodzielny pracownik naukowy w Zakładzie Mechaniki Budowli Politechniki, współpracując przy projektach szeregu poważnych budowli przemysłowych. Prowadził również zajęcia w Wieczorowej Szkole Inżynierskiej w Gdańsku. Równolegle samodzielnie studiował matematykę oraz fizykę.

W 1950 zawarł związek małżeński z Ireną Jankowicz (ur. 1925), lekarzem-stomatologiem. W 1954 urodził się ich syn Wojciech Sylwester.

31 grudnia 1950 został skierowany na kurs oficerów rezerwy (w grupie kwaterunkowo-budowlanej) w Centrum Wyszkolenia Kwatermistrzowskiego w Poznaniu. Kurs ukończył 6 kwietnia 1951 i rozpoczął zawodową służbę wojskową.

W kwietniu 1951 został pracownikiem Wojskowej Akademii Technicznej im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie, gdzie początkowo był pomocnikiem kierownika sekcji programów i planowania w Wydziale Wyszkolenia. Od 18 marca 1952 był inspektorem Fakultetu Uzbrojenia. Od 6 września 1952 był zastępcą szefa Katedry Mechaniki Teoretycznej i Wytrzymałości Materiałów, a od 17 września 1953 był jednocześnie starszym wykładowcą w tej katedrze. Od 17 grudnia 1956 ponadto był starszym wykładowcą przedsięwzięć inżynieryjnej obrony przeciwatomowej. Od 1959 był kierownikiem Pracowni Teorii Drgań Ośrodków Ciągłych w Zakładzie Badań Drgań. Następnie był szefem Katedry Podstaw Mechaniki i Fizyki Technicznej (1961–1974) oraz zastępcą komendanta WAT do spraw naukowych. W latach 1962–1965 pełnił funkcję zastępcy komendanta Wydziału Chemii i Fizyki Technicznej do spraw szkolenia. W latach 1967–1974 był komendantem-rektorem WAT. W latach 1954–1978 był pracownikiem Instytutu Podstawowych Problemów Techniki Polskiej Akademii Nauk.

W 1966 awansował na stopień generała brygady, a w 1972 na stopień generała dywizji. Na podstawie rozkazu personalnego MON nr 07 z 4 stycznia 1975 został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy.

Stopień naukowy kandydata nauk technicznych uzyskał 27 listopada 1954 na podstawie pracy pt.: Stateczność udarowa pręta (promotorem pracy był prof. Stefan Zięba). Z dniem 21 września 1961 po zmianie ustawy o stopniach i tytułach naukowych nadano mu z mocy prawa stopień naukowy doktora nauk technicznych. Stopień doktora habilitowanego uzyskał w IPPT PAN w 1956 na podstawie pracy pt.: Pewne problemy brzegowe dynamicznej teorii sprężystości i ciał niesprężystych[2]. Obie prace miały charakter niejawny, ich przedmiotem były de facto techniczne zagadnienia konstrukcji rakiet bojowych.

Tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego uzyskał w 1958, a profesora zwyczajnego – w 1961. Od 1962 był członkiem-korespondentem, a od 1969 członkiem rzeczywistym PAN.

W 1976 utworzył Instytut Fizyki Plazmy i Laserowej Mikrosyntezy i został jego pierwszym dyrektorem. W 1973 przeprowadził eksperyment kontrolowanej mikrosyntezy termojądrowej, osiągając temperaturę plazmy 10 milionów stopni (tzw. Eksperyment „Focus”). Był wybitnym specjalistą w dziedzinie teorii pól sprzężonych, badań termojądrowych, twórcą polskiej elektronofononiki.

Podał teorię ciągłego wzmacniania ultradźwięków i hiperdźwięków w kryształach półprzewodnikowych. Był inicjatorem polskich badań nad mikrosyntezą termojądrową za pomocą lasera.

Od 1959 był redaktorem naczelnym czasopisma „Proceedings of Vibration Problems”, a następnie „Journal of Technical Physics”.

Opublikował około 550 prac naukowych, w tym książkę Lasery – synteza jądrowa (tom 284 serii wydawniczej Omega, Warszawa 1975). Ostatnia jego praca: Wydatek neutronów podczas pobudzonej wybuchowo kompresji deuter-tryt w układzie cylindrycznym z warstwą o dużej inercji została opublikowana już po jego śmierci – w 1979, w założonym przez niego czasopiśmie „Journal of Technical Physics”. Był autorem wielu ważnych wynalazków, opatentowanych w kraju i za granicą.

Od 28 stycznia 1959 był członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, w latach 1975–1978 członkiem Komitetu Centralnego PZPR, posłem na Sejm PRL VI i VII kadencji, przewodniczącym Sejmowej Komisji Nauki i Postępu Technicznego, w latach 1974–1978 ministrem nauki, szkolnictwa wyższego i techniki.

Był doktorem honoris causa Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego i Uniwersytetu Sofijskiego, a także laureatem wielu nagród m.in. Maksymiliana Tytusa Hubera (1954, 1957) oraz czterokrotnie nagrody państwowej I stopnia (1964, 1970, 1974, 1978) i dwukrotnie nagrody ministra obrony narodowej (1958 i 1968 – I stopnia).

Okoliczności śmierci | edytuj kod

Zmarł w Centralnym Szpitalu Klinicznym Wojskowej Akademii Medycznej po długiej chorobie w następstwie ciężkich obrażeń odniesionych w wypadku samochodowym z dnia 5 sierpnia 1978 koło Wyszewa pod Koszalinem (prowadził samochód Fiat 132-2000, nr rej. WAA 114C, jego żona była ciężko ranna i została sparaliżowana na stałe)[3]. Został pochowany 19 września 1978 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach Warszawie (kwatera B4-tuje-6)[4]. W pogrzebie gen. dyw. Sylwestra Kaliskiego wziął udział m.in. przewodniczący Rady Państwa prof. Henryk Jabłoński, prezes Rady Ministrów Piotr Jaroszewicz oraz minister obrony narodowej gen. armii Wojciech Jaruzelski.

Upamiętnienia | edytuj kod

Zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów z 24 lipca 1979 ustanowiono nagrodę jego imienia (indywidualną i zbiorową), przyznawaną za wybitne prace naukowe, związane z obronnością kraju i przyczyniające się do rozwoju nauk technicznych oraz fizycznych[5].

Jest patronem ulicy w dzielnicy Bemowo w Warszawie. W listopadzie 2017 na mocy ustawy dekomunizacyjnej została ona zmieniona, ale 7 grudnia 2018 Naczelny Sąd Administracyjny przywrócił ją wraz z kilkudziesięcioma innymi zmienionymi nazwami ulic[6][7][8]. Od 5 maja 1989 jego imię nosi również Zespół Szkół Technicznych w Turku[9].

Awanse wojskowe[5] | edytuj kod

Odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Księga Kongresu Inżynierów Polskich w Gdańsku. 1949
  2. „Polska Zbrojna” z 16 września 1992, T. Kmiecik: Sylwester Kaliski. W 14 rocznicę śmierci
  3. Józef J. Pawelec: Generał Kaliski musiał zginąć, Wyd. 2011
  4. Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze. cmentarzekomunalne.com.pl. [dostęp 2019-11-25].
  5. a b c J. Królikowski: Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990, t. II, Wyd. 2010
  6. Zarządzenie Zastępcze Wojewody Mazowieckiego z dnia 9 listopada 2017 r. w sprawie nadania nazwy ulicy, „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, Warszawa, 10 listopada 2017, poz. 10101
  7. Niechlubna zmiana nazwy ulicy gen. Sylwestra Kaliskiego, Cyfrowe Archiwum Bemowa – Twoja Historia Dzielnicy [dostęp 2019-03-06] .
  8. 44 zdekomunizowane nazwy ulic w Warszawie powrócą na swoje miejsce!, kom-pol.org, 11 grudnia 2018 [dostęp 2019-03-06] .
  9. Patron, zst.net.pl [dostęp 2019-03-06] .
  10. Lista żołnierzy odznaczonych w Belwederze. „Nowiny”, s. 2, Nr 280 z 11 października 1973. [dostęp 2019-03-07]. 

Bibliografia | edytuj kod

  • M. Czajka, M. Kamler, W. Sienkiewicz: Leksykon Historii Polski, Wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1995, ​ISBN 83-214-1042-1
  • W. Czyżewski: Barwy życia i walki, część II, Wyd. „Projekt”. Warszawa 2000, ​ISBN 83-811-6824-6
  • L. Grot: Z żałobnej karty. Gen. dyw. Sylwester Kaliski 1925–1978. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. nr 3 z 1978, s. 385–390
  • T. Kmiecik: Sylwester Kaliski. W 14 rocznicę śmierci, „Polska Zbrojna” z 16 września 1992, s. 3
  • J. Królikowski: Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990, t. II, Wyd. Toruń 2010, ​ISBN 978-83-7611-800-0
  • T. Mołdawa: Ludzie Władzy 1944–1991. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991, s. 368. ISBN 83-01-10386-8. OCLC 69290887.
  • K. Mroziewicz: Superbroń Kaliskiego, „Polityka”. nr 41 z 1992
  • J.J. Pawelec: Generał Kaliski musiał zginąć, Wyd. Tolkmicko 2012, ​ISBN 978-83-7745-220-2
  • (ang.) P. Martell, G.P. Hayes: World military leaders, R.R. Bowker LLC, New York 1974, ​ISBN 0-8352-0785-4
  • (ang.) G. Stanford: Military Rule in Poland: The Rebuilding of Communist Power, 1981–1983, New York St. Martin's, 1986, ​ISBN 0-7099-3323-1
  • Instytut Podstawowych Problemów Techniki PAN – noty biograficzne
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Sylwester Kaliski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy