Synagoga Jad Charuzim w Sanoku


Na mapach: 49°33′37,800″N 22°12′23,299″E/49,560500 22,206472

Synagoga Jad Charuzim w Sanoku w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Synagoga Jad Charuzim w Sanoku (z hebr. Sprawna Ręka bądź Zręczna Dłoń) – synagoga znajdująca się w Sanoku przy ulicy Franciszkańskiej 5.

Jest położona tuż obok klasztoru franciszkańskiego. Jest jedną z dwóch zachowanych, wolno stojących synagog w mieście.

Synagoga została zbudowana w 1897[1] z inicjatywy Stowarzyszenia Rzemieślników „Jad Charuzim”[2] (organizacji mającej za cel popieranie interesów rzemieślników żydowskich[3], prowadzącej działalność kulturalną oraz organizującą wsparcie dla ubogich, której prezesem w Sanoku byli: dr Natan Nebenzahl[4], dr Arnold Reich[5], Abraham Herzig[3], dr Samuel Herzig[6][7]). Bywała też określana jako klojz – dom modlitwy chasydów, nazwa.

Podczas II wojny światowej budynek bożnicy został znacznie uszkodzony wskutek spalenia w 1939[8][9]. W 1949, za zgodą ludności żydowskiej, budynek przejęło Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Sanoku i zabezpieczony, a w 1951 posłużył za stolarnię miejską[10]. W dalszym czasie synagoga została wyremontowana i równocześnie przebudowana[11]. Zmieniono wówczas m.in. układ okien, zastępując wysokie zakończone łukowato, małymi prostokątnymi. Obecnie w synagodze znajduje się siedziba Stowarzyszenia Architektów.

Murowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta. Do dnia dzisiejszego częściowo zachował się wystrój zewnętrzny.

W budynki działał miejski Wydział Architektury[8]. Na początku XX wieku do nieruchomości jako mienia pozostawionego przez właścicieli żydowskich zgłosiła roszczenie Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie[12]. Do 2012 w budynku miała siedzibę Fundacja Karpacka. Obecnie pomieszczenia budynku służą za powierzchnie biurowe i mieszkalne[13].

Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015[14].

Przypisy | edytuj kod

  1. Edward Zając. Synagogi, Domy Modlitwy i cmentarze żydowskiego w Sanoku. „Tygodnik Sanocki”, s. 6, Nr 39 (203) z 29 września 1995. 
  2. http://fodz.pl/download/1szlak_chasydzki_sanok_PL.pdf
  3. a b Zespół: Starostwo powiatowe w Sanoku. Stowarzyszenia i związki 1919-1939 (nr mikr. 160756, sygn. 13). Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Rzeszowie z siedzibą w Przemyślu, s. 184.
  4. Kronika. „Gazeta Sanocka”. Nr 1, s. 4, 6 stycznia 1895. 
  5. Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta. Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 361.
  6. Żydostwo m. Sanoka prosi o sprawiedliwe rozpatrzenie sprawy. „Nowy Dziennik”, s. 9, Nr 206 z 29 lipca 1933. 
  7. Edward Zając, Oświata i szkolnictwo. Życie kulturalne. Organizacje o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym i sportowym w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, s. 604.
  8. a b Maria Łapiszczak: Sanok na dawnej pocztówce i fotografii. Cz. II. Sanok: 2001, s. 43. ISBN 83-915388-1-8.
  9. Borys Łapiszczak: Sanok w Galicji i Lodomerii (Judaika) na dawnej pocztówce i fotografii. Cz. XIII. Sanok: Poligrafia, 2010, s. 64. ISBN 83-918650-7-1.
  10. Ewa Molisak. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Odbudowa życia gospodarczego i społeczeństwa Sanoka w latach 1944-1950. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 110, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X
  11. Żydzi rzeszowscy i podkarpaccy, www.spoleczna2.nazwa.pl [dostęp 2017-11-26] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-05]  (pol.).
  12. Franciszek Oberc. Dwie kadencje – Rada Miasta 2002–2010. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”. Nr 11: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1990–2010, s. 265, 2014. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X
  13. Materiały informacyjne Urzędu Miasta Sanoka.
  14. Zarządzenie Burmistrza Miasta Sanoka nr 42/2015 z 9 marca 2015. bip.um.sanok.pl, 2015-03-09. s. 4. [dostęp 2016-10-20].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Synagoga Jad Charuzim w Sanoku" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy