Synagoga w Karniowie


Na mapach: 50°05′23,3″N 17°42′27,0″E/50,089806 17,707500

Synagoga w Karniowie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Synagoga w Karniowie (cz. Krnovská synagoga) – synagoga znajdująca się w Karniowie (cz. Krnov, niem. Jägerndorf), w północno-wschodnich Czechach, w powiecie Bruntál, przy ulicy Soukenickiej 28 (wtedy Tempelring, potem Tuchmacherring, następnie Gottwaldova třída). 3 maja 1958 obiekt został wpisany na państwową listę ochrony zabytków w Czechach[1].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Synagoga została zbudowana w latach 1870–1871, według projektu architekta Ernsta Latzela, w miejscu gdzie wcześniej znajdowały się mury obronne, na skraju miasta[2]. Całkowita cena budowy synagogi wyniosła 26 000 złotych reńskich, z tego 500 złotych reńskich było udziałem cesarza Franciszka Józefa I[3]. Synagoga została poświęcona 1872-06-055 czerwca 1872 przez brneńskiego rabina Barucha Jakoba Placzka.

Przestała służyć celom kultowym po aneksji Kraju Sudetów (niem. Sudetenland) przez III Rzeszę w 1938. Z inicjatywy członka rady miejskiej Karniowa, Franza Irblicha zamieniono ją na targowisko co uchroniło ją od zniszczenia podczas tzw. nocy kryształowej z 9 na 10 listopada 1938[4]. Zwoje Tory i przedmioty kultu udało się ochronić[3].

Po II wojnie światowej budynek służył jako magazyn, a od 1960 zamieniono go na archiwum powiatowe[3]. W 1994 synagogę zwrócono żydowskiej gminie Ołomuniec. Archiwum przeniesiono do miejscowości Bruntál, a synagoga opustoszała. Powódź w 1997 uszkodziła archiwalia i samą budowlę[3]. Od 2003 synagoga jest administrowana przez stowarzyszenie zarządzające (cz. Občanské sdružení Krnovská synagoga), które wykorzystuje ją m.in. na salę wystawową, koncertową i konferencyjną[5]. We wrześniu tegoż roku odbył się w niej koncert pieśni żydowskich, a miesiąc później pokaz tańców żydowskich[3]. W 2005 zakończyła się odbudowa wieży[5]. Zostały w niej znalezione dokumenty z czasów jej budowy[5]. W maju 2016 koncertem grupy „Shirim Ashiri” z Pragi rozpoczął się w niej Festiwal Muzyki Sakralnej Krnov 2016[6]. W 80. rocznicę ocalenia synagogi 2018-11-099 listopada 2018 gościł w niej ambasador Izraela w Czechach Daniel Meron[4]. Stowarzyszenie administrujące synagogą współpracuje z organizacją Beit Kraków oraz jej rabinem Tanją Segal, która 2019-08-3030 sierpnia 2019 prowadziła w synagodze Kabalat Szabat, Szacharit i studiowanie Tory[7].

W niektóre dni odbywają się w niej nabożeństwa oraz czytanie Tory. Ponadto organizowane są okolicznościowe wystawy. Po wcześniejszym zgłoszeniu u zarządzającego synagogą istnieje możliwość jej zwiedzenia.

Architektura | edytuj kod

Galeria (Miejsca synagogi) Aron ha-kodesz Główna nawa Ekspozycja Tory Ner tamid Chanukija Galeria (babiniec)

Jest to budowla w stylu neoromańskim z wnętrzem w stylu mauretańskim[8]. Ten styl budynku był pierwotnie oparty na islamskiej architekturze Maurów, północnoafrykańskich Arabów, którzy zamieszkiwali Półwysep Iberyjski w okresie (VIII–XV) wieku[9]. W regionie morawsko-śląskim jest ona unikatową synagogą, ponieważ jako jedyna ma dwie wieże.

Synagoga ma 24 m długości, prawie 17 m szerokości, a wysokość obu wież osiąga prawie 22 m[8][3]. Obiekt posiada trzy wejścia: główne, które znajduje się od ulicy Barvířskiej, boczne które jest usytuowane z południowo-wschodniej wieży i tylne od ogrodu[3]. Przez przedsionek przy bocznym wejściu w południowo-wschodniej wieży wchodzi się do centralnej nawy synagogi[3]. Drzwi znajdujące się we wschodniej fasadzie, od strony ul. Soukenickiej są jedynie elementem dekoracyjnym portalu i nie mają charakteru funkcjonalnego. W tylnej zachodniej części synagogi znajduje się parterowy korytarz połączony z wejściem głównym oraz dwuramienna klatka schodowa prowadząca na piętro, gdzie mieści się dawna sala posiedzeń, później archiwum oraz wejście na galerię (babiniec)[3]. Dach jest dwuspadowy[9]. Dwie wieże na planie kwadratu (5 × 5) m przykryte są hełmami zakończonymi Gwiazdami Dawida[3]. Z północno-wschodniej wieży rozciąga się perspektywa na centrum miasta, po dojściu do punktu widokowego przez południowo-wschodnią wieżę po spiralnych drewnianych schodach[3]. Posadzka jest pokryta płytkami ze zdobieniem szachownicowym, na której znajdują się ławki, na 49 miejsc, w części pochodzące z 1897, z nieistniejącej synagogi w Ołomuńcu[3]. Wokół ścian przebiega galeria (balkon), podtrzymywana przez zdobione arkady na obu poziomach, zakończone łukami w kształcie podkowy[8]. Sufit ozdobiony jest drewnianymi, rzeźbionymi, brązowo-czerwonymi kasetonami[8]. Do żeliwnych słupów nośnych przymocowana jest instalacja oświetlenia gazowego, a pod oknami i w suficie znajdują się szyby wentylacyjne[8]. W 1898 zostały zamontowane w synagodze organy z miejscowej firmy Rieger, które po 1945 zaginęły[2].

Przypisy | edytuj kod

  1. Synagoga (cz.). W: Národní památkový ústav [on-line]. pamatkovykatalog.cz. [dostęp 2019-02-12].
  2. a b Krnov. Krnovská synagoga (cz. • ang.). 10hvezd.cz. [dostęp 2021-01-30].
  3. a b c d e f g h i j k l Krnovská synagoga (cz.). atlasceska.cz. [dostęp 2021-01-30].
  4. a b František Kuba: Jak krnovská synagoga přečkala Křišťálovou noc (cz.). bruntalsky.denik.cz, 2018-09-11. [dostęp 2021-01-30].
  5. a b c Synagoga. m.silesiatourism.com. [dostęp 2017-03-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-07)].
  6. Koncert Shirim Ashirim – synagoga Krnov (cz.). W: Židovská obec Olomouc [on-line]. kehila-olomouc.cz, 2016-05-25. [dostęp 2021-01-30].
  7. Kabalat Szabat z Rabin Tanyą Segal w Krnowskiej Synagodze | Kabbalat Shabbat with Rabbi Tanya Segal in Krnovska Synagoga (pol. • ang.). W: Postępowa Społeczność Żydowska [on-line]. beitkrakow.org, 2019-08-30. [dostęp 2021-01-30].
  8. a b c d e Synagoga Krnov (pol. • cz. • niem. • ang.). krnov.cz. [dostęp 2021-01-30].
  9. a b Židovská synagoga, Krnov na Bruntálsku (cz.). gemaart.cz. [dostęp 2021-01-30].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Synagoga w Karniowie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy