Szczuczyn (województwo podlaskie)


Na mapach: 53°33′58″N 22°17′06″E/53,566111 22,285000

Szczuczyn (województwo podlaskie) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Szczuczynmiasto w woj. podlaskim, w powiecie grajewskim, położone 57 km na północ od Łomży na historycznym Mazowszu, w ziemi wiskiej[2]. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Szczuczyn. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. łomżyńskiego.

Przez miasto przepływa Wissa, niewielka rzeka, dopływ Biebrzy. Ośrodek usługowy; drobny przemysł: spożywczy, skórzany i ceramiczny.

Szczuczyn uzyskał lokację miejską w 1692 roku[3].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Zespół popijarski, (1697–1711 r.) – południowo-zachodnia strona kościoła (foto:1918)

Około 1425 nad Wissą osiedlili się Szczukowie, pochodzący z północnego Mazowsza. Przywilejem z dnia 16 października 1436 książę Władysław ponownie nadał i sprzedał Falisławowi i Marcinowi Szczukom 55 włók ziemi po obu stronach Wissy. Na tych ziemiach powstała wieś Szczuki Litwa. Wieś ta w 1651 przeszła w ręce Jana Ławskiego. W 1683 ziemię odkupił Stanisław Antoni Szczuka, sekretarz i zaufany dyplomata króla Jana III Sobieskiego. Szlachcic zgromadził inne ziemie w tej okolicy. W latach 1689–1691 rozpoczął się pierwszy etap budowy miasta Szczuczyna. 9 listopada 1692 uznaje się za datę powstania miasta. Po wielkim pożarze w 1699 miasto zostało odbudowane przez S. A. Szczukę. Jan III Sobieski nadał Szczuczynowi prawa miejskie magdeburskie. Był on fundatorem barokowego zespołu kościoła, kolegium i klasztoru, jako wotum wdzięczności za wiktorię wiedeńską. W 1700 rozpoczęło tu działalność kolegium pijarskie. W 1721, już po śmierci S. A. Szczuki, powstała w Szczuczynie szkoła dla dziewcząt. Szczuczyńskie kolegium kończyli zasłużeni uczeni: Jakub Falkowski, Antoni Waga, Jakub Waga, Teodor Waga, Bronisław Trentowski. Uczył się tu Józef Andrzej Załuski. Istniał tutaj pierwszy w Polsce instytut dla głuchoniemych, który w 1816 r. przeniesiono do Warszawy.

W 1858 powstał w Szczuczynie szpital pw. św. Stanisława.

W Szczuczynie od wieków istniała prężna, zamożna i liczna wspólnota żydowska. Według danych z 1921 roku w Szczuczynie mieszkało 2506 Żydów, co stanowiło 56% ludności miasteczka. W momencie wybuchu II wojny światowej liczebność szczuczyńskiego sztetlu wynosiła około 3 000 osób.

Podczas II wojny światowej miasto znajdowało się pod okupacją niemiecką, sowiecką i ponownie od 1941 niemiecką. Wówczas miała miejsce zbrodnia, której dokonano w sierpniu 1941 roku w Szczuczynie u gospodyni nazwiskiem Duda[4] na jedenastu (a jak podają inne źródła – dwunastu) młodych Żydówkach[5] z getta w Szczuczynie. Kobiety zostały zatrudnione przy pracach polowych. Zatłuczono je kosami, motykami i pałkami, jedną z nich przed zamordowaniem zbiorowo zgwałcono, a potem ciała wszystkich zakopano w dwóch zbiorowych grobach. Sprawcami byli mężczyźni ze Szczuczyna i okolic. Trzech z sześciu oprawców (Dominik Gąsiewski, Kazimierz Danowski i Jan Marczykowski) uczestniczyło wcześniej w mordzie w Bzurach[6][7]. Działali z pobudek rasistowskich i chęci zrabowania odzieży po zamordowanych.

Urząd Miejski w Szczuczynie Remiza i wieża strażacka w Szczuczynie

Demografia | edytuj kod

  • Piramida wieku mieszkańców Szczuczyna w 2014 roku[1].


Zabytki | edytuj kod

Klasztor pijarów w Szczuczynie Muzeum Pożarnictwa w Szczuczynie
Zachowane
  • klasztor barokowy zakonu Pijarów budowany w latach 1697–1711 (1743?), projektu Józefa Pioli, budowę prowadził Józef Fontana. Fundował go Stanisław Antoni Szczuka i król Jan III Sobieski
  • kościół parafialny pw. Najświętszej Marii Panny z 1701–1711 roku w stylu barokowym. Dekoracja sztukatorska wnętrza została wykonana przez Francesco Maino w 1708 roku.
  • kolegium Pijarów z 1706 (1708) roku w stylu barokowym dla 300 uczniów
  • zespół Poczty Polskiej zbudowany w stylu klasycznym, w 1863 r. W skład zespołu wchodzą:
    • poczta
    • stajnia
    • wozownia
  • barokowe założenie miejskie z końca XVII wieku.
  • najstarszy budynek w Szczuczynie pochodzi z 1690 r. Jednopiętrowy dom właścicieli miasta Szczuków, przy ul. Plac Tysiąclecia 1, mieści dziś 2 sklepy i mieszkania lokatorskie na piętrze.
  • dom Żyda „Ozerowicza” z 1853 r. przy ul. Kościelnej 1 – po spaleniu odbudowany i użytkowany przez Ognisko Muzyczne (na piętrze) i Księgarnię od ul. Kościelnej i Gumiennej. Obecnie od ul. Gumiennej (od wschodu) mieści się Sklep Odzieży Używanej, od północnego wschodu (róg ul. Kościelnej i gumiennej) Księgarnia, na piętrze mieszkanie lokatorskie
  • pomnik przyrody – 1 klon z 1918 r. stoi na Placu Tysiąclecia.
  • cmentarz żydowski
Pozostałości pałacu Szczuków
Niezachowane
  • pałac rodu Szczuków w stylu barokowym z lat 1687–1690, projektu Józefa Piola, budowę prowadził Józef Fontana. Przebudowany w latach 1705–1709 na pałac na planie prostokąta z dwoma narożnymi alkierzami. Zniszczony został w 1712 roku (Wojna Północna). Fundamenty odkryto w latach 1966–1967 i 1977–1979. Leżał na wschód od ulicy Kilińskiego i na północ od rz.Księżanki. Rezydencja Szczuków[8]. Obecnie są plany wyeksponowania ruin.
  • ratusz w stylu barokowym z 12 kramnicami stał na Starym Rynku (dziś Plac Tysiąclecia) z początku XVIII wieku
  • pomnik murowany wzniesiony na cześć komisarza dóbr szczuczyńskich Samuela Szpielowskiego Neronowicza z 1710 roku przy ul. Szczuki 1; pomnik zniszczono w czasie II wojny światowej
  • dworek, w którym mieściła się szkoła żeńska prowadzona przez Siostry Miłosierdzia, rozebrany w 1817 r.
  • fortyfikacje bastionowe otaczające miasto w XVIII wieku
  • synagoga z 1820 roku. Bardzo bogata, najładniejsza z trzech byłych domów modlitw, stała obok poczty. Spalona razem z dwoma skromniejszymi 21.09.1939 r. przez wycofujące się wojska niemieckie. Pozostały po niej trzy słupy z ogrodzenia.
Widok z wieży strażackiej w kierunku północnym

Transport | edytuj kod

Miasto ma obwodnicę[9] a drogi wychodzące z obwodnicy to:

Przez Szczuczyn nie przebiega linia kolejowa. Najbliższa stacja kolejowa to Grajewo (18 km od miasta). Głównym przewoźnikiem autobusowym w mieście i okolicy jest PKS Łomża. Można spotkać tu również autobusy PKS Suwałki, PKS Warszawa oraz PKS Transkom Pisz. Szczuczyn ma bezpośrednie połączenia autobusowe z Białymstokiem, Łomżą, Warszawą, Grajewem, Ełkiem, Radziłowem, Jedwabnem, Suwałkami, Augustowem, Piszem, Białą Piską, Oleckiem, Giżyckiem, Gołdapią i in. W okresie letnim bywa uruchamiany dodatkowy kurs do Lublina i Władysławowa przez Gdańsk.

Nowe tereny inwestycyjne[10] | edytuj kod

Podstrefa Szczuczyn w Suwalskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej[11]

Lokalizacja: Szczuczyn, na styku dróg krajowych 61 (Warszawa – Ostrów Mazowiecka – Suwałki) oraz 58 (Pisz – Olsztyn)

Powierzchnia: 5 działek o łącznej powierzchni 12 ha

Znani ludzie pochodzący i związani ze Szczuczynem | edytuj kod

  • Bohdan Bocianowski – polski grafik i rysownik, karykaturzysta
  • Jakub Fontana – polski architekt włoskiego pochodzenia, przedstawiciel baroku i klasycyzmu
  • Teodora Kostka, herbu Dąbrowa (1693–1757) – przełożona klasztoru sióstr św. Wincentego á Paulo w Szczuczynie w latach 1732–1743
  • Jacek Laszczkowski – śpiewak operowy, aktor
  • Maciej Makuszewski – piłkarz, reprezentant Polski, zawodnik Jagiellonii Białystok
  • Myer Prinstein – lekkoatleta, wielokrotny medalista olimpijski
  • Bohdan Winiarski – sędzia i przewodniczący Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze, poseł na Sejm II i III kadencji II RP

W filmie | edytuj kod

  • W Szczuczynie oraz w okolicznych miejscowościach realizowano zdjęcia do polskiego filmu fabularnego W imię.. z 2013 roku w reżyserii Małgorzaty Szumowskiej.

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

  • Miasto ma nawiązaną współpracę z miastem Szczuczyn na Białorusi oraz Równe na Ukrainie.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Szczuczyn, w oparciu o dane GUS.
  2. Historia miasta na stronie Urzędu Miejskiego w Szczuczynie. um.szczuczyn.pl, 2010. [dostęp 2019-08-01].
  3. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 74–75.
  4. IPN nie podaje nazwiska.
  5. Znane jest tylko jedno nazwisko ofiary: Gutka Rozental.
  6. Agnieszka Domanowska: Zbrodnia sprzed lat, 2012-06-14. Gazeta.pl. [dostęp 8.3.13].
  7. Agnieszka Domanowska: Mord na Żydówkach w Bzurach to było ludobójstwo, a śledztwo zostało umorzone. bialystok.gazeta.pl. [dostęp 8.3.13].
  8. Rezydencja Szczuków, e-grajewo.pl [dostęp 2017-11-26]  (pol.).
  9. Obwodnica Szczuczyna :: Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad - Serwis informacyjny, 7 października 2016 [zarchiwizowane z adresu 2016-10-09] .
  10. www.tereny.szczuczyn.pl/, 1 grudnia 2016 .
  11. Podstrefa Szczuczyn, 1 grudnia 2016 [zarchiwizowane z adresu 2016-12-01] .

Bibliografia | edytuj kod

  • Janusz Sobolewski, Irena Sobolewska: Prezentuje się Powiat Grajewski. Wyd. 2. Rajgród: Towarzystwo Miłośników Rajgrodu, 2006. ISBN 83-883710-6-1.
  • Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa. Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin  2010, s. 314. ​ISBN 978-83-89976-40-6
  • Małgorzata Borkowska, Zakonnice pominięte przez Dworzaczka. Nasza Przeszłość, Wyd. Instytut Teologiczny Księży Misjonarzy, tom 98. Kraków 2002, s. 274 i 275

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Szczuczyn (województwo podlaskie)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy