Szymon Szurmiej


Szymon Szurmiej w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Szymon Szurmiej w czasie balu purimowego w Teatrze Żydowskim w Warszawie w marcu 2009 Tablica upamiętniająca Rebekę (Ryfkę) Biterman Szurmiej, matkę Szymona Szurmieja, na murze cmentarza żydowskiego w Warszawie Grób Szymona Szurmieja na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Szymon Szurmiej (jid. ‏שׂמחה שורמיעי‎ Simche Szurmiej lub ‏שמעון שורמיי‎ Szimen Szurmej[1]; ur. 18 czerwca 1923 w Łucku, zm. 16 lipca 2014 w Warszawie) – polski aktor, reżyser i działacz społeczności żydowskiej, dyrektor naczelny i artystyczny Teatru Żydowskiego im. Ester Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie, poseł na Sejm PRL IX kadencji z ramienia PZPR, członek Rady Krajowej PRON[2], głowa wielopokoleniowej rodziny aktorów.

W lipcu 2004 został mu przyznany tytuł honorowego obywatela miasta stołecznego Warszawy. W latach 1986–2003 był przewodniczącym Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, od 2003 do śmierci pełnił funkcję prezesa honorowego tej organizacji.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodził się w Łucku na Wołyniu. Jego ojciec, Jan Szurmiej, był Polakiem, a matka, Rebeka z domu Biterman, Żydówką. Podczas II wojny światowej, po 1941, został wysłany do obozu pracy na Kołymie, a następnie po trzech latach na dalsze zesłanie do Dżambułu w Kazachstanie. Na zesłaniu zdobył pierwsze doświadczenia sceniczne, grając m.in. w teatrze w Ałma-Acie, przy którym ukończył studium aktorskie. W 1946 przymusowo wysiedlony z rodzinnych stron, znalazł się w nowych granicach Polski i osiedlił się we Wrocławiu.

Swoją karierę aktorską i jako asystent reżysera rozpoczął w 1951 w Teatrze Polskim we Wrocławiu, w którym od 1953 do 1955 był reżyserem. W latach 1955–1956 był kierownikiem artystycznym i reżyserem Teatru Ziemi Opolskiej w Opolu i następnie w latach 1956–1962 Dolnośląskiego Teatru Powszechnego we Wrocławiu. W latach 1962–1967 był reżyserem we wrocławskim Teatrze Rozmaitości. W 1966 zdał egzamin eksternistyczny i stał się dyplomowanym reżyserem. W 1986 został przewodniczącym Zarządu Głównego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce.

W 1967 został reżyserem Teatru Żydowskiego w Warszawie. W 1969 przeprowadził się do Warszawy, gdzie od 1 września 1969 był dyrektorem Teatru Żydowskiego w Warszawie, którym kierował do śmierci. Wówczas powołał przy teatrze Studium Aktorskie, które miało za zadanie uzupełnienie rozbitego po wydarzeniach z marca z 1968 zespołu aktorskiego. Dzięki temu uratował teatr przed upadkiem i zamknięciem. 27 kwietnia 1971 objął funkcję kierownika artystycznego teatru po zmarłym Chewelu Buzganie.

Był członkiem Rady Krajowej Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego. Od 13 października 1985 do 3 czerwca 1989 był posłem na Sejm PRL IX kadencji z ramienia Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Wówczas pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Sejmowej Komisji Kultury. W latach 1986–1987 był członkiem Narodowej Rady Kultury. W wyborach w 1989 ubiegał się o mandat poselski z listy krajowej, jednak przegrał, uzyskując 48% głosów w skali kraju. Startował w wyborach do Senatu w 2001 z ramienia koalicji Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy w okręgu warszawskim, zdobywając 182 838 głosów. Ponownie nie uzyskał mandatu. W 2000 odcisnął dłoń na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach.

W 80. rocznicę urodzin postanowieniem prezydenta Polski Aleksandra Kwaśniewskiego został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski „w uznaniu wybitnych zasług w długoletniej pracy twórczej, za osiągnięcia w działalności artystycznej i społecznej”[3][4]. W lipcu 2004 został honorowym obywatelem miasta stołecznego Warszawy.

Szymon Szurmiej był przewodniczącym Komisji Koordynacyjnej Organizacji Żydowskich w RP, członkiem Światowego Kongresu Żydów, wiceprezydentem Światowej Federacji Żydów Polskich, członkiem Egzekutywy Europejskiego Kongresu Żydów oraz członkiem Prezydium Światowego Komitetu Kultury Żydowskiej. Wchodził także w skład Komitetu Wspierania Muzeum Historii Żydów Polskich Polin w Warszawie[5].

W 2007 ukazała się książka Szymon Szurmiej, będąca biografią aktora przedstawioną w formie wywiadu przeprowadzonego przez dziennikarkę i poetkę Krystynę Gucewicz.

Zmarł 16 lipca 2014 w Warszawie[6]. Został pochowany 24 lipca w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach (kwatera D 31-Tuje-2)[7][8].

Życie prywatne | edytuj kod

Szymon Szurmiej był głową wielopokoleniowej rodziny aktorów. Jego pierwszą żoną była rosyjska tancerka i choreografka, Aida z domu Szaszkina (1925–2005), którą poznał w Związku Radzieckim. Miał z nią dwoje dzieci: Jana (ur. 1946) i Helenę (ur. 1947). Małżeństwo to po kilku latach zakończyło się rozwodem. Z drugą żoną Ewą (zm. 2016) miał córkę Małgorzatę (1951–2016)[9], która poślubiła Krzysztofa Krauzego. To małżeństwo Szymona Szurmieja również zakończyło się rozwodem. Jego ostatnią żoną była aktorka Teatru Żydowskiego, Gołda Tencer (ur. 1949), z którą miał syna Dawida (ur. 1985). Jego wnukami są aktorzy Joanna Szurmiej-Rzączyńska (ur. 1975) i Jakub Szurmiej.

Jego jedyna siostra, Żenia (Fejga) Szurmiej, zmarła 17 marca 2008 w Łucku[10].

Filmografia | edytuj kod

Aktor filmowy | edytuj kod

  • 2004: Łódź płynie dalej jako Izaak
  • 2001: Przedwiośnie jako rabin
  • 1998: Fotoamator jako lektor
  • 1997: Panna Madonna legenda tych lat
  • 1994: Wenn alle Deutschen schlafen jako Żyd w baraku
  • 1993: Żywot człowieka rozbrojonego
  • 1985: Mrzonka jako Nowosielski
  • 1984: Szaleństwa panny Ewy jako właściciel lombardu
  • 1984: Przybłęda
  • 1983: The winds of war
  • 1983: Szaleństwa panny Ewy jako właściciel lombardu (odc. 2)
  • 1983: Austeria jako Wilf
  • 1982: Życie Kamila Kuranta jako egzekutor
  • 1982: Hotel Polanów i jego goście jako Joe Menasze
  • 1982: Blisko, coraz bliżej jako karczmarz Kleinpeter
  • 1982: Pensja pani Latter jako lichwiarz Fischman
  • 1981: Miłość ci wszystko wybaczy jako kierownik sali w „Adrii”
  • 1981: Pugovitsa jako Komarek
  • 1979: Die Schmuggler von Rajgorod jako stary Żyd
  • 1979: Komedianci jako Kałmen Szadchen
  • 1979: Gwiazdy na dachu jako narrator
  • 1979: Dybuk jako Meszułach
  • 1979: Doktor Murek jako bezdomny w noclegowni
  • 1977: Śmierć prezydenta jako poseł żydowski
  • 1977: Sprawa Gorgonowej - mężczyzna rozmawiający z Axerem
  • 1976: Das Licht auf dem Galgen jako Stefford
  • 1976: Budapesti mesek jako pasażer w tramwaju
  • 1975: Philipp, der Kleine jako handlarz instrumentami muzycznymi
  • 1975: Moja wojna, moja miłość
  • 1975: Dyrektorzy jako szef BHP w „Fabelu”
  • 1975: Doktor Judym jako doktor Chmielnicki
  • 1974: Janosik jako karczmarz Jankiel
  • 1973: Sanatorium pod Klepsydrą jako Żyd recytujący fałszywe wersy Koheleta
  • 1973: Janosik jako karczmarz Jankiel
  • 1971: Jak daleko stąd, jak blisko jako uczestnik pogrzebu na cmentarzu żydowskim
  • 1969: Wniebowstąpienie jako wuj Raisy
  • 1963: Naganiacz jako Żyd

Reżyser | edytuj kod

Teatr Żydowski w Warszawie

  • 2010: Pół żartem, pół serio
  • 2007: Tradycja
  • 2005: Żyć nie umierać!
  • 2005: Publiczność to lubi
  • 2004: Między dniem a nocą
  • 2000: Kamienica na Nalewkach (wraz z Gołdą Tencer)
  • 1998: ...i stał się cud
  • 1997: Ballada o brunatnym teatrze (wraz z Gołdą Tencer)
  • 1994: Błądzące gwiazdy
  • 1993: My Żydzi polscy (wraz z Gołdą Tencer)
  • 1990: Dybuk
  • 1990: Ballada o ślubnym welonie
  • 1986: Pieśń o zamordowanym ... (wraz z Gołdą Tencer)
  • 1981: Poszukiwacze złota (wraz z Juliuszem Bergerem)
  • 1979: Bonjour monsieur Chagall
  • 1979: Z otchłani
  • 1977: Gwiazdy na dachu
  • 1977: W noc zimową
  • 1976: Dwaj Kunie-Lemł
  • 1976: Bóg człowiek i diabeł
  • 1975: Dzban pełen słońca
  • 1975: Włóczykij
  • 1975: Śmierć komiwojażera
  • 1974: Pieśń mojego narodu
  • 1973: W nocy na starym rynku
  • 1973: Dybuk
  • 1971: Grunt to zdrowie
  • 1971: Wśród walących się ścian
  • 1969: Zielone pola
  • 1969: Bóg, człowiek i diabeł
  • 1968: Córki kowala

Teatr Rozmaitości we Wrocławiu

  • 1966: Quiz
  • 1964: Lubow Jarowaja
  • 1964: Pod własnym dachem
  • 1962: Tragedia optymistyczna
  • 1962: Romeo i Julia
  • 1961: Pociąg pancerny
  • 1961: Teatr Klary Gazul
  • 1960: Pięć wieczorów

Dolnośląski Teatr Powszechny we Wrocławiu

  • 1960: Śmierć komiwojażera
  • 1960: Pan Jowialski
  • 1960: Testament mój

Teatr Ziemi Opolskiej w Opolu

  • 1956: Romeo i Julia
  • 1955: Maturzyści

Teatry Dramatyczne we Wrocławiu

  • 1954: Maszeńka
  • 1954: Szczygli zaułek
  • 1953: Tania
  • 1953: Sprawa rodzinna
  • 1953: Chirurg
  • 1953: Bieg do Fragala (asystent reżysera)
  • 1952: Proces (asystent reżysera)
  • 1952: Człowiek z karabinem (asystent reżysera)
  • 1952: Angelo, Tyran Padwy (asystent reżysera)
  • 1951: Poemat pedagogiczny (asystent reżysera)

Autor sztuk | edytuj kod

  • 1998: ...I stał się cud
  • 1979: Bonjour Monsieur Chagall
  • 1977: Gwiazdy na dachu (razem z Michałem Szwejlichem)
  • 1972: Było niegdyś miasteczko. Korowód weselny
  • 1971: Grunt to zdrowie (razem z Michałem Szwejlichem)

Odznaczenia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Interview: Theater Director Szymon Szurmiej (jid.). W: The Yiddish Daily Forward [on-line]. 2013-07-24. [dostęp 2018-06-18].
  2. „Trybuna Robotnicza”, nr 109 (12 961) z 10 maja 1983, s. 6.
  3. a b M.P. z 2003 r. nr 49, poz. 752.
  4. Uroczystość odznaczenia Szymona Szurmieja. prezydent.pl, 2003-06-18. [dostęp 2014-07-19].
  5. Komitet Wspierania Muzeum Historii Żydów Polskich Polin. Muzeum Historii Żydów Polskich Polin. [dostęp 2021-06-01].
  6. Zmarł Szymon Szurmiej. wp.pl, 2014-07-16. [dostęp 2014-07-16].
  7. Na Powązkach pożegnano Szymona Szurmieja, TVP, 24 lipca 2014 [dostęp 2014-07-24] [zarchiwizowane z adresu 2014-07-29] .
  8. Wyszukiwarka grobów w Warszawie. [dostęp 2020-02-28].
  9. Rafał Dajbor: Małgorzata Szurmiej. Pożegnanie (02.11.1951–27.12.2016). e-teatr.pl, 2017-01-03. [dostęp 2019-12-29].
  10. „Gazeta Stołeczna” z 19 marca 2008, nekrolog na s. 12.
  11. M.P. z 1993 r. nr 37, poz. 383.
  12. M.P. z 1954 r. nr 105, poz. 1356.
  13. Wręczono złote medale „Gloria Artis”. e-teatr.pl, 2005-09-10. [dostęp 2012-12-03].
  14. Pro Masovia – 2008 r.. mazovia.pl. [dostęp 2017-08-17].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Szymon Szurmiej" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy