Szymon Wiesenthal


Szymon Wiesenthal w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Grób Szymona Wiesenthala w Herclijja

Szymon Wiesenthal (hebr. ‏שִׁמְעוֹן וִיזנְטל‎, niem. Simon Wiesenthal) (ur. 31 grudnia 1908 w Buczaczu, zm. 20 września 2005 w Wiedniu)[1]żydowski działacz, inżynier architekt, tropiciel hitlerowskich zbrodniarzy wojennych, najsłynniejszy tzw. „łowca nazistów”. Przyczynił się do ujęcia m.in. Adolfa Eichmanna.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodził się 31 grudnia 1908 w Buczaczu (wówczas w Austro-Węgrzech, obecnie w rejonie buczackim obwodu tarnopolskiego). Po śmierci ojca w czasie I wojny światowej jego matka przeprowadziła się na krótko wraz z dziećmi do Wiednia. Po ponownym zamążpójściu powróciła do Buczacza, gdzie Szymon uczęszczał do miejscowego gimnazjum (tutaj w roku szkolnym 1926/27 ukończył VIII klasę, maturę zdał 23 maja 1928[2]), potem starał się o przyjęcie na studia na wydziale architektury Politechniki Lwowskiej. Nieprzyjęty z powodu nieformalnego stosowania zasady numerus clausus udał się na studia do Pragi[1]. W 1932 roku ukończył Politechnikę Praską. Po studiach zamieszkał we Lwowie, gdzie do wybuchu II wojny światowej prowadził własną firmę architektoniczną. W 1936 roku ożenił się z Cylą Mueler.

22 września 1939 roku na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow Lwów został zajęty przez sowietów, którzy przystąpili do likwidacji prywatnej własności, przemysłu i handlu. NKWD uwięziło teścia Wiesenthala, jego szwagier został zastrzelony, zaś on sam pozbawiony firmy. Został też zmuszony do podjęcia pracy mechanika w państwowej fabryce. Dzięki łapówce wręczonej funkcjonariuszowi NKWD uratował siebie i swoją rodzinę przed deportacją na Syberię[1].

29 czerwca 1941 roku Lwów został zajęty przez wojska niemieckie. Rozpoczęły się pogromy Żydów. Wiesenthal uratował życie dzięki wstawiennictwu swojego byłego pracownika, który współpracował z policją ukraińską. Po utworzeniu przez Niemców we Lwowie getta i obozu Janowskiego, w którym więziono głównie Żydów, Wiesenthal przez jakiś czas był więźniem tego obozu. Udało mu się jednak dostać pracę w warsztatach kolejowych, gdzie pracował wraz z żoną. W 1942 roku naziści podjęli decyzję o tzw. ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej. Matka Wiesenthala została wywieziona do obozu zagłady Bełżec w sierpniu 1942 roku (gdzie zginęła). Żona została uratowana (dzięki blond włosom) przy współpracy z polskim podziemiem. Jesienią 1942 roku udało się „przerzucić” ją na „aryjską” stronę. Przeżyła szczęśliwie w Warszawie – do końca nie zdekonspirowana, pod nazwiskiem „Irena Kowalska”, pracując jako laborantka. Reszta rodziny (w sumie 89 osób) zginęła podczas likwidacji getta we wrześniu 1942 roku.

Wiesenthal uratował się z akcji likwidacji Żydów w obozie kolejowym, w którym pracował, w październiku 1943 roku, dzięki pomocy zastępcy dyrektora. W czerwcu 1944 roku został ponownie osadzony w obozie Janowskim. 200-osobowa SS-owska załoga obozu pozostawiła przy życiu 43-ech spośród 149 tys. żydowskich więźniów, aby jako straż obozowa nie podlegać wysyłce na front. Z tą niewielką grupą, zagarniając po drodze wszystkich mieszkańców wsi Chełmiec (aby poprawić proporcje nadzorcy-więźniowie) ewakuowała się na zachód przed szybko przesuwającym się frontem. Przechodząc kolejno 6 obozów koncentracyjnych (m.in. Płaszów, Gross-Rosen, Buchenwald)[3], cudem unikając egzekucji, Wiesenthal dotarł do obozu Mauthausen w Górnej Austrii. Tam 5 maja 1945 roku został uwolniony przez wojska amerykańskie. Wówczas za swój życiowy cel przyjął ściganie zbrodniarzy hitlerowskich.

Był współzałożycielem w 1947 roku w Linzu Jewish Historical Documentation Center, organizacji zajmującej się gromadzeniem dokumentacji, dotyczącej zbrodni i zbrodniarzy wojennych, zamkniętej w 1954 roku. Przyczynił się m.in. do wytropienia, schwytania i skazania (w 1960 roku) jednego z głównych organizatorów „rozwiązania kwestii żydowskiej”, oficera SS, Adolfa Eichmanna, osądzonego następnie w Izraelu i skazanego na karę śmierci, a także Franza Stangla (komendanta obozów zagłady Treblinka i Sobibor). Po ujęciu Eichmanna przez Mosad, Wiesenthal otworzył w Wiedniu Żydowskie Centrum Dokumentacji. Działalność Żydowskiego Centrum Dokumentacji przyczyniła się do postawienia przed sądem ponad tysiąca zbrodniarzy nazistowskich[4].

Był przeciwnikiem polityki pomijania zbrodni popełnionych przez Żydów na Żydach, na rozkaz nazistów[5].

Współpracował z Mosadem, zbierając dane gospodarcze oraz informacje o osobach związanych z reżimami arabskimi (np. Alois Brunner)[6].

Był również dziennikarzem i pisarzem. Opublikował kilkanaście książek na temat wojny i Holocaustu. Zajmował się także muzyką – był znany z doskonałych wykonań muzyki czeskiej, węgierskiej i austriackiej. Wspierał polskie antyrasistowskie Stowarzyszenie „Nigdy Więcej”[7][8].

W 1997 roku otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Karola w Pradze[9]. Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1994)[10]. Jego imieniem nazwano Centrum Szymona Wiesenthala – utworzoną w 1977 międzynarodową agencję zajmującą się przechowywaniem pamięci o Holokauście i obroną praw człowieka.

Zmarł w 2005 roku w Wiedniu, a pochowany został w izraelskim mieście – Herclijja.

Odznaczenia | edytuj kod

Chronologicznie[11][12]

Wybrane publikacje | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Simon Wiesenthal Center – Simon Wiesenthal Biography (ang.) [dostęp 2011-10-04]
  2. Sprawozdanie Dyrekcyi Państwowego Gimnazyum w Buczaczu za rok szkolny 1927/28. Buczacz: Nakładem dyrekcji Gimnazyum, odbito w drukarni S. Haldberga w Buczaczu, 1928, s. 22.
  3. Guy Walters, Ścigając zło, k. 106, ISBN 978-83-247-1724
  4. Numerus Clausus In Poland (ang.) [dostęp 2012-05-27]
  5. Jerzy Robert Nowak, Kogo muszą przeprosić Żydzi?
  6. „Uważam Rze”, nr 1/2011, 07.02.2011, art. „Łowca sławy i nazistów”, str. 48
  7. Świat myślał, że nigdy więcej, „GAZETA dziennik Polonii w Kanadzie”, 26 listopada 2015 [dostęp 2017-02-14]  (ang.).
  8. Nigdy więcej | Polska Ma Sens, polskamasens.pl [dostęp 2017-02-14]  (pol.).
  9. Univerzita Karlova – Čestné doktoráty (cz.). [dostęp 2010-09-11].
  10. M.P. z 1994 r. nr 27, poz. 220
  11. Simon Wiesenthal. Honors. Awards (ang.). W: Simon Wiesenthal Archiv [on-line]. simon-wiesenthal-archiv.at. [dostęp 2015-10-25].
  12. About Simon Wiesenthal. Honors (ang.). W: Simon Wiesenthal Center [on-line]. wiesenthal.com. [dostęp 2015-10-25].
  13. M.P. z 1994 r. nr 27, poz. 220

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Szymon Wiesenthal" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy