Tadeusz Kasprzycki


Tadeusz Kasprzycki w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Oficerowie Legionów, Zakopane 16 grudnia 1914. Od lewej Tytus Czaki, Wacław Sieroszewski, Józef Piłsudski, Tadeusz Kasprzycki, Walery Sławek Zofia Kajzerówna i Tadeusz Kasprzycki (Warszawa, karnawał 1939) Juliusz Łukasiewicz, Tadeusz Kasprzycki i Maurice Gamelin (Paryż, maj 1939)

Tadeusz Adam Kasprzycki (ur. 16 stycznia 1891 w Warszawie, zm. 4 grudnia 1978 w Montrealu) – generał dywizji Wojska Polskiego, minister spraw wojskowych w latach 1935–1939, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodził się 16 stycznia 1891 w Warszawie, w rodzinie Józefa, przemysłowca i Marii ze Staworzyńskich[1]. Absolwent Gimnazjum gen. Pawła Chrzanowskiego[2] w Warszawie (1909), studiował nauki społeczne, przyrodnicze i prawo w Sorbonie i w Wyższej Szkole Nauk Politycznych w Paryżu oraz w Uniwersytecie w Genewie.

Działał w Związku Walki Czynnej i w Związku Strzeleckim. Ukończył Oficerską Szkołę Strzelecką w Stróży i Kurs Wyższej Szkoły Oficerskiej, oraz brał czynny udział w pracach Związku Strzeleckiego, komenderując oddziałem Związku w Paryżu.

Od sierpnia 1914 dowódca Pierwszej Kompanii Kadrowej Legionów Polskich, potem w sztabie I Brygady (porucznik i kapitan). Od listopada 1914 organizator i komendant POW w Warszawie i Lublinie. W 1915 przeniesiony do pracy w Polskiej Organizacji Wojskowej, komendant organizacji w Warszawie i Lublinie. W 1917 utworzył Związek Polskich Organizacji Wojskowych. Był pracownikiem Biura Komisji Wojskowej Tymczasowej Rady Stanu[3].

7 listopada 1918 objął dział organizacyjny w Dowództwie Wojsk Polskich w Lublinie. Od 3 grudnia 1918 kierował Adiutanturą Generalną Naczelnego Wodza i Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego. W latach 1919–1921 był słuchaczem Wyższej Szkoły Wojennej w Paryżu. Równocześnie studiował w Prywatnej Szkole Nauk Politycznych (franc. École libre des sciences politiques). Od 1921 do marca 1927 był kolejno szefem Wydziału Planów – zastępcą szefa Oddziału IIIa Biura Ścisłej Rady Wojennej, szefem Oddziału IIIa BŚRW i szefem Oddziału III Sztabu Generalnego. 3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 23. lokatą w korpusie oficerów piechoty, a jego oddziałem macierzystym był 1 pułk piechoty Legionów w Wilnie[4]. 31 marca 1924 został awansowany do stopnia pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 i 4. lokatą w korpusie oficerów piechoty[5].

17 marca 1927 Prezydent RP mianował go dowódcą 19 Dywizji Piechoty w Wilnie[6]. Obowiązki dowódcy dywizji łączył z funkcją delegata Polski na konferencję rozbrojeniową i Komisję Wojskową Ligi Narodów. 1 stycznia 1929 Prezydent RP awansował go na stopień generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1929 i 5. lokatą w korpusie generałów[7]. 19 czerwca 1931 zwolniony został ze stanowiska dowódcy 19 DP, a 7 lipca tego roku wyznaczony na stanowisko zastępcy I wiceministra Spraw Wojskowych[8]. 2 lipca 1934 Prezydent RP mianował go I wiceministrem spraw wojskowych[9]. 12 maja 1935, po śmierci Józefa Piłsudskiego, Prezydent RP, na wniosek Prezydenta Rady Ministrów Walerego Sławka powierzył mu kierownictwo Ministerstwa Spraw Wojskowych[10]. Od 13 października 1935 do 30 września 1939 był ministrem spraw wojskowych w rządach Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego i Felicjana Sławoja Składkowskiego. Na stopień generała dywizji został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 i 3. lokatą w korpusie generałów[11].

Do 1935 był prezesem zarządu Towarzystwa Wiedzy Wojskowej[12]. 24 kwietnia 1936 przyjął, nadany mu dwa dni wcześniej, dyplom honorowego obywatelstwa gminy Zawoja[13][14]. W 1936 został przewodniczącym Komitetu Głównego Zjazdu Górskiego zorganizowanego w sierpniu 1936 w Sanoku[15]. W tym czasie został wyróżniony tytułami obywatelstwa honorowego gminy Komańcza (30 lipca 1936)[16] oraz gminy Jaśliska[17]. W 1938 otrzymał tytuł członka honorowego powiatu leskiego, jego gmin zbiorowych oraz miast Lesko i Ustrzyki Dolne[18]. 20 grudnia 1937 został prezesem powołanego wówczas Polskiego Towarzystwa Wypraw Badawczych[19]. Był też członkiem władz Towarzystwa Rozwoju Ziem Wschodnich[20]. Na Gubałówce koło Kościeliska generał Kasprzycki wykupił grunty i razem z siostrą Zofią i Tadeuszem Katelbachem zaczął w 1937 budować hotel Salamandra (zwanym nieoficjalnie od nazwiska kochanki generała Kajzerhofem), na poczet czego zaciągnął kredyt w wysokości 90 tys. zł w banku BGK[21][22]. W związku z tym ze środków wojskowych powstała droga wiodąca grzbietem Gubałówki, co budziło znaczne kontrowersje[22].

12 maja 1939 zmarła żona generała Maria Jadwiga z Rybczyńskich, inżynier, która została pochowana w grobie rodzinnym na cmentarzu Wilanowie[23]. Miała popełnić samobójstwo, a syn – uczeń gimnazjum – zerwał kontakty z ojcem[24]. Prawdopodobną przyczyną tych rodzinnych komplikacji był romans z aktorką Zofią Kajzerówną (1911–2002) w Calgary, z którą zaraz po śmierci żony ożenił się generał, mimo sprzeciwu Śmigłego-Rydza.

Podczas kampanii wrześniowej wraz z rządem i młodą żoną ewakuował się do Rumunii, gdzie został internowany. Z Rumunii w 1944 przez Turcję przybył do Wielkiej Brytanii. Od 1954 przebywał na emigracji w Kanadzie, gdzie zmarł.

Podanie Kasprzyckiego o przyjęcie do służby wojskowej na Zachodzie zostało odrzucone przez rząd Sikorskiego: Pan jest odpowiedzialny za nieprzygotowanie do wojny nowoczesnej, a więc i za poniesioną klęskę, która nie jest wolna od hańby. Niech Pan Generał pozostanie w Băile Herculane. Ojczyzna nie chce Pana usług[25]. Minister opieki społecznej w rządzie Sikorskiego Jan Stańczyk (PPS) chciał postawić m.in. Kasprzyckiego przed Trybunałem Stanu.

Na emigracji stronił od polityki i nie usiłował odgrywać żadnej roli publicznej. Był teozofem. Kasprzycki jest autorem Kartek z dziennika oficera I Brygady. W 1977 uzyskał doktorat honoris causa nauk politycznych na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie (PUNO).

Ordery i odznaczenia | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Stawecki 1994 ↓, s. 161.
  2. Późniejsze nazwy szkoły: od 30.06.1915 do 10.11.1918 Gimnazjum Towarzystwa Szkoły Maurycego hr. Zamoyskiego, od 10.11.1918 Gimnazjum Towarzystwa im. Jana Zamoyskiego (za: Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989: 21 i 23; tamże w spisie absolwentów na str. 334, pozycja 61 oraz fotografia generała, fot. nr 31 po s. 224)
  3. Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 220.
  4. Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 22.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 2 kwietnia 1924 roku, s. 166.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 19 marca 1927 roku, s. 93.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 4 stycznia 1929 roku, s. 1.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 224.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 245.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 13 maja 1935 roku, s. 50.
  11. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 337.
  12. Oficerskie kursy języków obcych. Obrady delegatów T-wa wiedzy wojskowej. „Warszawski Dziennik Narodowy”. 15B, s. 9, 9 czerwca 1935. 
  13. Obywatelstwo honorowe gm. Zawoja dla p. ministra spraw wojskowych. „Polska Zbrojna”. 113, s. 1, 1936-04-25. Warszawa. .
  14. Z kraju. Honorowe obywatelstwo dla min. jen. Kasprzyckiego. „Kurier Warszawski”. Nr 121, s. 16-17, 3 maja 1936. 
  15. Program Zjazdu Górskiego w Sanoku 1936 r. 14–17 sierpnia. Warszawa: 1936, s. 8.
  16. Dokument potwierdzający.
  17. Drugi dzień Święta Gór. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 187 z 18 sierpnia 1936. 
  18. Zjazd gospodarczy powiatu leskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 120 z 29 maja 1928. 
  19. Powstanie Polskiego Towarzystwa Wypraw Badawczych. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 292 z 24 grudnia 1937. 
  20. Michał Kacprzak, Komitet do Spraw Szlachty Zagrodowej na Wschodzie Polski 1938–1939, [w:] Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 78/2005, s. 93.
  21. Rafał Malczewski Pępek świata, Wydawnictwo LTW Dziekanów Leśny, str.193
  22. a b https://www.nid.pl/upload/iblock/e54/e54f9bc9f4cc359587dd4670f2e55b98.pdf
  23. Nekrolog. „Polska Zbrojna”. 134, s. 4, 1939-05-15. Warszawa. .
  24. Tomasz Łubieński 1939. Zaczęło się we wrześniu Wydawnictwo Nowy Świat, Warszawa 2009, s. 97
  25. tamże, s. 98
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 1 kwietnia 1922 roku, s. 249-249.
  27. M.P. z 1931 r. nr 260, poz. 345 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.
  28. M.P. z 1931 r. nr 18, poz. 31 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
  29. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 13.
  30. M.P. z 1930 r. nr 98, poz. 143 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.
  31. a b c d e f Łoza 1938 ↓, s. 328.
  32. Odznaka honorowa P.C.K. została wręczona p. ministrowi spraw wojsk.. „Polska Zbrojna”. 26, s. 2, 1939-01-26. Warszawa. .
  33. Piętnastolecie L. O. P. P.. Warszawa: Wydawnictwo Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, 1938, s. 283.
  34. 6 sierpień: 1914 - 1934, Warszawa: Zarząd Główny Związku Legjonistów Polskich, 1934, s. 20 .
  35. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 19 marca 1937 roku, s. 5.
  36. Order „Białego Lwa” na piersiach polskich oficerów. „Polska zbrojna. Pismo codzienne”. s. 4. 
  37. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928 roku, s. 409.
  38. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-10-23].
  39. Sveriges statskalender / 1940. Bihang, s. 10
  40. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 19 marca 1935 roku, s. 20.

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Tadeusz Kasprzycki" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy