Tadeusz Miciński


Tadeusz Miciński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tadeusz Miciński (ur. 9 listopada 1873 w Łodzi, zm. w lutym 1918 we wsi Małe Małynicze pod Czerykowem) – pisarz i poeta polski okresu Młodej Polski. Autor mistycznych powieści, poematów prozą i wierszy kontemplacyjnych. Jeden z czołowych pisarzy polskiego ekspresjonizmu, prekursor surrealizmu. Był przyjacielem Witkacego, Stanisława Przybyszewskiego i Karola Szymanowskiego, członek Warszawskiego Towarzystwa Teozoficznego[1].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Syn Rudolfa i Wandy z Pruskich. Uczył się w V Gimnazjum w Warszawie. Studiował historię i filozofię na UJ. Na studiach zainteresował się okultyzmem, satanizmem i księgami wiedzy tajemnej. Uczestniczył w zjeździe w Zakopanem w sierpniu 1912 roku, na którym powołano Polski Skarb Wojskowy[2]. Walczył w I wojnie światowej[3], dużo podróżował. Oficer oświatowy w korpusie gen. Dowbora-Muśnickiego. Zamordowany na Mohylewszczyźnie w nieznanych okolicznościach (prawdopodobnie podczas napadu rabunkowego przez tamtejszych chłopów, choć istnieje też hipoteza, według której był to bolszewicki zamach). Miciński jechał powozem, na pomoc swoim krewnym. Jego synem był Jarosław Tadeusz Miciński (1898–1971), reżyser i kierownik artystyczny, pracownik teatru „Reduta”.

Twórczość | edytuj kod

Hermetyczna, trudna w odbiorze twórczość prozatorska Micińskiego oparta była na prawdzie objawionej. Autor wyrażał w niej gnozę, fatalizm oraz pogląd, iż tylko wybranym jednostkom (nadczłowiekowi) dane jest posiadanie duszy i życie wieczne. Miciński był również przeciwnikiem teorii przypadkowości; świat i wszystkie jego elementy istnieją z konieczności, choć są do końca niepoznawalne. Jednocześnie głosił prymat rozumowego, naukowego studiowania wiedzy tajemnej (magów Indii, gwiaździarzy Chaldei) nad wiarą.

Miciński był (podobnie jak Wyspiański) kontynuatorem poetyckiego teatru misteryjnego. Uważany bywa za prekursora surrealizmu lub czystego ekspresjonistę, tworzącego w indywidualnym stylu. Dopracował się własnej formy dramatycznej, dwuplanowej, w której przenika się dramat realny z dramatem idei politycznych i historiofizycznych w wymiarze misteryjnym, alegorycznym. Napisał kilka dramatów, które łączą w sobie idee filozofii dziejów z przyszłymi technikami nowoczesnych mediów – filmu, projekcji, łączenia planów, wielkich widowisk plenerowych itp.

Miciński pod rozważania wziął również satanizm. Za średniowiecznymi gnostykami twierdził, że świat ziemski stworzył nie Bóg, lecz Szatan mający na celu kreację karykatury Nieba[a]. Wyłapując liczne analogie literackich biografii – wyrażał również pogląd, iż Chrystus, Lucyfer i Feniks to trzy imiona tej samej istoty.

Publikował również pisma związane z narodem polskim, w których pod rozważania (podobnie jak zresztą w prozie poetyckiej) wziął filozofię genezyjską Juliusza Słowackiego. Wyrażał panslawizm i antygermanizm.

Za życia otaczała Micińskiego legenda „poety maga”, „czciciela tajemnic”. Twórca został sportretowany w sposób prześmiewczy w Wyzwoleniu Stanisława Wyspiańskiego (Samotnik, Maska V). Micińskiego sportretował też Stanisław Ignacy Witkiewicz w powieści 622 upadki Bunga, czyli Demoniczna kobieta (Mag Childeryk), a także zadedykował mu swoją powieść Nienasycenie.

Muzyczne opracowania utworów Micińskiego | edytuj kod

W 1904 roku Karol Szymanowski skomponował Cztery pieśni op. 11 do wierszy z cyklu Strąceni z gwiazd z poematu Korsarz Micińskiego; dzieło zadedykował poecie. W 1909 roku napisał natomiast Pieśni op. 20 do sześciu fragmentów ze zbioru W mroku gwiazd. Z kolei partyturę swojej Uwertury koncertowej E-dur op. 12 opatrzył wstępem z poematu Witeź Włast.

Osiem pieśni do słów Tadeusza Micińskiego op. 9 na głos i fortepian skomponował w 1904 roku Ludomir Rózycki; dwa lata później ten sam kompozytor napisał Sześć pieśni do słów Tadeusza Micińskiego op. 16, również na głos z fortepianem.

Do wiersza O nocy cicha, nocy błękitna… z cyklu Zatoka tęcz skomponował pieśń Grzegorz Fitelberg; utwór uznaje się za zaginiony[4].

O Micińskim | edytuj kod

– prof. dr hab. Teresa Wróblewska

prof. Andrzej Nowicki

Bolesław Leśmian

Dzieła | edytuj kod

Do jego najbardziej znanych utworów należą:

  • Łazarze (1896) – poemat
  • Nauczycielka (1896)[8] – opowiadanie
  • W mroku gwiazd (1902) – tomik poezji
  • Kniaź Patiomkin (1906) – dramat
  • Do źródeł duszy polskiej (1906) – tekst publicystyczny
  • W mrokach złotego pałacu, czyli Bazylissa Teofanu (1909) – dramat
  • Nietota. Księga tajemna Tatr (1910) – powieść
  • Walka o Chrystusa (1911) – tekst publicystyczny
  • Dęby czarnobylskie (1911)[9] – tom opowiadań
  • Xiądz Faust (1913)[10] – powieść
  • Wita (1926) – powieść

Odniesienia w kulturze masowej | edytuj kod

  • W Warszawie, 9 listopada 2013 roku w 140 rocznicę urodzin artysty utworzona została Nagroda Ekspresjonistyczna FENIKS im. Tadeusza Micińskiego. Do jej laureatów należą między innymi: prof. dr hab. Danuta Mucha, Karolina Kusek, prof. zw. dr hab. Jacek Strzelecki, Kazimierz Rafalik, Jerzy Szatkowski, prof. zw. dr hab. Józef Banaszak, ks. dr Jan Wojciech Pomin, Krystyna Grys, Bożena Helena Mazur-Nowak, Adam Lewandowski, Prof. dr hab. Mieczysław Wojtasik, Tadeusz Zawadowski, Józef Skrzek, Jarosław Pijarowski[11].
  • Twórczością Micińskiego inspirował się Roman Kostrzewski, wokalista i autor tekstów w zespole Kat.
  • Wiersze Micińskiego były aranżowane jako utwory muzyczne:

Uwagi | edytuj kod

  1. Tak samo karykaturalne formy mają tradycyjne symbole satanizmu: kozioł (karykatura Baranka Bożego) czy odwrócony krzyż i odwrócony pentagram.

Przypisy | edytuj kod

  1. Ludwik Hass: Ambicje rachuby, rzeczywistość. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905–1928. Warszawa, 1984, s. 89.
  2. Wanda Kiedrzyńska, Powstanie i organizacja Polskiego Skarbu Wojskowego 1912—1914, w: "Niepodległość", t. XIII zeszyt 1 (33), 1936, s. 80.
  3. Karolina Marlęga: Tadeusz Miciński - biografia (pol.). [dostęp 2015-01-15].
  4. Martyna Jastrząbek. Muzyka w dramatach Tadeusza Micińskiego na przykładzie „Termopili polskich. Misterium na tle życia i śmierci Księcia Józefa Poniatowskiego”. „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, s. 58-76, 2012. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. DOI: 10.18778/1505-9057. ISSN 1505-9057
  5. Teresa Wróblewska: Recepcja, czyli nieporozumienia i mistyfikacje. W: Maria Podraza – Kwiatkowska: Studia o Tadeuszu Micińskim. Kraków: Wyd. Literackie, 1979, s. 7.
  6. Andrzej Nowicki: Tadeusz Miciński i wiele Polsk. W: Tadeusz Miciński: Nietota. Księga tajemna Tatr. Warszawa: tCHu, 2004, s. 389–392. ISBN 83-901178-1-9. (pol.)
  7. Szkice literackie”, 1959. Warszawa.  przedruk za Bolesław Leśmian. „Kurier Warszawski”, 1909, nr 158 W Mrokach Złotego Pałacu. Recenzja. „Kurjer Warszawski”, s. 3–5, 1909. 
  8. TadeuszT. Miciński TadeuszT., Nauczycielka : nowella : odznaczona drugą nagrodą na konkursie literackim "Czasu", wyd. 1896., polona.pl [dostęp 2018-06-15] .
  9. TadeuszT. Miciński TadeuszT., Dęby czarnobylskie, wyd. 1911., polona.pl [dostęp 2018-06-15] .
  10. TadeuszT. Miciński TadeuszT., Xiądz Faust : powieść Tadeusza Micińskiego, wyd. 1913., polona.pl [dostęp 2018-06-15] .
  11. informacja o nagrodzie i laureatach. bizneszklasa.pl. [dostęp 2018-02-27].
  12. Radogost – wywiad – Radio Revolta, www.radiorevolta.pl [dostęp 2016-01-19] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Tadeusz Miciński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy