Tarcie wewnętrzne


Tarcie wewnętrzne w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tarcie wewnętrzne – w fizyce ciała stałego – miara strat energii mechanicznej zachodzącej w ośrodku. Także zbiorcza nazwa mechanizmów prowadzących do powstania takich strat. Pomiar i analiza tarcia wewnętrznego jest domeną spektroskopii mechanicznej.

Spis treści

W fizyce płynów tarcie wewnętrzne jest utożsamiane z lepkością, lub jest używane dla określenia mechanizmów powodujących lepkość. Opory tarcia wewnętrznego wynikają z istnienia sił kohezji i zależą od swobody przemieszczania się cząsteczek.

Definicja | edytuj kod

W fizyce ciała stałego tarcie wewnętrzne, oznaczane zwykle przez[a] Q 1 , {\displaystyle Q^{-1},} jest zdefiniowane przez

Q 1 = Δ W 2 π W , {\displaystyle Q^{-1}={\frac {\Delta W}{2\pi W}},}

gdzie:

W {\displaystyle W} – energia zgromadzona w jednostce objętości drgającego ośrodka, Δ W {\displaystyle \Delta W} – energia tracona w jednostce objętości drgającego ośrodka w czasie jednego okresu.

W przypadku małego tłumienia tarcie wewnętrzne jest związane z logarytmicznym dekrementem tłumienia swobodnych drgań ośrodka Λ {\displaystyle \Lambda } poprzez równanie

Q 1 = Λ π . {\displaystyle Q^{-1}={\frac {\Lambda }{\pi }}.}

Mechanizmy powodujące powstanie tarcia wewnętrznego | edytuj kod

Istnieje wiele mechanizmów mogących prowadzić do strat energii mechanicznej w ciałach stałych. Znaczne straty energii stwierdza się w temperaturach w pobliżu przemian fazowych. Kilka mechanizmów związanych jest z defektami sieci krystalicznej: punktowymi (w tym z domieszkami), dyslokacjami i z defektami płaskimi (w temperaturach bliskich temperaturze topnienia). Najczęściej spotykane mechanizmy tarcia wewnętrznego to:

Mechanizmy związane z przemianami fazowymi | edytuj kod

W pobliżu temperatury przemiany fazowej obserwuje się znaczne tarcie wewnętrzne, pochodzące od zmian parametrów uporządkowania pod wpływem naprężeń.

Mechanizmy związane z defektami punktowymi | edytuj kod

Efekt Snoeka | edytuj kod

Polega na migracji atomów międzywęzłowych, a zaobserwowano go w kryształach o sieci regularnej przestrzennie centrowanej. Jest używany do określania koncentracji atomów węgla w stali.

Efekt Finkelsteina-Rozina | edytuj kod

Powstaje na skutek reorientacji pary złożonej z dwu defektów, atomu domieszki substytucyjnej lub wakansu i atomu międzywęzłowego.

Relaksacja Zenera | edytuj kod

Jest wynikiem ruchu atomów (zmiany orientacji par) w stopach substytucyjnych.

Relaksacja Gorskiego | edytuj kod

Powstaje na skutek dyfuzji defektów w materiałach poddanych niejednorodnym naprężeniom.

Mechanizmy związane z dyslokacjami | edytuj kod

Relaksacja Bodoniego | edytuj kod

Jest skutkiem drgań odcinków dyslokacji. Występuje w materiałach deformowanych i zmniejsza się ze wzrostem koncentracji domieszek.

Maksima Hasigutiego | edytuj kod

Są rezultatem oddziaływania dyslokacji z defektami punktowymi. Występują w materiałach deformowanych.

Histereza dyslokacyjna | edytuj kod

Występuje w wyniku ruchu fragmentu dyslokacji zakotwiczonego pomiędzy dwoma defektami punktowymi.

Relaksacja termosprężysta | edytuj kod

Występuje we wszystkich ciałach. Ściskana część ciała się rozgrzewa, a rozciągana oziębia. Powoduje to wystąpienie strumienia ciepła, prowadzącego do strat energii.

Uwagi | edytuj kod

  1. Cały symbol stanowi integralną całość, nie należy traktować go jako odwrotności Q . {\displaystyle Q.} Definicja jest podobna do odwrotności dobroci układu drgającego, oznaczanej zwykle przez Q , {\displaystyle Q,} ale dobroć to parametr oscylatora harmonicznego, a tarcie wewnętrzne jest właściwością materiału.

Bibliografia | edytuj kod

  • S.A. Nowick, B.S. Berry: Anelastic Relaxation in Crystalline Solids. New York: Academic Press, 1972.
  • Władysław Chomka, Mechanizmy tarcia wewnętrznego w metalach, w: Fizyka i chemia metali, tom 2, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego” 165, 1977, s. 80–113.
Na podstawie artykułu: "Tarcie wewnętrzne" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy