Tarnowiec (województwo małopolskie)


Na mapach: 49°58′52″N 20°59′09″E/49,981111 20,985833

Tarnowiec (województwo małopolskie) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tarnowiecwieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Tarnów. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie tarnowskim.

W latach 1547-1939 należała do tzw. Hrabstwa Tarnowskiego[3].

Spis treści

Integralne części wsi | edytuj kod

Toponimia | edytuj kod

Pierwotna nazwa Tarnów, następnie Tarnów Mały[6]. Pieczęć wiejska z lat 1909-1910 przedstawia krzak (drzewko) o rozłożystej koronie, prawdopodobnie tarninę. Napis w otoku: GMINA TARNOWIEC[7]. Nazwa pochodzi od krzewów tarniny używanych jako kolczaste wykończenie obwałowań wokół miejscowego grodziska a później i fos zamku Leliwitów[8]. W końcu XIX w. do Tarnowca przynależały trzy przysiółki: Budy, Stawy i Wólka Tarnowiecka[9]. Przez wieś przepływa potok Dębina[9]. Integralne części wsi w XX w.: Dębczak, Łąki, Młyny, Najdałówka, Przyczki, Rudy, Słupy, Stara Wieś, Wólka, Zimna Woda[10][11][12].

Najstarsze miejscowe nazwiska | edytuj kod

Księgi parafialne katedry tarnowskiej wymieniają na przełomie XIXw. i XXw. m.in. następujące rodziny tarnowieckie: Broniec, Czosnyka, Jachym, Jasiak, Kasprzyk, Kicia, Kościółek, Kozioł, Lach, Laska, Mazur, Mitera, Najdała, Nowak, Pyzdek, Skorupa, Sowiźrał, Stępek, Trybulec, Wątek, Wojciechowski, Wojtarowicz, Wzorek, Zgłobiś[13].

Historia | edytuj kod

Najstarszy ze znanych zapisków, prawdopodobnie z 1124 r., wymienia miejscowość Tarnów Mały wśród dóbr klasztoru tynieckiego. Źródła historyczne wyszczególniają, że właśnie Tarnów Mały był na przełomie XIII i XIV w. najważniejszym punktem osadniczym w regionie. Argumentem przemawiającym za tym ma być fakt, że właśnie w Tarnowie Małym najwcześniej funkcjonowała parafia.

W 1536 we wsi znajdował się folwark zamkowy, karczma, obfite łąki i sadzawki. W tym czasie osadę zamieszkiwało 8 zagrodników (z rodzinami)[9].

W 1863 Marceli Kuźniarski (administrator Sanguszków na dobrach w Tarnowcu) miał pełnić rolę kwatermistrza, pomagał przerzucać oddziały oraz kwaterował ochotników do walk w powstaniu styczniowym[14].

4 czerwca 1866, podczas upału i przy silnym wietrze od wschodu pożar zniszczył w Tarnowcu "13 domów włościan, tyleż stodół i kilka małych zabudowań gospodarskich" oraz gumna dworskie. W ogniu zginęła babcia z wnukiem. Tylko jeden dom był ubezpieczony[15].

Uchwałą Sejmu Krajowego zatwierdzoną przez cesarza dnia 12 lipca 1870 Rada Powiatowa w Tarnowie "ma prawo pobierać myto od drogi powiatowej z Tarnowa na Tuchów do Gromnika i do mostu na Białej pod Tuchowem. Pobór odbywać się będzie w Tarnowcu, Tuchowie i Siedliskach"[16].

28 sierpnia 1876 po uderzeniu pioruna spłonęła miejscowa karczma dworska a w niej zapasy zboża i 12 sztuk bydła[17].

Kapliczka domkowa w środku wsi wystawiona przez rodzinę Brońców ok. 1900 roku.

W 1880 wieś liczyła 463 rzymskich katolików oraz 25 izraelitów. Miała gminną kasę pożyczkową, karczmę, tartak "Rudy", cegielnię "Konstancja" i folwark należący do księcia Eustachego Sanguszki[9].

W 1909 roku nad Tarnowcem przeszło gradobicie co Rada Gminna w Tarnowcu w oficjalnym piśmie do starostwa poczytała jako karę za dzieciobójstwo przez jedną z mieszkanek wsi[18].

Towarzystwo Szkoły Ludowej otwarło w 1909 roku w Tarnowcu czytelnię wiejską[19].

W 1910 tarnowiecką karczmę dzierżawił Żyd Leon Gintel[18].

I wojna światowa | edytuj kod

11 listopada 1914 roku do wsi wkroczyły pierwsze patrole kozackie, potem dotarły inne wojska. Według relacji chłopów na wieś podczas walk w 1915 roku spadły 23 pociski artyleryjskie. Spalono karczmę[6]. W Tarnowcu stacjonowali żołnierze 33 dywizji i Czerwony Krzyż. We dworze księcia Sanguszki znajdowały się dwa szpitale: międzynarodowy i 33 dywizji. Odwrót Rosjan nastąpił 2 maja 1915 roku[20].Dziennikarz "Czasu" tak opisywał pozostałe po bitwie groby:

"przy drodze dworskiej gromadka krzyżów. Jest ich 15, stoją na grobach, kryjących zwłoki żołnierzy rosyjskich. W jednym tylko grobie spoczywa więcej ciał, w innych pojedynczo, jak świadczą umieszczone na krzyżach napisy. Wśród Rosjan pochowano też kapitana wojsk austriackich Karola Ercela, który zmarł od ran 16 grudnia z. r."[20].

Okres międzywojenny | edytuj kod

W 1919 roku zorganizowano szkołę w jednej izbie wynajętej początkowo w domu rodziny Kuciembów, a następnie Słowików. W 1930 na terenie podarowanym przez Romana Sanguszkę postawiono budynek szkolny[6]. W 1934 w wyniku reformy samorządu wieś włączono do Gminy Gumniska.

W latach 1937-1939 wybudowano tzw. Dom Katolicki, który pełnił później funkcję kaplicy[6]. Sanguszko ofiarował plac i drewno na budowę. Kamień węgielny wmurował w 1938 biskup Franciszek Lisowski. W uroczystościach brali udział m.in. starostwa tarnowski Syska oraz Zarząd Dóbr Księcia Sanguszki[21].

Podczas przepędzania bydła przez bród na rzece Biała 18 lipca 1938 utonął porwany przez nurt Andrzej Brożek parobek Józefa Jasiaka[22].

II wojna światowa | edytuj kod

W grudniu 1939 Niemcy wybrali i wywieźli w nieznanym kierunku piętnastu Żydów z Tuchowa. Kilka miesięcy później, w rejonie wsi Tarnowiec przypadkowy rolnik odkrył w lesie zwłoki. Były to ciała zaginionych. Po zapłaceniu okupantowi łapówki, Żydzi mogli zidentyfikować i przewieźć ofiary na cmentarz w Tuchowie[23][24].

W czasie drugiej wojny światowej dowódcą miejscowego plutonu ZWZ-AK był p.Pyrek[6]. W Domu Katolickim stacjonowało niemieckie wojsko. Pod koniec wojny okoliczna ludność pracowała przy budowie umocnień tzw. panzergrabów[6].

Współcześnie | edytuj kod

W styczniu 1953 przeniesiono z Rzędzina do Tarnowca Państwowy Ośrodek Maszynowy w skrócie POM[6]. Świadczył on m.in. usługi remontowe ciągników dla terenu całego powiatu tarnowskiego. 9 grudnia 1980 erygowano w Tarnowcu parafię. W latach 1983 -1990 wybudowano kościół parafialny[6].

Panorama wsi

Zabytki | edytuj kod

Związani z Tarnowcem | edytuj kod

Bibliografia | edytuj kod

  • "Tarnowiec wczoraj, dziś i jutro…", 2013, praca zbiorowa pod red. Ryszarda Lisa[27]

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XII

Przypisy | edytuj kod

  1. http://web.archive.org/web/20110916173114/http://www.gmina.tarnow.pl/pliki/statystyka.pdf
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. "Hrabstwo tarnowskie Sanguszków" – M.Popiel, S.Potępa (2001)
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT
  6. a b c d e f g h RyszardR. Lis RyszardR. i inni, "Tarnowiec wczoraj, dziś i jutro…", Tarnów: Urząd Gminy Tarnów, 2013 .i inni
  7. WojciechW. Drelicharz WojciechW., Zenon Piech – Instytut HistoriiZ.P.– I.H. UJ Zenon Piech – Instytut HistoriiZ.P.– I.H., Herb, flaga i pieczęć gminy Tarnów, „Nowiny Tarnowskiej Gminy nr 70”, Urząd Gminy Tarnów, 2001, s. 6 .
  8. KrzysztofK. Moskal KrzysztofK., In Castro Nostro Tarnoviensi. Zamek Tarnowski jako rezydencja, warownia i centrum administracyjno gospodarcze dóbr Tarnowskich., ISBN 83-87785-33-4 .
  9. a b c d Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich – wynik wyszukiwania – DIR, dir.icm.edu.pl [dostęp 2016-08-16] .
  10. Geoportal.gov.pl, mapy.geoportal.gov.pl [dostęp 2017-12-27] .
  11. l, Główny Urząd Statystyczny, eteryt.stat.gov.pl [dostęp 2017-12-27]  (pol.).
  12. www.krakow.rzgw.gov.pl Studium zagrożenia powodzią – mapy .
  13. Akta stanu cywilnego Katedralnej Parafii Rzymskokatolickiej w Tarnowie. Księga urodzeń miejscowości Tarnowiec 1890-1901 .
  14. AndrzejA. Kunisz AndrzejA., Udział Ziemi Tarnowskiej w powstaniu styczniowym, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990, ISBN 978-83-03-02672-9 [dostęp 2020-10-30]  (pol.).
  15. Polona, „Czas” (Nr 132), polona.pl, 14 czerwca 1866 [dostęp 2020-09-06] .
  16. Polona, „Czas - dziennik poświęcony polityce krajowej i zagranicznej oraz wiadomościom literackim, rolniczym i przemysłowym” (nr 192), polona.pl, 24 sierpnia 1870 [dostęp 2020-09-06] .
  17. Polona, polona.pl [dostęp 2020-09-06] .
  18. a b artykuł "Listy z kraju. Z pola walki o świętą karczmę", „Kurier Lwowski”, 31 maja 1910 .
  19. Polona, „Gazeta Narodowa”, polona.pl, 3 lipca 1910 [dostęp 2020-09-06] .
  20. a b Nad Białą. Czas s.1-2 nr 291 z 2 czerwca 1915 .
  21. Polona, polona.pl [dostęp 2020-09-06] .
  22. Polona, polona.pl [dostęp 2020-09-06] .
  23. Historia społeczności | Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2019-04-21] .
  24. A.A. Wein A.A., A.A. Weiss A.A., Encyclopaedia of Jewish Communities. Poland t. III, Jerusalem 1984 .
  25. Polona, polona.pl [dostęp 2020-09-06] .
  26. Polona, polona.pl [dostęp 2020-09-06] .
  27. Administrator, Ukazała się monografia Tarnowca, www.gmina.tarnow.pl [dostęp 2016-09-05] .
Na podstawie artykułu: "Tarnowiec (województwo małopolskie)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy