Tektyty


Tektyty w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Mołdawit z Czech tektyt z Chin

Tektyty, empiryty – okruchy, bryłki, zasobnego w krzemionkę naturalnego szkliwa o niejasnym pochodzeniu, koloru zielonego, brązowego lub czarnego przyjmującego kształt kilkucentymetrowej kropli.

Nazwa pochodzi od gr. τηκτός, tektos = stopiony.

Spis treści

Poglądy na pochodzenie tektytów | edytuj kod

  1. Według przeważających poglądów – kulka powstała ze stopionych skał podczas uderzenia bolidu w powierzchnię Ziemi. Występujące tam skały (a prawdopodobnie i fragmenty meteorytu) stopiły się i zostały wyrzucone w różnych kierunkach, czasami nawet dość daleko od miejsca zderzenia.
  2. Według innej hipotezy tektyty są szklistymi meteorytami, które przechodząc przez atmosferę ziemską najpierw topiły się, a następnie zestalały.
  3. Tektyty mogą być pochodzenia wulkanicznego – produktami erupcji wulkanicznej na Ziemi lub na Księżycu.
  4. Tektyty mogą być produktami działalności człowieka[potrzebny przypis].

Właściwości | edytuj kod

  • najczęściej przyjmują formę kulistą, choć mogą przyjmować różne kształty,
  • powierzchnię mają nierówną- pobrużdżoną, pęcherzykowatą, poszarpaną,
  • często wykazują budowę fluidalną (z płynięcia),
  • są zbudowane z substancji amorficznej zasobnej w krzemionkę (70-80% SiO2), glinkę (11 – 15% Al2O3), alkalia (ok. 3,3 – 4% Na2O i K2O),
  • zawierają niewielkie domieszki wapnia, żelaza, magnezu, manganu, tytanu i wtrącenia stale, ciekłe i gazowe,
  • są zazwyczaj zielone – w odcieniach, ale bywają też bezbarwne, białe, żółte, czarne i wielobarwne,
  • rzadko bywają przezroczyste,
  • mają szklisty połysk i najczęściej muszlowy przełam,
  • twardość w skali Mohsa wynosi około 5,5,
  • gęstość waha się od 2,21 do 2,96 g/cm 3,
  • masa rzadko przekracza 300 g, lecz zdarzają się kilkukilogramowe,
  • wiek określa się metodami radiometrycznymi: najstarsze mają 34 mln lat, najmłodsze 0,75 – 2 mln lat.

Najbardziej znane tektyty | edytuj kod

Mołdawit – występuje w Czechach nad Wełtawą; australit, jawait, filipinit, indochinit, tajlandyt, bilintonit, irgizyt, bediasyt, georgianit, iworyt, rizalit, Muong Nong, bediazyt, zhamanshinit, szkliwo Pustyni Libijskiej.

Do tektytów zalicza się niekiedy queenstownit i lechatelieryt.

Zastosowanie | edytuj kod

  • mają duże znaczenie kolekcjonerskie
  • olbrzymie znaczenie naukowe
  • poszukiwane i wysoko cenione kamienie ozdobne i jubilerskie.

Tektyty należą do najbardziej "suchych" materiałów znanych nauce, gdyż zawartość wody związanej w strukturze krystalicznej wynosi tylko około 0,005%.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Nikodem Sobczak: MAŁA ENCYKLOPEDIA KAMIENI SZLACHETNYCH I OZDOBNYCH. Wydawnictwa "ALFA", 1986 Warszawa, s. 169. ISBN 83-7001-030-X.

Bibliografia | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod


Kontrola autorytatywna (Skały metamorficzne):
Na podstawie artykułu: "Tektyty" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy