Teologia chińska


Teologia chińska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Teologia chińska – rodzaj uprawiania nauk teologicznych, który uwzględnia jeden lub więcej poniższych elementów[1]:

  1. Jest to teologia, która powstaje w Chinach (中国神学 Zhōngguó shénxué). Samo językowe sformułowanie akcentuje Państwo Środka, z którym związana jest owa teologia. Teologia taka niekoniecznie musiałaby być tworzona w języku chińskim i niekoniecznie przez Chińczyków, niekoniecznie też musi być nośnikiem elementów typowo chińskiej kultury, filozofii, języka. Uprawnione jest zatem tłumaczenie: „teologia Państwa Środka”, czyli „teologia Chin”, jak i „teologia chińska”. „Teologia Chin” jest to pojęcie pojemne, jednak niejednoznaczne. Istniało w historii i nadal istnieje wiele państw chińskich. Z drugiej strony tym pojęciem 中国 Zhōngguó posługiwały się prawie wszystkie państwa chińskie, wiązano je bardziej z kosmologią: Państwo Środka leżało w centrum świata, jak piąty element. Stąd 中国 Zhōngguó jest też powiązane z tymi wartościami kulturowymi, których nośnikiem są Chiny.
  2. Jest to teologia, która jest tworzona w języku chińskim (汉语神学 Hànyǔ shénxué). Można to określenie przetłumaczyć jako „teologia chińska”, ale trzeba mieć świadomość, że chodzi o teologię obszaru języka chińskiego. Niekoniecznie musi być zatem tworzona w Chinach, czy też przez Chińczyków. Jednak musi być z konieczności związana z językiem narodowości Han (najliczniejszej narodowości w Chinach), czyli chińskim (chiń. upr. 汉语; pinyin: hànyǔ,dosł. "język Hanów"). To określenie o wiele mocniej podkreśla więzi kulturowo-językowe teologii z Chinami.
  3. Jest to teologia powstała w związku z kulturą i językiem chińskim (中文神学 Zhōngwén shénxué), czyli także jest to „teologia chińska”, która akcentuje element 文 wén, czyli języka, lecz bardziej języka pisanego, pisma, kultury, wyrafinowania. Teologia taka na pewno powinna być związana z językiem chińskim, kulturą chińską, pismem chińskim. Niekoniecznie musi tu występować związek z państwem, jak w znaczeniu Zhōngguó shénxué.
  4. Jest to teologia tworzona przez Chińczyków (中国人神学 Zhōngguó rén shénxué). W literaturze teologicznej przyjmuje się jednak bardzo szeroki zakres pojęcia „teolog chiński”, ponieważ będzie oznaczał nie tylko obywatela Państwa Środka (中国人), który tworzy teologię, jakiejkolwiek narodowości wchodzącej w skład Zhōngguó 中國. Oznacza także Chińczyków w znaczeniu narodowości Han (漢人 Hàn rén), jak również Tajwańczyków (臺灣人 Táiwān rén), czego przykładem jest Choan-seng Song (宋泉盛 Sòng Quánshèng), tworzący w Stanach Zjednoczonych, głównie w języku angielskim.

Teologia jako swego narzędzia używa filozofii, co wyraża się w tradycyjnej średniowiecznej maksymie łacińskiej philosophia theologiae ancilla. Dzięki zastosowaniu odmiennej filozofii do ekspresji teologicznej uprawnione wydaje się mówienie o różnych, specyficznych teologiach: teologii afrykańskiej[2], teologii latynoskiej[3], teologii azjatyckiej[4] (kryterium geograficzne); teologii koreańskiej[5], chińskiej[6], polskiej, niemieckiej, francuskiej (kryterium narodowe, związane ze specyfiką duszpasterską i historią danego kraju), teologii tomistycznej, konfucjańskiej, czy nawet taoistycznej i buddyjskiej[7]. Buddyzm, chrześcijaństwo, taoizm tworzą nie tylko systemy religijne, ale także filozoficzne, odpowiadając na podstawowe pytania związane ze światem i człowiekiem[8]. Słowem kluczowym w literaturze przedmiotu, określającym ową specyfikę teologii, jest „kontekst”. Szeroko pojęty kontekst (kulturowy, historyczny, geograficzny, językowy itd.), w jakim powstaje refleksja teologiczna, ma istotny wpływ na ostateczny „smak”, czyli kształt teologii.

Wraz z mocnymi wpływami Chin na kulturę współczesną na świecie dokonuje się także sinizacja wielu obszarów teologii chrześcijańskiej. Można ją porównać do podobnego procesu, który w starożytności polegał na pewnym „przekonwertowaniu” biblijnej, semickiej, hebrajskiej wizji świata i człowieka na kategorie świata helleńskiego, greckiego i rzymskiego. Siła kulturowa Chin sprawia, że teologia chrześcijańska (zwłaszcza protestancka i katolicka) coraz częściej próbuje wyrażać się w kategoriach zaczerpniętych z filozofii chińskiej. Na razie proces ten znajduje się w fazie badań i poszukiwań. Stanowi z jednej strony wyzwanie dla klasycznych chrześcijańskich ujęć teologicznych, grożące deformacją ortodoksyjnej doktryny, a z drugiej strony szansę poszerzenia wielu dotychczasowych sformułowań o nowe obszary znaczeniowe. Najczęstszymi językami, w jakich dokonują się badania nad teologią chińską są angielski i chiński.

Przykładem takich rozważań są prace Jung Young Lee, który teologię trynitarną niekiedy łączy z chińską koncepcją yin i yang, gdzie Ojciec utożsamiany jest z pierwiastkiem męskim (yang), a Duch Święty żeńskim (yin). Jak Ojciec stanowi transcendentny wymiar Trójcy, tak Duch Święty – immanentny. Lee odrzuca pochodzenie Ducha od Ojca i Syna. Zamiast tego uważa, że Syn Boży pochodzi od Ojca i Ducha Świętego, stanowiąc jedność nieba i ziemi[10].

Aby lepiej zilustrować problem, w jakim znajduje się teologia chińska, warto się odwołać do metafory B. Vermandera

Przekłady pojęć chrześcijańskich na język chiński | edytuj kod

W zależności od konfesji, różne odłamy chrześcijańskie używają używa różnych terminów na określenie pojęć chrześcijańskich. Przykładowo, w tradycji protestanckiej Ducha Świętego określa się terminem chiń. trad. 聖靈; pinyin: Shèng Líng, natomiast w katolickiej - chiń. upr. Shèng Shén; chiń. trad. 聖神[12]. Różnica polega jednak nie tylko na samym brzmieniu tych nazw, ale również na ich znaczeniu. Z jednej strony świadczy to o bogactwie chrześcijańskiej teologii chińskiej, z drugiej natomiast ukazuje brak jednolitej nomenklatury stosowanej przez chrześcijan różnych wyznań w stosunku do pojęć dla ich teologii zupełnie podstawowych. Jeszcze inną nazwą, używaną w Biblii na określenie „ducha”, jest istotne dla filozofii chińskiej słowo 氣 qì[12].

Termin 聖神 Shèng Shén utworzony jest z dwóch terminów (圣 [聖] shèng (święty) oraz 神 shén (duch, bóstwo); w Shèng Líng 聖靈 występuje termin 靈, który można tłumaczyć jako „dusza”.

Trzecie określenie odwołuje się do pojęcia 氣 qi, które to pojęcie, w sposób istotny związane z tradycją chińską, znalazło swoje miejsce w chrześcijańskiej teologii chińskiej. Interpretowane jest w kontekście Ducha Świętego jako ożywiające Tchnienie 氣 qi. Zdaniem Heupa Younga Kima chińskie pojęcie qi zbliżone jest znaczeniowo do hebrajskiego słowa ruach i greckiego pneuma, i podobnie jak w tych językach może oznaczać tchnienie (ożywiające istoty) lub wiatr (ożywiający świat)[10].


Przedstawiciele | edytuj kod

Do znanych teologów chińskich można zaliczyć m.in. następujące postaci:

Większość z powyższych teologów chińskich kształtuje specyficzny profil teologii, tak że można każdemu z nich przypisać jakieś określenie uprawianej teologii, np. teologia kontekstualna, teologia indygeniczna (rodzima), teologia ojczyzny, teologia języka ojczystego, teologia pneumatologiaczna (związana z kategorią 氣 ), teologia zranionych itd. Dotychczas dzieła teologii chińskiej nie są tłumaczone na język polski, a opracowań jest niewiele. Do polskich badaczy teologii chińskiej należą o. Roland Jabłoński OFM, s. Weronika M. Klebba SSpS, ks. Dariusz Klejnowski-Różycki, o. Jan Konior SJ, o. Krzysztof Popławski OP.

W Polsce powstało stowarzyszenie, którego jednym z celów jest pogłębienie studiów teologii chińskiej. Jest to Stowarzyszenie „Sinicum” im. Michała Boyma SJ[13].

Przypisy | edytuj kod

  1. Dariusz Klejnowski-Różycki 柯達理, 中国神学。 Teologia chińska. Uwarunkowania kulturowe pojęć trynitarnych, Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2012, s. 53–58, ​ISBN 978-83-61756-85-9​.
  2. Stanisław Gródź, Teologiczne i artystyczne obrazy Jezusa w Afryce: Uzdrowiciel, Czarny Mesjasz, Masajski Młodzieniec-Wojownik, w: T. Szyszka, A. Wąs (red.), Oblicza Jezusa Chrystusa w kulturach i religiach świata, Warszawa 2007, s. 83-98, ​ISBN 978-83-7192-342-5​.
  3. Tomasz Szyszka, Kontekstualizacja oblicza Jezusa Chrystusa. Przegląd problematyki oraz impresje ikonograficzne, w: T. Szyszka, A. Wąs (red.), tamże, Warszawa 2007, s. 97-112, ​ISBN 978-83-7192-342-5​.
  4. Józef Majewski, Spór o rozumienie Kościoła. Eklezjologiczne uwarunkowania i perspektywy wielkich debat teologicznych na przełomie XX i XXI wieku, Warszawa 2005, s. ​ISBN 83-88032-85-2​, ISSN 0519-0336.
  5. Dariusz Klejnowski-Różycki, Minjung jako charakterystyczny rys duchowości koreańskiej, „Studia Oecumenica” 12 (2012)
  6. Roman Malek, Chińskie oblicza Jezusa Chrystusa. Przegląd problematyki i impresje ikonograficzne, w: T. Szyszka, A. Wąs (red.), tamże, Warszawa 2007, s. 113-136, ​ISBN 978-83-7192-342-5​.
  7. Dariusz Klejnowski-Różycki, Seiichi Yagiego japońska „chrystologia buddyjska”, „Studia Oecumenica” 11 (2011), s. 383–394. Dariusz Klejnowski-Różycki, Wpływ buddyzmu zen na Kakichi Kadowakiego interpretację Eucharystii, w: P. Jaskóła, R. Porada (red.), Wspólna Eucharystia – cel ekumenii, Opole 2005, s. 123–130.
  8. Volker Zotz, Historia filozofii buddyjskiej, tł. M. Nowakowska, Kraków 2007.
  9. Dariusz Klejnowski-Różycki 柯達理, 中国神学..., obwoluta.
  10. a b Heup Young Kim: The Tao in Confucianism and Taoism: the Trinity in East Asian perspective. W: The Cambridge Companion to the Trinity. Peter C. Phan (red.). Cambridge: Cambridge University Press, 2011, s. 301. ISBN 978-0-521-70113-6.
  11. Benoît Vermander, Les mandariniers de la rivière Huai. Le réveil religieux de la Chine, Paris 2002, s. 7–8.
  12. a b D. Klejnowski-Różycki, Teologia chińska. Uwarunkowania kulturowe pojęć trynitarnych, Opole 2012, s. 245.
  13. Cele Stowarzyszenia (pol.). Stowarzyszenie "Sinicum" im. Michała Boyma SJ. [dostęp 2015-11-10].
Na podstawie artykułu: "Teologia chińska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy