Tolkmicko


Na mapach: 54°19′12,79″N 19°31′38,33″E/54,320219 19,527314

Tolkmicko w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tolkmicko (niem. Tolkemit) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie elbląskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Tolkmicko, położone nad Zalewem Wiślanym, na Powiślu[4].

Ośrodek usługowy i turystyczno-wypoczynkowy. Przemysł spożywczy (rybny, przetwórstwo owoców i warzyw). Port morski.

Tolkmicko leży w Prusach Górnych, na obszarze historycznej Pogezanii[5]. Uzyskało lokację miejską w 1296 roku[6]. W latach 1975–1998 w woj. elbląskim.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Tolkmicko w 1750 roku

Najstarsze wzmianki na temat Tolkmicka są legendami. W najbliższej okolicy miasta istniał wczesnośredniowieczny gród Prusów, którego pozostałości się zachowały. Wykopaliska wskazują na powstanie grodu we wczesnej epoce żelaza (około 650–400 p.n.e.). Z tego okresu pochodzą ślady pobytu w okolicy ludności kultury łużyckiej oraz cztery grodziska znajdujące się na terenie gminy.

Do XIII wieku tereny te zamieszkiwali pruscy Pogezanie. W latach 1233–1283 Prusowie zostali podbici przez Krzyżaków.

W latach 1296–1300 osada otrzymała przywilej lokacyjny. Pierwszy pisemny zapis nazwy miasta pochodzi z 1326 roku i brzmi Tolkemit. W roku 1330 w Tolkmicku istniał kościół. 21 marca 1351 roku Wielki Mistrz krzyżacki Heinrich Dusemer von Arfberg odnowił przywilej miejski, a w 1359 roku Tolkmicko wraz z wsią Nowinka otrzymało przywilej rybołówstwa.

3 kwietnia 1440 roku Tolkmicko przystąpiło do Związku Pruskiego. Czternaście lat później burmistrz miasta złożył przysięgę wierności królowi polskiemu a mieszczanie zburzyli znajdujący się w mieście zamek krzyżacki. Po zakończeniu wojny trzynastoletniej w 1466 roku Tolkmicko znalazło się w granicach Polski (Prusy Królewskie, województwo malborskie) i pozostało w Rzeczypospolitej aż do roku 1772. W tym okresie miasto miało status miasta powiatowego[7].

Podczas wojny polsko-szwedzkiej, w dniach 11–12 czerwca 1626 roku, w Tolkmicku zatrzymał się król szwedzki Gustaw II Adolf. W XVII wieku nawiedziły miasto dwa wielkie pożary, które strawiły jego zabudowania (w 1634 i 1694 r.). W roku 1710 z powodu epidemii dżumy zmarła połowa mieszkańców Tolkmicka. W 1720 roku otwarto browar, funkcjonujący do 1851 r. Kolejny wielki pożar wybuchł 29 lipca 1767 roku, strawił dom piwny, budynek ratusza oraz kościół, później odbudowane.

Dworzec kolejowy ok. 1900 roku

Po I rozbiorze Polski w 1772 roku miasto znalazło się w granicach Królestwa Prus. W 1785 roku zbudowano pierwszą szkołę, w 1793 ukończono nowy ratusz, a w latach 1803–1828 funkcjonował Sąd Ziemski i Miejski. W 1818 roku Tolkmicko włączono do utworzonego powiatu elbląskiego. Podczas powstania listopadowego w mieście stacjonowało 240 żołnierzy. W tym samym roku w miejscowości wybuchła epidemia cholery. W 1832 roku w Tolkmicku otwarto pierwszą aptekę. W drugiej połowie XIX wieku miasto intensywnie się rozwijało, w latach 1862–1883 budowano port rybacki, a w roku 1873 poprowadzono szosę z Tolkmicka do Elbląga. W roku 1899 zakończono budowę Kolei Nadzalewowej ze stacją w Tolkmicku. W latach 1925–1928 miasto wyposażono w sieć kanalizacji burzowej. W 1939 roku rozpoczęto budowę fabryki marmolady, jednak została ona zamknięta już w 1940 roku.

Zajęcie miasta przez Armię Czerwoną nastąpiło 26 stycznia 1945 roku. Dokonały tego oddziały 47 brygady zmechanizowanej, 91 brygady pancernej i 1 gwardyjski pułk motocyklowy 5 armii pancernej wchodzące w skład 2 Frontu Białoruskiego[8]. Podczas II wojny światowej miejscowość została w 50% zniszczona[7]. Z Tolkmicka z końcem wojny uciekła połowa mieszkańców. Po wojnie miasto nie odzyskało dawnej świetności. Po zakończeniu II wojny światowej burmistrzem Tolkmicka był Bolesław Żytyński[9].

W czasach PRL-u powstały w Tolkmicku dwa wielkie zakłady przetwórstwa spożywczego. W 1946 roku utworzono bosmanat portu. Kolejne inwestycje to budowa oczyszczalni ścieków i kanalizacji sanitarnej, a także budowa szkoły, ośrodka kultury i innych obiektów użytku publicznego.

Etymologia nazwy | edytuj kod

Nazwa miejscowości pochodzi od legendarnej nazwy grodu Tolko i córki księcia Hoggo – Mity[10].

Przynależność miasta do stowarzyszeń | edytuj kod

Miasto Tolkmicko należy do trzech stowarzyszeń propagujących współpracę regionalną[11].

Komunikacja i transport | edytuj kod

Tolkmicko, zabytkowy dworzec kolejowy, (Morska 4) Port w Tolkmicku

Turystyka | edytuj kod

Zabytki | edytuj kod

Kościół parafialny pw. św. Jakuba Apostoła

W Tolkmicku znajduje się dwanaście obiektów wpisanych do rejestru zabytków nieruchomych[12]:

Atrakcje turystyczne | edytuj kod

Kultura i rozrywka | edytuj kod

Ośrodki kultury | edytuj kod

  • Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury
  • Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy im. K.I. Gałczyńskiego
  • Oratorium św. Jana Bosko w Tolkmicku

Imprezy cykliczne | edytuj kod

  • Dni Tolkmicka
  • Międzynarodowy Zlot Motocyklistów „Kardan”
  • Regionalny Przegląd Zespołów Tańca Nowoczesnego
  • Regaty żeglarskie
  • Festyn parafialny
  • Dożynki

Demografia | edytuj kod

Dane z 31 grudnia 2017 roku[14].

  • Piramida wieku mieszkańców Tolkmicka w 2014 roku[3].


Sport | edytuj kod

  • KS Barkas Tolkmicko – piłka nożna (A klasa)
  • UKS Tolkmicko – sekcja żeglarska
  • Salezjańska Organizacja Sportowa „Salos”
  • Tolkmicko Elite Basketball – Koszykówka

Przemysł | edytuj kod

  • MASFROST Sp. z o.o. – producent mrożonej żywności

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Kościół Matki Bożej Anielskiej

Osoby związane z Tolkmickiem lub w nim urodzone | edytuj kod

Miasta partnerskie i zaprzyjaźnione | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. II tura wyborów na Burmistrza Tolkmicka. [dostęp 2018-11-04].
  2. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 1.10.2009].
  3. a b Tolmicko polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  4. MarianM. Biskup MarianM., GerardG. Labuda GerardG., Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach. Gospodarka, społeczeństwo, państwo, ideologia, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1986, s. 439, ISBN 83-215-7220-0, OCLC 831220291 .
  5. Jerzy Sikorski (red.), Stanisław Szostakowski (red.): Dzieje Warmii i Mazur w zarysie, tom 1: Od pradziejów do 1870 roku. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1981, s. 52. ​ISBN 83-01-02641-3
  6. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 78-79.
  7. a b Jerzy Kwiatek: Polska – Urokliwy świat małych miasteczek. Wyd. 3. Warszawa: Sport i Turystyka Muza SA, 2006, s. 418-419. ISBN 83-7319-993-4.
  8. ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 183
  9. M.P. z 1947 r. nr 102, poz. 663.
  10. Legenda o nazwie miasta
  11. Związek Gmin Zlewni Jeziora Druzno i Zalewu Wiślanego – Urząd Miasta i Gminy w Tolkmicku, tolkmicko-umig.bip-wm.pl [dostęp 2017-11-27] .
  12. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo warmińsko-mazurskie. 2019-12-31. s. 41. [dostęp 2015-10-05].
  13. Piotr Skurzyński „Warmia, Mazury, Suwalszczyzna” Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 ​ISBN 83-7200-631-8​ s. 70
  14. Tolkmicko (warmińsko-mazurskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wynagrodzenie, bezrobocie, zarobki, tabele, edukacja, przedszkola, demografia, Polska w liczbach [dostęp 2020-01-15]  (pol.).
  15. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-15] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Tolkmicko" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy