Tomasz Winnicki (1828–1883)


Tomasz Winnicki (1828–1883) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tomasz Winnicki ps. „Chmurski” (ur. 1828 w Majdanie Łopackim, zm. 25/26 kwietnia 1883 w Berehach) – polski działacz niepodległościowy, pułkownik powstania styczniowego, ziemianin, przemysłowiec.

Życiorys | edytuj kod

Nagrobek Tomasza Winnickiego

Urodził się w 1828 w Majdanie Łopackim na Lubelszczyźnie jako syn księdza greckokatolickiego[1][2][3]. Od 1860 pracował jako urzędnik pocztowy w Warszawie[1][4][3].

Od 1860 był zaangażowany w działalność tajnej organizacji niepodległościowej, brał udział w manifestacjach[1][3]. Został zatrzymany przez władze carskie pod zarzutem udziału w redakcji konspiracyjnego czasopisma „Strażnica”, po czym na przełomie 1861/1862 był więziony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej, po czym z decyzji namiestnika Królestwa Polskiego Aleksandra Lüdersa 15 maja 1862 został zesłany na obszar guberni tambowskiej[1][3]. Na mocy amnestii w tym samym roku powrócił stamtąd na ziemie polskie[1][3]. Został działaczem stronnictwa czerwonych[3]. Objął funkcję zastępcy członka Komitetu Centralnego Narodowego, odpowiadając za resort łączności w konspiracji[3]. Z polecenia KCN w tajnej organizacji otrzymał zadanie zorganizowania policji narodowej miasta Warszawy, której objął stanowisko naczelnika (dyrektora)[1][4]. De facto był ministrem policji na obszarze całego kraju, jako że konspiracyjne oddziały policyjne organizowano na wzór struktur stworzonych przez niego w stolicy[4]. Do 17 stycznia 1863 kierował resortem policji narodowej[3]. Posługiwał się pseudonimem „Chmurski”[5].

Po wybuchu powstania styczniowego w styczniu 1863, pragnąc przejść do służby wojskowej, złożył dymisję ze stanowiska cywilnego, nie przejętej przez Rząd Narodowy[4]. Przez kilka tygodni wnioskował o zgodę, ostatecznie uzyskał zezwolenie na udział w walkach powstańczych (jego stanowisko dyrektora policji zostało jednak nieobsadzone, funkcję pełnił faktycznie Jan Kasprowicz vel Janek Biały w randze zastępcy dyrektora, któremu później niesłusznie przypisywano tworzenie i kierowanie policją, zaś później w okresie trwania Rządu Romualda Traugutta stanowisko dyrektora piastował Adolf Pieńkowski)[4]. W Rawskiem był organizatorem oddziału powstańczego, którego został mianowany dowódcą, jednak tę funkcję przekazał Antoniemu Jeziorańskiemu, u boku którego jako szef sztabu i dowódca kawalerii zgrupowania odbył kampanię[4][1][3]. Był faktycznym kierownikiem tego zgrupowania działającego na Lubelszczyźnie, odpowiadając za jego formowanie, wyposażenie i aprowizację (gen. Jeziorański był dowódcą w polu)[4][3]. Po ogłoszeniu dyktatury Mariana Langiewicza 10 marca 1863 został awansowany przez tegoż na stopień pułkownika[6][4][1][2][3] i jednocześnie mianowany na stanowisko głównego intendenta[7]. Po tym jak scalono siły powstańcze z oddziałami gen. Langiewicza odpowiadał za zarząd intendentury, a także tymczasowo był szefem sztabu scalonych sił[3]. Według Jana Stelli-Sawickiego pułkownik Winnicki jako szef sztabu był duszą wszystkich działań oddziału[8]. Brał udział w walkach, m.in. w bitwie pod Grochowiskami, kilkakrotnie odnosił rany, podczas bitwy pod Kobylanką został ranny w głowę i nie był zdolny do dalszej służby[4][1]. Przeszedł na obszar zaboru austriackiego,

W czerwcu 1863 otrzymał od płk. Stelli-Sawickiego ps. „Struś” obowiązki naczelnego organizatora wojsk na obszarze Galicji i został mianowany jego następcą[9]. Przebywał w szpitalu, później trafił do dworu na ziemi jarosławskiej, gdzie przez kilka miesięcy leczył rany[4][1]. Później otrzymał od Naczelnika zapomogę w wysokości 150 zł. z tytułu utraty swojego majątku w trakcie pracy niepodległościowej[10].

Nie zdecydował się na emigrację i pozostał w Galicji[4][3]. Początkowo przebywał w okolicach Jarosławia, potem przeniósł się na ziemię sanocką[4]. Pracował jako agent Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń[1][3]. Był właścicielem dóbr ziemskich parając się gospodarowaniem[4][1]. Ponadto działał jako przemysłowiec zajmując się poszukiwaniem nafty i kopalnictwem[1][3]. Udzielał się także w życiu publicznym, występując przeciw ugrupowaniu Stańczyków[4].

Ożenił się z kobietą pielęgnującą go w czasie leczenia z ran odniesionych w powstaniu[4]. Miał troje dzieci[4]. Zamieszkiwał w Berehach[4]. W wyniku powstańczych ran cierpiał na zdrowiu[4]. Zmarł 25[2] lub 26 kwietnia 1883[4][3]. Został pochowany na cmentarzu parafialnym w Jasieniu (przy obecnym Sanktuarium Matki Bożej Rudeckiej Królowej Bieszczadzkiej w Ustrzykach Dolnych)[4][2][3][5].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m Nieco szczegółów biograficznych dotyczących uczestników organizacyi i partyzantki r. 1863/64. W: Józef Białynia Chołodecki: Księga pamiątkowa opracowana staraniem Komitetu Obywatelskiego w czterdziestą rocznicę powstania r. 1863/1864. Lwów: 1904, s. 398.
  2. a b c d Józef Białynia Chołodecki: Cmentarzyska i groby naszych bohaterów z lat 1794-1864 na terenie wschodniej Małopolski. Lwów: 1928, s. 11.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q Tomasz Winnicki. muzeum-niepodleglosci.pl. [dostęp 2018-06-13].
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Tomasz Winnicki. „Kurjer Paryzki”. Nr 41, s. 2-3, 15 maja 1883. 
  5. a b Uczcili pamięć powstańca styczniowego. bieszczadzka24.pl. [dostęp 2018-06-13].
  6. Jan Stella-Sawicki: Galicya w powstaniu styczniowem. Lwów: 1913, s. 30.
  7. Stanisław Myśliborski-Wołowski: Generał Marian Langiewicz 1827–1887. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971, s. 121, seria: Bitwy, kampanie dowódcy.
  8. Jan Stella-Sawicki: Galicya w powstaniu styczniowem. Lwów: 1913, s. 59.
  9. Jan Stella-Sawicki: Galicya w powstaniu styczniowem. Lwów: 1913, s. 182.
  10. Jan Stella-Sawicki: Galicya w powstaniu styczniowem. Lwów: 1913, s. 191.
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Tomasz Winnicki (1828–1883)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy