Truskolasy (województwo śląskie)


Na mapach: 50°52′04″N 18°49′38″E/50,867778 18,827222

Truskolasy (województwo śląskie) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Truskolasywieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie kłobuckim, w gminie Wręczyca Wielka. Leży nad Pankówką, na Wyżynie Woźnicko-Wieluńskiej.

W latach 1952–1954 i 1973–1976 miejscowość była siedzibą gminy Truskolasy. W latach 1975–1998 znajdowała się w województwie częstochowskim.

Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 roku liczba ludności we wsi Truskolasy to 2011[1]. Administracyjnie w jej obrębie zlokalizowane są dwa sołectwa.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis Jana Długosza, a kolejna z dokumentu lustracyjnego województwa krakowskiego z 1564 r.

Wieś leży w Częstochowskim Obszarze Rudonośnym. W Dębiecznej (obecnie nazwa jednej z ulic wsi) znajdowała się kopalnia rud żelaza „Czesław”. W oparciu o pobliskie złoża rud żelaza silnie rozwinęło się górnictwo i hutnictwo. Zachowane na cmentarzu żelazne krzyże z XIX wieku świadczą o wysokiej sztuce odlewniczej. W XIX stuleciu istniała w Truskolasach fabryka łyżek żelaznych. Niegdyś mieściła się tu także fabryka koronek i haftów.

W czasie I wojny światowej mieszkańcy miejscowości wzięli udział w tzw. bitwie ziemniaczanej w sąsiednim w Borze Zapilskim. 27 października 1917 roku, kiedy Niemcy zażądali dodatkowego kontyngentu od miejscowej ludności, chłopi z okolicznych wsi przybyli z widłami i kosami, aby przeciwstawić się okupantowi. Dodatkowy kontyngent oznaczałby bowiem głód dla ich rodzin oraz brak zboża i ziemniaków potrzebnych do nowych upraw. Wówczas Niemcy oddali strzały. Wiele osób (w tym także kobiety) zostało rannych, zginęło 8 mężczyzn, niektórzy od razu, niektórzy w wyniku poniesionych ran. Wszyscy zostali pochowani w zbiorowej mogile na cmentarzu w Truskolasach[2].

W okresie międzywojennym stacjonowała w miejscowości placówka Straży Celnej II linii „Truskolasy”[3]. Znaczny odsetek ludności stanowili Żydzi (w 1921 r. 266 osób).

1 września 1939 roku miały tu miejsce działania opóźniające przeciwko oddziałom niemieckiej 14 Dywizji Piechoty oraz części 1 Dywizji Pancernej prowadzone przez Oddział Wydzielony "Truskolasy" pod dowództwem mjr. Mariana Szulca. W skład OW "Truskolasy" wchodziły: I batalion 27 Pułku Piechoty, 1 bateria 7 Pułku Artylerii Lekkiej, 41 kompania kolarzy oraz funkcjonariusze Straży Granicznej[4].

2 września samoloty PZL.23 "Karaś" wchodzące w skład 64 i 65 eskadry bombowej zbombardowały niemieckie kolumny pancerne w rejonie Truskolasów i Wręczycy. W trakcie nalotu na niemiecką kolumnę na drodze Truskolasy–Wręczyca Wielka trafiony został jeden samolot z 64 eskadry bombowej[5]. We wrześniu tego roku Niemcy spalili znaczną część wsi i wymordowali kilkudziesięciu mieszkańców.

Zabytki | edytuj kod

  • Najważniejszym zabytkiem miejscowości jest drewniany kościół pw. świętego Mikołaja z I połowy XVIII wieku[6], a w nim słynący niegdyś z cudów obraz Matki Boskiej Truskolaskiej[7][8] oraz polichromia wykonana przez Stanisława Ligonia, który przebywał tu w czasie I wojny światowej. Przeprowadzono remont kościoła, którego celem było zabezpieczenie niszczejącej świątyni, a także przywrócenie jej pierwotnego stanu (m.in. pokryto ściany i dach gontami). Świątynia znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej (pętla częstochowska).
  • Zespół cmentarza w Truskolasach, w skład którego wchodzą: cmentarz, kaplica cmentarna i ogrodzenie[6].

Miejsca pamięci | edytuj kod

Na terenie miejscowości znajdują się następujące miejsca pamięci:

  • Tablica upamiętniająca uczestników powstania styczniowego na kaplicy cmentarnej (odsłonięta w 150 rocznicę wybuchu powstania).
  • Mogiła zbiorowa uczestników tzw. "bitwy ziemniaczanej" z 1917 roku na cmentarzu parafialnym (odsłonięta w październiku 2018).
  • Grób nieznanego żołnierza na cmentarzu parafialnym, w którym według inskrypcji pochowanych jest 3 nieznanych żołnierzy 3 plutonu 27 Pułku Piechoty oraz plut. pchor. Szymon Przedborski, polegli 1 września 1939 roku. Grób wpisany jest pod numerem 129/03 w Wykazie cmentarzy, kwater i grobów wojennych na terenie województwa śląskiego[9]. Wspomniany w inskrypcji Szymon Przedborski w rzeczywistości poległ 2 września na przedpolu Grabówki i tam został pochowany.
  • Mogiła zbiorowa ofiar okupanta niemieckiego zamordowanych 2 września 1939 roku, na cmentarzu parafialnym.
  • Obelisk poświęcony żołnierzom Oddziału Wydzielonego „Truskolasy“ mjr. Mariana Szulca, przy kościele parafialnym (odsłonięty 8 listopada 2019 roku).
  • Ścieżka dydaktyczna "Szlakiem walk Oddziału Wydzielonego <<Truskolasy>>"; całość składająca się z 7 tablic przebiega na terenie gminy Wręczyca Wielka, dwie z tablic znajdują się na terenie miejscowości Truskolasy, trzecia na skraju lasu między Truskolasami a Wręczycą Wielką.

Transport | edytuj kod

Transport drogowy | edytuj kod

Przez Truskolasy przebiega droga wojewódzka nr 494.

Publiczny transport zbiorowy | edytuj kod

Z Truskolas można się dostać autobusami PKS oraz przedsiębiorstwa GTV BUS[10] m.in. do Częstochowy, Kłobucka i Olesna.

Edukacja | edytuj kod

Na terenie miejscowości działają dwie placówki oświatowe:

Sport | edytuj kod

W Truskolasach działa klub piłkarski Olimpia Truskolasy. Brał on udział w rozgrywkach IV ligi piłki nożnej, w grupie śląskiej I[11]. Swoje spotkania drużyna Olimpii rozgrywa na stadionie przy ulicy Sportowej 2.

Ludzie związani z miejscowością | edytuj kod

Z Truskolas pochodzą dwaj reprezentanci kraju w piłce nożnej:

W Truskolasach urodził się Jerzy Marchwiński, pianista, kameralista i pedagog, a do tutejszej szkoły podstawowej uczęszczała artystka plastyczka Karolina Lizurej.

Przez 50 lat sołtysem wsi był Ignacy Garus, najstarszy sołtys w kraju[12], zmarł 3 września 2007 w wieku 100 lat.

Przypisy | edytuj kod

  1. Wieś Truskolasy w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2019-04-11]  (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Ludmiła Pilecka. Pamięci ofiar "bitwy ziemniaczanej". „Klobucka.pl”. 45 (135), s. 11, 2018-11-08. 
  3. Kalendarz z szematyzmem funkcjonariuszy Straży Celnej na rok 1927, Nakładem Zarządu Internatu imienia dra Władysława Rasińskiego dla Dzieci Funkcjonariuszy Straży Celnej, 1927, s. 162 .
  4. Odsłonięcie obelisku poświęconego żołnierzom Oddziału Wydzielonego „Truskolasy“ mjr. Mariana Szulca – Truskolasy, 8 listopada 2019. IPN, 2019-11. [dostęp 2020-12-27].
  5. Adam Kurus: Częstochowa 1939: Zapomniana bitwa. Stowarzyszenie Historyczne Reduta Częstochowa. [dostęp 2020-12-27].
  6. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2020-09-30. s. 78. [dostęp 1 listopada 2013].
  7. W. Nowakowski (Wacław z Sułgostowa), O cudownych obrazach w Polsce Przenajświętszej Matki Bożej. Wiadomości historyczne, bibliograficzne i ikonograficzne, Kraków 1902, s. 675.
  8. A. Głębocki, Kościół w Truskolasach, „Kłosy” 1873, T. XVII, nr 425.
  9. Wykaz cmentarzy, kwater i grobów wojennych na terenie województwa śląskiego. Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach. [dostęp 2020-12-29].
  10. GTV BUS. [dostęp 2020-12-27].
  11. Skarb – Olimpia Truskolasy (pol.). 90minut.pl. [dostęp 2012-06-19].
  12. Najstarszy sołtys w kraju.

Bibliografia | edytuj kod

  • Ludmiła Pilecka, Beata Roszak, Stanisław Wrzesiński: Truskolasy dawniej i dziś. Truskolasy: 2008. ISBN 978-83-927155-0-4.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Truskolasy (województwo śląskie)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy