Tyr (miasto)


Na mapach: 33°16′N 35°12′E/33,266667 35,200000

Tyr (miasto) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tyr (arab. ‏صور‎, aram. ‏ܣܘܪ‎, hebr. ‏צוֹר‎, stgr. Τύρος) – starożytne miasto Fenicjan, obecnie miasto i port Sur w południowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Posiada połączenie kolejowe i drogowe z portem w Sydonie. Jego nazwa znaczy „skała” lub „klif”.

Obecnie gospodarczy ośrodek regionu, w którym uprawia się owoce cytrusowe, winorośl, oliwki. Miasto liczy około 60 tysięcy mieszkańców. Z dawnych zabytków zachowały się starożytna nekropolia, pozostałości katedry, termy, rzymski hipodrom, dwie ulice kolumnowe oraz budynek widowiskowy.

W 1984 roku Tyr został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Tyr leży nad Morzem Śródziemnym na południu Libanu, ok. 80 km na południe od stolicy kraju Bejrutu[1] i 19 km na północ od granicy z Izraelem[2].

Historia | edytuj kod

Kolumnada palestry w Tyrze Rzymskie ruiny w Tyrze

Starożytność | edytuj kod

Najstarsze znane ślady osadnictwa pochodzą z około 1500 p.n.e., ale przyjmuje się za Herodotem, że miasto zostało założone około roku 2750 p.n.e.

Miasto powstało na wyspie przybrzeżnej i było najprawdopodobniej kolonią Sydonu[2]. W egipskich źródłach z XIV w. p.n.e. wzmiankowane jako posiadłość egipska[2]. Uniezależnił się wraz z osłabieniem wpływów egipskich w Fenicji[2].

Listy z Amarny wymieniają Tyr pośród miast Kanaanu[3].

Tyr był ważnym ośrodkiem kultu Baala i Melkarta. Słynął też z produkcji rzadkiego rodzaju purpury zwanej tyryjską. Według legendy purpurę wynaleziono właśnie w Tyrze[1]. Barwnik otrzymywano z obecnie wymarłego gatunku ślimaków – murex. Odcienie purpury – od różowego do ciemnego fioletu – uzyskiwano przez różny czas suszenia ślimaków na słońcu. Kolor ten w wielu kulturach starożytnych był zastrzeżony dla rodzin królewskich albo co najmniej szlacheckich; również szaty kapłańskie były w nim farbowane. Fenicja zawdzięcza swoją nazwę temu barwnikowi.

Poczynając od panowania króla Hirama, Tyr stał się głównym ośrodkiem politycznym i gospodarczym Fenicji, wysyłającym statki w odległe tereny Morza Śródziemnego. Handel tej części świata skupiał się w jego magazynach. Tyryjscy kupcy przemierzali wody Morza Śródziemnego i założyli swoje kolonie na wyspach Morza Egejskiego, na Cyprze, na północnych wybrzeżach Afryki, na Sycylii i Korsyce, a nawet poza słupami Herkulesa (Kadyks). Najważniejszą kolonią Tyru była Kartagina, powstała około 814 p.n.e.[4].

Tyr składał się z dwóch różnych części: skalistej fortecy na stałym lądzie nazywanej „Starym Tyrem” i miastem, wybudowanym na małej, skalistej wysepce około 800 metrów od brzegu. To warowne miejsce było bezskutecznie oblegane przez Asyryjczyków Salmanasara III, później jednak Fenicjanie musieli dla zachowania niezależności płacić daninę na rzecz Asyrii. Tyru nie zdołał podbić też babiloński król Nabuchodonozor II. Oblężenie Tyru (586–573 p.n.e.), trwało 13 lat, po czym zawarto kompromisowy pokój[5]. W czasie wojen grecko-perskich Persowie wykorzystywali port w Tyrze dla swojej floty[3].

W 332 p.n.e. miasto zdobył władca Macedonii Aleksander III Wielki po siedmiomiesięcznym oblężeniu podczas którego wybudował on groblę łączącą wyspę ze stałym lądem. Po tej klęsce znaczenie polityczne Tyru spadło.

Od 286 p.n.e. miastem władali Ptolemeusze, w 197 p.n.e. dostało się w ręce Seleucydów. Od 64 p.n.e. znajdowało się pod władzą Rzymu. W okresie rzymskim stanowiło regionalny ośrodek produkcyjny.

Przedmieścia Tyru odwiedził w czasie swej działalności Jezus Chrystus[6], a mieszkańcy wyruszali do Palestyny by słuchać jego nauk[7]. Później w mieście powstała wspólnota pierwszych chrześcijan zaraz po śmierci Szczepana, a Paweł z Tarsu, po powrocie ze swojej trzeciej podróży misyjnej, spędził tu tydzień na rozmowach z uczniami[8].

Średniowiecze | edytuj kod

W 638 roku miasto opanowali Arabowie. Zdobyte po pierwszej krucjacie przez chrześcijan, w latach 1124–1291 znajdowało się pod rządami krzyżowców. Było jednym z najważniejszych miast Królestwa Jerozolimskiego. W 1291 roku odbite przez mameluków.

Nowożytność | edytuj kod

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Od pierwszej połowy XVI w. należało do imperium osmańskiego. Pod władzą Turków utraciło znaczenie.

W 1984 roku Tyr został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO[1].

Lista królów Tyru | edytuj kod

  • Etbaal III (591–573 p.n.e.)
  • Baal II (573–564 p.n.e.)
  • Yakinbaal (564 p.n.e.)
  • Chelbes (564–563 p.n.e.)
  • Abbar (563–562 p.n.e.)
  • Mattan III i Ger Ashthari (562–556 p.n.e.)
  • Baal-eser III (556–555 p.n.e.)
  • Mahar-Baal (555–551 p.n.e.)
  • Hiram III (551–532 p.n.e.)

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c UNESCO: Tyre (ang.). [dostęp 2020-03-31].
  2. a b c d Encyclopædia Britannica 2015 ↓.
  3. a b Historical references to Tyre (ang.).
  4. The founding of Carthage (ang.). livius.org.
  5. Ez 29,18 w przekładach Biblii.
  6. Mk 7,24 w przekładach Biblii.
  7. Mk 3,8 w przekładach Biblii.
  8. Dz 21,2-4 w przekładach Biblii.

Bibliografia | edytuj kod

  • S. Moscati: Świat Fenicjan. PWN, 1971.
  • Nina Jidejian: Tyre Through the Ages. 1969. (ang.)
  • Tyre. W: Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, inc., 2015-04-25. (ang.)
Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Tyr (miasto)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy