Uhla azjatycka


Uhla azjatycka w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Uhla azjatycka[5] (Melanitta stejnegeri) – gatunek dużego wędrownego ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Tereny lęgowe położone są głównie na Syberii, do tego w północnej i zachodniej Mongolii oraz północno-wschodnim Kazachstanie. Zimowiska ciągną się wzdłuż wybrzeży Kamczatki, przez Wyspy Komandorskie na południe po Japonię, Koreę i Chiny. Wyjątkowo zalatuje do Polski. Gatunek nie jest zagrożony wyginięciem.

Spis treści

Taksonomia | edytuj kod

Po raz pierwszy gatunek opisał Robert Ridgway w 1887. Holotyp pochodził z obszaru między Kamczatką a Japonią. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Oidemia stejnegeri[6].

Obecnie (2020) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza uhlę azjatycką w rodzaju Melanitta. Uznaje ją za odrębny, monotypowy gatunek[7], podobnie jak autorzy HBW[8]. Dawniej niektórzy autorzy uznawali uhlę azjatycką za jeden gatunek razem z uhlą zwyczajną (M. fusca) i garbonosą (M. deglandi)[8][7][9], przykładowo w monografii Ducks, Geese and Swans (2005)[10]. Przesłankami do rozdzielenia tego taksonu na trzy odrębne gatunki były:

  • brak uzasadnienia przez Harterta decyzji o ich połączeniu w 1920[9][11];
  • brak hybrydyzacji w miejscach współwystępowania tych uhli[9][8][7];
  • różnice w budowie tchawicy[9];
  • różnice w kolorystyce upierzenia i barwie dzioba oraz w jego zewnętrznej budowie[8][9].

Morfologia | edytuj kod

Długość ciała wynosi 51–58 cm[8]. Masa ciała samców – 1020–1437 g[12]. Przynajmniej do 2005 roku znano masę ciała tylko jednej samicy, podawaną w oparciu o źródło z 1952 roku – 957 g[10][12]; z tego samego źródła pochodzą informacje dotyczące samców[12]. Rozpiętość skrzydeł: 86–99 cm[8].

W upierzeniu występuje dymorfizm płciowy. Ptaki obojga płci mają białe lusterka. U samca większość upierzenia jest połyskliwie czarna[13]. Czarne boki ciała pozwalają na odróżnienie go od uhli garbonosej (o brązowych bokach ciała)[8]. Pod okiem znajduje się biała plama[13] o sierpowatym kształcie, sięgająca za oko[14]. Ważną cechą rozpoznawczą jest kształt dużej narośli na dziobie – jej koniec jest skierowany do przodu. Nozdrza są zaokrąglone, nie długie i wąskie jak u uhli zwyczajnej[13]. Ponadto sama narośl jest większa niż u samców uhli zwyczajnej. Boki dzioba mają bardziej fioletowawą po pomarańczowoczerwoną barwę zamiast żółtej[10] (bardziej czerwoną bliżej nasady i bardziej żółtą bliżej końca dzioba) jak u uhli zwyczajnych; jego nasada i narośl są czarne[14]. U samicy większość upierzenia ma barwę ciemnobrązową. Pióra na brzuchu z białymi końcówkami. Na pokrywach usznych i w okolicy kantarka obecne jaśniejsze plamy. Tęczówka jest jasnoszara u samców i brązowawa u samic, nogi – czerwone u samców i brudnożółte u samic[13].

Zasięg występowania | edytuj kod

Tereny lęgowe uhli azjatyckich położone są głównie na Syberii, od Jeniseju na wschód po Kamczatkę i na południe po Mongolię[8], gdzie gniazdują w północnej i zachodniej części kraju[15]. Lokalnie gniazdują również w północno-wschodnim Kazachstanie[8] w południowej części Ałtaju[13]. Zimowiska rozmieszczone są wzdłuż wybrzeży Kamczatki i Wysp Komandorskich na południe po Japonię, Koreę i Chiny[8]. W północno-wschodnich Chinach są widywane na przelotach, szczególnie w okolicach Beidaihe[16]. Przed wędrówką uhle azjatyckie ze wschodniej Azji zbierają się w większe grupy u wybrzeży Morza Ochockiego, mniej licznie na jeziorach Kamczatki i na Sachalinie[8].

Sporadycznie zalatuje do Europy[17], a do Polski wyjątkowo[18]. W Polsce po raz pierwszy stwierdzona w 2007 roku w rezerwacie „Ptasi Raj” na terenie Gdańska – było to zaledwie czwarte stwierdzenie tego ptaka w zachodniej Palearktyce[19]. W lutym i listopadzie 2018 oraz w grudniu 2019, również w Gdańsku, stwierdzono obecność tego samego samca uhli azjatyckiej, co oznacza, że zimował on tu 3 lata z rzędu[17].

Ekologia i zachowanie | edytuj kod

Uhle azjatyckie gniazdują przy niewielkich słodkowodnych zbiornikach w lasach iglastych i arktycznej tundrze, często daleko w głąb lądu[8]. W Kazachstanie gniazdują na wysokości 1760–2300 m n.p.m., przy górskich jeziorach[13][20]. Po sezonie lęgowym dorosłe osobniki wędrują na tereny, na których odbywają pierzenie – samce wyruszają i pierzą się wcześniej niż samice[21]. W Kazachstanie uhle azjatyckie odlatują w październiku, wracają na tereny lęgowe pod koniec maja i na początku czerwca[13]. Podczas pierzenia na 3–4 tygodnie tracą zdolność lotu. W jego trakcie i przez pozostałą część zimy uhle azjatyckie stają są bardzo towarzyskie. Przebywają w dużych stadach liczących do kilku tysięcy osobników, choć częściej są to niewielkie rozproszone grupy złożone z blisko 100 ptaków[21]. Uhle azjatyckie żywią się głównie mięczakami; prócz tego zjadają skorupiaki, miękkie bezkręgowce, szkarłupnie, pierścienice, niewielkie ryby, a na wodach słodkich również owady i ich larwy. Przeważnie milczą, podobnie jak uhle zwyczajne i garbonose[8]. Samce podczas zalotów odzywają się gwiżdżącym fee-er i niskim nosowym aah-er. Głos samic opisywany jest jako szorstkie i rechoczące kraaa-ah kraa-ah kraa[14].

Lęgi | edytuj kod

Lęgi uhli azjatyckich są słabo poznane w porównaniu do lęgów uhli zwyczajnych i garbonosych[8]. Okres lęgowy rozpoczyna się na przełomie maja i czerwca[8][20]; uhle azjatyckie łączą się w pary na czas jego trwania. Bronią niewielkiego obszaru wokół gniazda[8]. Ma ono formę zagłębienia w ziemi o średnicy około 30 cm. Wyściółkę stanowią mchy, suche trawy i inne materiały roślinne[12]. Poszczególne gniazda mogą być budowane do 2–3 km od wody[10]. Zniesienie liczy od 6 do 9 jaj. Ich rozmiar jest wysoce zmienny między poszczególnymi zniesieniami – jedno ze źródeł z początku lat 50. XX wieku podaje go jako 55,4–72,5 na 35,7–49 mm (nie wspomniano liczby zmierzonych jaj)[12]. Pisklętami i młodymi zajmuje się wyłącznie samica. W Kazachstanie młode obserwowano od końca lipca do początku września[13].

Status i zagrożenia | edytuj kod

IUCN uznaje uhlę azjatycką za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 2012 roku (stan w 2020). BirdLife International uznaje trend liczebności populacji za prawdopodobnie spadkowy[21].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Melanitta stejnegeri, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b TommasoT. Salvadori TommasoT., Catalogue of the Birds in the British Museum, t. 27, 1895, s. 411–412 .
  3. F. Gill & D. Donsker (red.): Screamers, ducks, geese & swans. IOC World Bird List (v5.4), 24 października 2015. [dostęp 27 listopada 2015].
  4. Melanitta stejnegeri. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  5. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Mergini Rafinesque, 1815 (wersja: 2020-01-10). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-04-20].
  6. RobertR. Ridgway RobertR., A manual of North American birds, Filadelfia 1887, s. 112 .
  7. a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Screamers, ducks, geese, swans. IOC World Bird List (v10.1), 25 stycznia 2020. [dostęp 14 kwietnia 2020].
  8. a b c d e f g h i j k l m n o p Hoyo i inni, Siberian Scoter (Melanitta stejnegeri), [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [online], Lynx Edicions, Barcelona, 2020 [dostęp 2020-04-16] .
  9. a b c d e R TerryR.T. Chesser R TerryR.T. i inni, Sixtieth Supplement to the American Ornithological Society’s Check-list of North American Birds, „The Auk”, 3, 136, 2019 .
  10. a b c d JanetJ. Kear JanetJ. (red.), Ducks, Geese and Swans: Species accounts (Cairina to Mergus), Oxford University Press, 2005, s. 715 .
  11. Hartert, Ernst. Die Vögel der paläarktischen Fauna systematische Übersicht der in Europa, Nord-Asien und der Mittelmeerregion vorkommenden Vögel 5 1920
  12. a b c d e G.P. ''et al''.G.P.''''. Diemientew G.P. ''et al''.G.P.''''., Птицы Советского Союза, t. 4. Куриные – Гусеобразные, 1952, s. 562–565 .
  13. a b c d e f g h White-winged Scoter Melanitta deglandi (Bonaparte, 1850), Birds.kz | Kazakhstan birdwatching community [dostęp 2020-04-16] .
  14. a b c MarkM. Brazil MarkM., Birds of Japan, Bloomsbury Publishing, 2018, s. 52, ISBN 978-1-4729-1387-6 .
  15. GombobaatarG. Sundev GombobaatarG., ChristopherCh. Leahy ChristopherCh., Birds of Mongolia, Bloomsbury Publishing, 2019 .
  16. MacKinnon, J. &J.& Phillipps J. &J.&, K., A Field Guide to the Birds of China, Oxford: Oxford University Press, 2000, s. 72, ISBN 0-19-854940-7  (ang.).
  17. a b White-wing Scoter (search for observations) (ang.). W: Tarsiger.com [on-line]. [dostęp 2020-04-20].
  18. Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 31.12.2019. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. [dostęp 2020-04-20].
  19. Komisja Faunistyczna. Raport nr 24. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2007. „Notatki Ornitologiczne”. 49, s. 81–115, 2008. 
  20. a b Gavrilov E.G.E. I. Gavrilov E.G.E., Gavrilov A.G.A. E. Gavrilov A.G.A., The Birds of Kazakhstan, Ałmaty 2005, s. 21 .
  21. a b c Siberian Scoter Melanitta stejnegeri, BirdLife International [dostęp 2020-04-15] .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Uhla azjatycka" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy