Ulica Świętego Wita we Wrocławiu


Na mapach: 51°06′36,318″N 17°02′17,183″E/51,110088 17,038106

Ulica św. Wita we Wrocławiu w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Ulica Świętego Wita we Wrocławiu) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Budynek Urzędu Miasta Wrocławia i plac Nowy Targ. Budynek Urzędu Miasta Wrocławia, elewacja wschodnia. Zachowany portyk pałacu. Początek ulicy przy galerii Biura Wystaw Artystycznych. Hotel Lothus.

Ulica Świętego Witaulica położona we Wrocławiu na Starym Mieście, w jego wschodniej części. Łączy plac Nowy Targ z ulicą Wita Stwosza. Ma 151 m długości[1][2][3][4].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Ulica ta wzmiankowana była już w 1346 roku. W pobliżu znajdowała się kaplica św. Wita[2]. W latach 1715–1719 wybudowano w pierzei zachodniej barokowy pałac dla Franza von Hatzfeld. Został on zniszczony w 1760 roku podczas wojny siedmioletniej. Ruiny tego pałacu rozebrano w 1763 roku, a na jego miejsce w latach 1765–1773 wybudowano nowy pałac Hatzfeldów zbudowany dla księcia Franza Philippa Adriana von Hatzfelda. W 1912 roku zabudowa tego obszaru została powiększona od strony Nowego Targu. Obiekt użytkowany był przez Nadprezydium Prowincji Śląskiej[a][4][5][6][7][8][9]. Pałac został zniszczony podczas działań wojennych w 1945 roku, w latach 60. XX wieku został rozebrany. Pozostawiono tylko część parteru, który zaadaptowano wraz z nowym budynkiem z przeznaczeniem na galerię sztuki Biura Wystaw Artystycznych[5][7][10].

W trakcie działań wojennych prowadzonych podczas oblężenia Wrocławia w 1945 roku wschodnia pierzeja ulicy uległa całkowitemu zniszczeniu[2]. Po wojnie wybudowano tu dwa biurowce, w tym biurowiec Biura Projektów i Studiów Taboru Rzecznego[b] z 1968 roku (później Navicentrum) w północnej części ulicy oraz Biurowiec Żeglugi Śródlądowej w latach 1966–1967. Obecnie są rozebrane i powstała nowa inwestycja. Natomiast pierzeja[c] zachodnia obejmuje biurowiec Urzędu Miejskiego Wrocławia[a][2][3][4][11] oraz pałac Hatzfeldów[d] spalony przez hitlerowców w marcu 1945 roku, a następnie częściowo rozebrany i adaptowany na galerię wraz z dobudowaną nową częścią[2][3][5][7][9][10].

Nazwy | edytuj kod

W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy własne:

  • Vitus gasse (Wita), od 1346 roku do 1562 roku[e][f][2][3]
  • Świętego Wita, od 1562 roku do końca XVI wieku[e][2][3]
  • Ziegengasse, od końca XVI wieku – równocześnie z nazwą poprzednią, od 1824/1825 roku – ostatecznie jako jedyna nazwa tej ulicy, do 1945[2][3][12]
  • Świętego Wita, od 1945 roku[2][3][12].

Wcześniejsza nazwa ulicy Ziegengasse, wywodząca się z czasów średniowiecza, pochodziła od słowa z języka niemieckiego Ziege, czyli koza. Jako źródło nadania tej nazwy ulicy podaje się pobliską ulicę Krowią[g][2][12][13]. Współczesna nazwa ulicy przywróciła pierwotną nazwę, ale z uwzględnieniem już określenia „świętego”, czego nie było w nazwie pierwotnej[2]. Została ona nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 97 z 31.11.1945 r.[1] Istnieje przypuszczenie, że nazwa może pochodzić od patrona kaplicy św. Wita, która znajdowała się w pobliżu, choć nie ma potwierdzenia tego faktu w odniesieniu do średniowiecznej nazwy ulicy[f][2].

Układ drogowy | edytuj kod

Do ulicy przypisana jest droga gminna o długości 151 m[1], klasy drogi dojazdowej[14].

Ulice i place powiązane z ulicą Świętego Wita:

Zabudowa i zagospodarowanie | edytuj kod

W pierzei zachodniej w południowej części położony jest budynek galerii BWA z reliktem dawnego Pałacu Hatzfedtów[d][6][7][9][10][18][19]. Natomiast w północnej części ulicy położony jest budynek dawnego Nadprezydium Rejencji Śląskiej, a obecnie Urzędu Miejskiego Wrocławia, przylegający do ulicy elewacją wschodnią[a][6][19].

Pierzeja wschodnia obejmowała do 2017 roku teren, na którego krańcach południowym i północnym znajdowały się dwa powojenne biurowce z niezabudowaną przestrzenią między nimi[2][3][7][8][11]. Od tego roku zostały one rozebrane i prowadzona jest nowa inwestycja, przy czym dopuszczono powstanie obiektu biurowo-usługowego, handlowego i hotelowego[19][20]. Jego budowę rozpoczęto w 2017 roku, według projektu Maćków Pracownia Projektowa[21].

Ochrona i zabytki | edytuj kod

Obszar, na którym położona jest ulica Świętego Wita podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Starego Miasta z XIII-XIX wieku, wpisanego do rejestru zabytków pod nr rej.: 196 z 15.02.1962 oraz A/1580/212 z 12.05.1967[22][23]. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii[24][25]. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego „Stare Miasto”, który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego i historycznego charakteru najstarszej części miasta[26].

W zakresie samej drogi natomiast wymaga się wykonania nawierzchni z elementów kamiennych[27]. Ochronie podlega również oś widokowa ulicy Świętego Wita w kierunku północnym na obiekt szczególny usytuowany na placu Nowy Targ[28].

W otoczeniu ulicy znajdują się następujące zabytki:

  • Hotel „Deutsches Haus”, następnie hotel „Sajgon”[h], później Hotel „Lothus”, lata 1903–1904, po 1945 r., rejestr zabytków nr 677/508/Wm z dn. 25.01.1993, zamyka oś widokową ulicy w kierunku południowym[29][30][31]
  • Portyk pałacu Hatzfeldów, obecnie budynku galerii Awangarda[d], lata 1715–1722, lata 1766–1773 (proj. Carl Gotthard Langhans), rejestr zabytków nr A/2796/173 z dnia 15.02.1962 r, pierzeja zachodnia[29][32]
  • Nadprezydium Prowincji Śląskiej (Oberpräsidium), ob. Urząd Miasta Wrocławia, IX wiek, lata 1914–1918 (proj. K. Löwe; rozbudowa i przebudowa), po 1945 r., rejestr zabytków nr A/2269/504/Wm z dn. 15.01.1993, pierzeja zachodnia[29][33][34]

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. a b c Budnek Naprezydium Prowincji Śląskiej, w którym obecnie mieści się Urząd Miejski Wrocławia, ma adres: plac Nowy Targ 1/8 we Wrocławiu[4][6][19].
  2. Biurowiec w północnej części ulicy miał adres: plac Nowy Targ 28 we Wrocławiu[8][19].
  3. Biurowiec w południowej części ulicy miał adres: ulica Wita Stwosza 11-14 we Wrocławiu[7][19].
  4. a b c Pałac Hatzfeldów położony jest przy ulicy Wita Stwosza 31/32 we Wrocławiu[7][10][18][19].
  5. a b Data 1346 roku określa pierwszą wzmiankę dotyczącą tej ulicy z tą nazwą, a 1562 rok określa datę wydania pierwszego, znanego planu miasta z taką nazwą[2][3][12].
  6. a b Istnieją wątpliwości co do źródła pierwotnej nazwy ulicy – ulica Wita. W odniesieniu do hipotezy o nawiązaniu do patrona kapicy św. Wita, podnosi się zarzut, iż brak jest określenia „świętego”, który w tym przypadku został by zastosowany w nazwie ulicy. Inna hipoteza mówi o upamiętnieniu błogosławionego Wita – dominikanina i biskupa wrocławskiego, zmarłego w 1260 roku, ale ta hipoteza nie ma żadnych podstaw w dokumentach. Na ogół, choć i takie są podnoszone twierdzenia, odrzuca się hipotezę, iż nazwa upamiętnia jakąś nieznaną współcześnie osobę o tym imieniu, gdyż w tamtym okresie nie stosowano takich nazw i nie jest znana osoba, która mogłaby być w ten sposób upamiętniona[2][3].
  7. Nazwa ulicy Krowiej również nie ma jednoznacznie określonego źródła. Przypuszcza się jedynie, że skoro przy ulicy Kotlarskiej powstały Nowe Jatki z rzeźniami, to mogły tu istnieć obory[13].
  8. Adres hotelu: ulica Wita Stwosza 22-23 we Wrocławiu[19].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 5070-5072 (Św. Wita).
  2. a b c d e f g h i j k l m n o Antkowiak 1970 ↓, s. 282-283 (Św. Wita).
  3. a b c d e f g h i j Harasimowicz 2006 ↓, s. 888 (Św. Wita).
  4. a b c d e Harasimowicz 2006 ↓, s. 595-596 (Nowy Targ).
  5. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 642 (Pałac Hatzfedtów).
  6. a b c d Harasimowicz 2006 ↓, s. 576 (Nadprezydium Prowincji Śląskiej).
  7. a b c d e f g Harasimowicz 2006 ↓, s. 962 (Wita Stwosza).
  8. a b c Antkowiak 1970 ↓, s. 169-173 (Nowy Targ).
  9. a b c Antkowiak 1970 ↓, s. 247-249 (Wita Stwosza).
  10. a b c d Harasimowicz 2006 ↓, s. 79 (BWA).
  11. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 583 (Navicentrum).
  12. a b c d Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 170 (Ziegengasse).
  13. a b Antkowiak 1970 ↓, s. 124-125 (Krowia).
  14. Uchwała RMWr 2009 ↓, § 37 ust. 2 pkt 1.
  15. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 3220-3222 (Nowy Targ).
  16. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 5498-5500 (Wita Stwosza).
  17. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 2209 (Krawiecka).
  18. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 642 (Pałac Hatzfeddtów).
  19. a b c d e f g h SIP mp 2018 ↓.
  20. Uchwała RMWr 2009 ↓, §18.
  21. Gołębiowska 2017 ↓.
  22. NID 2017 ↓, s. 206.
  23. GEZ 2018 ↓, poz. 68.
  24. NID 2013 ↓.
  25. MP 1994 ↓.
  26. wroclaw.pl 2018 ↓.
  27. Uchwała RMWr 2009 ↓, §37 ust. 2 pkt 2.
  28. Uchwała RMWr 2009 ↓, §37 ust. 3, § 40 ust. 3 pkt 9.
  29. a b c SIP GEZ 2018 ↓.
  30. GEZ 2018 ↓, poz. 8638.
  31. NID 2017 ↓, s. 231.
  32. GEZ 2018 ↓, poz. 8639.
  33. GEZ 2018 ↓, poz. 5344.
  34. NID 2017 ↓, s. 223.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

  • Ulica Wita, św., [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], fotopolska.eu [dostęp 2018-09-20]  (pol.).
  • ul. Wita, św., [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici) [dostęp 2018-09-20]  (pol.).
  • ul. św. Wita, wikimapia.org [dostęp 2018-09-20]  (pol.).
Na podstawie artykułu: "Ulica Świętego Wita we Wrocławiu" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy