Ulica Bytomska w Tarnowskich Górach


Na mapach: 50,438094°N 18,862132°E/50,438094 18,862132

Ulica Bytomska w Tarnowskich Górach w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ulica Bytomska w Tarnowskich Górach (do 1925 i 1939−1945 Beuthenerstraße, 1925−1939 i od 1945 ul. Bytomska[1]) − jedna z najważniejszych ulic Tarnowskich Gór. Łączy centrum miasta z dzielnicami: Osada Jana i Bobrowniki Śląskie-Piekary Rudne.

Spis treści

Przebieg | edytuj kod

Ulica rozpoczyna się na skrzyżowaniu z główną reprezentacyjną ulicą miasta – ulicą Krakowską – po czym dalej biegnie w kierunku południowym. Po drodze krzyżuje się z inną drogą powiatową (ulicą Legionów), biegnie ponad rzeką Stołą, ponadto przecina ją linia Górnośląskich Kolei Wąskotorowych. Ulica kończy swój bieg na skrzyżowaniu z obwodnicą śródmiejską, a jej kontynuacją jest będąca częścią drogi krajowej nr 11 ulica Józefa Korola, która prowadzi bezpośrednio do Bytomia.

Ulica znajduje się na terenie dwóch dzielnic:

  • Śródmieścia-Centrum – odcinek od skrzyżowania z ul. Krakowską do skrzyżowania z ul. Legionów (w postaci ronda ks. F. Blachnickiego),
  • Osady Jana – odcinek od skrzyżowania z ul. Legionów (w postaci ronda ks. F. Blachnickiego) do skrzyżowania z ulicą Obwodnicą.

Początkowy odcinek jednojezdniowej ulicy Bytomskiej od skrzyżowania z ulicą Krakowską do skrzyżowania z ulicami Piastowską i Oświęcimską ma po dwa pasy ruchu w obu kierunkach.

Historia | edytuj kod

Budynek Górnośląskiej Spółki Brackiej na starej pocztówce z ok. 1914

Budowa ulicy Bytomskiej jako elementu drogi prowadzącej z Królewskiej Huty przez Bytom do Tarnowskich Gór rozpoczęła się w 1805. Jednak droga łącząca Tarnowskie Góry z Bytomiem musiała istnieć już u zarania dziejów młodszego ośrodka. Wcześniej korzystano z krętych dróg nieutwardzonych należących często do prywatnych właścicieli[2] (bezimienna droga prowadząca z Tarnowskich Gór do Bytomia pojawia się na jednej z najwcześniejszych map tego regionu – mapie księstwa opolskiego autorstwa Iohannesa Wolfganga Wielanda z 1736 roku[3]).

Od XVI wieku, gdy powstały Tarnowskie Góry aż do ok. 1832 obecny początkowy odcinek ulicy Bytomskiej był położony za tzw. Bramą Krakowską – miejscem poboru myta – a więc poza obszarem miasta i miał postać obszernego placu (obecnie Plac Wolności) zwanego Krakowskim Przedmieściem (niem. Krakauer Vorstadt). W XVI wieku znajdowały się na nim chaty biedoty, zaś w 1. połowie XIX wieku - stodoły należące do mieszczan. Ok. 1651 nieopodal Bramy Krakowskiej niejaki Wagner założył browar (jeden z dwóch w tamtym czasie w mieście i jego najbliższym sąsiedztwie)[4][5][6][7].

W latach 1830–1831 droga została przebudowana, zaś między 1898 a 1912 w miejsce kocich łbów zyskała bruk granitowy[8].

W 1904 w Miechowicach otwarto Zakład św. Jana (St. Johanneshaus) ojców kamilianów, jednak już rok później zadecydowano o budowie większego obiektu skierowanego do leczenia alkoholików. Grunt pod budowę podarował zarząd dóbr hrabiów Henckel von Donnersmarck znajdujący się w Karłuszowcu na południe od Tarnowskich Gór. Zakład leczenia pijaków (Trinker-Heilanstalt) oraz kościół pw. św. Jana Chrzciciela powstały w latach 1906-1907 na wzgórzu Galgenberg (obecnie Osada Jana), które dawniej było miejscem straceń, a które ulica Bytomska mija od zachodu[9][10].

W budynku pod nr. 6 przy ulicy Bytomskiej znalazła w 1857 swoją siedzibę Górnośląska Spółka Bracka - instytucja zajmująca się górniczymi ubezpieczeniami społecznymi. W latach 1899–1897, 1904 oraz 1909–1910 budynek był rozbudowywany[11].

4 sierpnia 2015 ulicą Bytomską przebiegała trasa 3. etapu wyścigu kolarskiego Tour de Pologne[12].

Komunikacja | edytuj kod

Ulica Bytomska jest jedną z najważniejszych arterii komunikacyjnych Tarnowskich Gór. Stanowi część drogi powiatowej nr 3276S powiatu tarnogórskiego, jest drogą klasy G[13]. Kursują nią linie autobusowe organizowane przez Zarząd Transportu Metropolitalnego (do 31 grudnia 2018 przez MZKP Tarnowskie Góry i KZK GOP[14]) z Tarnowskich Gór do Bytomia, Radzionkowa, Gliwic, Zabrza, Wieszowy, Zbrosławic, Chorzowa i Katowic, a także łączące centrum miasta z dzielnicami: Osada Jana, Stare Tarnowice, Strzybnica, Sowice, Bobrowniki Śląskie-Piekary Rudne oraz Repty Śląskie.

Przy ulicy Bytomskiej zlokalizowane są dwa przystanki autobusowe: Tarnowskie Góry Bytomska oraz Osada Jana[14].

Budynki | edytuj kod

Secesyjna kamienica przy ul. Bytomskiej 1

Przy ulicy Bytomskiej mieści się szereg budynków użyteczności publicznej będących obiektami zabytkowymi wpisanymi do Gminnej Ewidencji Zabytków[15]:

  • dawny budynek Spółki Brackiej przy ul. Bytomskiej 6, 6a i 6b mieszczący obecnie: Bank Spółdzielczy[16] oraz Komendę Powiatową Policji w Tarnowskich Górach[17],
  • zespół klasztorny ojców Kamilianów przy ul. Bytomskiej 22 obejmujący: kościół pw. św. Jana Chrzciciela i św. Kamila (filialny Parafii Matki Bożej Uzdrowienie Chorych) i znajdujący się obok niego krzyż misyjny oraz Szpital św. Kamila,
    • zespół witraży z początku XX wieku – wpis nr B/589/85 (witraże szpitalne) oraz B/590/85 (witraże kościelne) do Rejestru Zabytków z 28 stycznia 1985[18],
    • park przyklasztorny ze znajdującymi się w nim: grotą maryjną, kamiennym krzyżem na cmentarzu, na którym chowani są kamilianie oraz drewnianym krzyżem na Galenbergu – dawnym miejscu straceń,
  • dawne wille miejskie pod numerami: 4 (z 1906 r.), 8 (z 1901 r., proj. Otto Kotzulla[19]; obecnie Przychodnia Rejonowa nr 1 - Usługi Medyczne „Śródmieście”[20]), 10 (willa "Gertrud" z 1897 r., proj. Otto Kotzulla[19]), 11 (z 1894 r., proj. Otto Kotzulla[19]; na początku XX wieku miało w niej siedzibę m.in. przedsiębiorstwo spedycyjne Hermanna Dietricha[21]), 12 (z 1895 r., proj. Otto Kotzulla[19]), 15 (z 1909 r., obecnie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej[22]), 16 (willa "Wolff", później "Glückauf" z ok. 1905 r.[19]), 16a (willa "Król" z 1937 r., proj. Aleksander Król[23]), 17 (z 1913 r.),
  • kamienice pod numerami: 1 (proj. Karl Korbsch, o bogatej secesyjnej ornamentyce)[24], 14 (wpisana do rejestru zabytków; nr rej. A/558/2019 z dn. 10.10.2019[25]).

Zabytkami nie są:

Mieszkalnictwo | edytuj kod

Wg danych Urzędu Stanu Cywilnego w budynkach znajdujących się przy ulicy Bytomskiej mieszkało w 2018 roku 490 osób[28].

Przypisy | edytuj kod

  1. Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 241. ISBN 83-911508-3-6.Sprawdź autora:1.
  2. Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 238. ISBN 83-911508-3-6.Sprawdź autora:1.
  3. Jan Kwak: Tarnowskie Góry w okresie habsburskim (1526-1763). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 79. ISBN 83-911508-3-6.Sprawdź autora:1.
  4. Danuta Szlachcic-Dudzicz: Tarnowskie Góry w okresie habsburskim (1526-1763). Układ przestrzenny miasta i jego zabudowa. W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 62–63. ISBN 83-911508-3-6.Sprawdź autora:1.
  5. Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 235–237. ISBN 83-911508-3-6.Sprawdź autora:1.
  6. Projekt Krakowska: Historia Krakowskiej (pol.). W: www.tg.net.pl – portal powiatu tarnogórskiego [on-line]. [dostęp 2016-08-27].
  7. Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: O mieście » Historia miasta (pol.). [dostęp 2016-08-27].
  8. Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 240. ISBN 83-911508-3-6.Sprawdź autora:1.
  9. Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 251. ISBN 83-911508-3-6.Sprawdź autora:1.
  10. Parafia pw. MB Uzdrowienie Chorych w Tarnowskich Górach-Osadzie Jana: Historia byłej parafii (pol.). [dostęp 2016-08-27].
  11. Przemysław Nadolski: Miasto pod panowaniem pruskim i w obrębie II Rzeszy Niemieckiej (1763-1918). W: praca zbiorowa pod red. Jana Drabiny: Historia Tarnowskich Gór. Tarnowskie Góry: Muzeum w Tarnowskich Górach, 2000, s. 251–253. ISBN 83-911508-3-6.Sprawdź autora:1.
  12. TK: Tour de Pologne 2015 w Tarnowskich Górach – utrudnienia na drogach (pol.). Dziennik Zachodni, 2015-07-31. [dostęp 2016-08-27].
  13. Zarząd dróg powiatowych w Tarnowskich Górach – gmina Tarnowskie Góry.
  14. a b Lista przystanków: Tarnowskie Góry (pol.). W: Zarząd Transportu Metropolitalnego [on-line]. [dostęp 2019-01-15].
  15. BIP – Urząd Miejski w Tarnowskich Górach: Gminna Ewidencja Zabytków (pol.). 2013-09-06. [dostęp 2016-07-12].
  16. Bank Spółdzielczy w Tarnowskich Górach – kontakt.
  17. Komenda Powiatowa Policji w Tarnowskich Górach – informacje kontaktowe.
  18. Rejestr zabytków nieruchomych w województwie śląskim. Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach. [dostęp 2012-03-09].
  19. a b c d e MarekM. Wojcik MarekM., Otto Kotzulla. Tarnogórscy budowniczowie (4), „Montes Tarnovicensis”, nr 42, luty 2010 .
  20. Usługi Medyczne „Śródmieście” – kontakt.
  21. Krzysztof Gwóźdź, Zofia Krzykowska: Tarnowskie Góry na dawnej pocztówce: zbiory Beaty i Jacka Kalke. Tarnowskie Góry: Muzeum Miejskie w Tarnowskich Górach, 2004.
  22. MOPS Tarnowskie Góry
  23. PawełP. Bednarek PawełP., Willa i stolarnia Królów, „Montes Tarnovicensis”, nr 72, luty 2015 .
  24. Marek Wojcik: Tarnogórscy budowniczowe – Karl Korbsch (pol.). W: Montes Tarnovicensis nr 40 [on-line]. Oficyna „Monos”, 2009-10. [dostęp 2016-09-05].
  25. Rejestr zabytków nieruchomych w województwie śląskim. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2019-12-31].
  26. Gwarek – kontakt.
  27. Polski Związek Działkowców – delegatura Tarnowskie Góry – ogrody.
  28. Ludność miasta Tarnowskie Góry według stanu na dzień 31.12.2018r. – Biuletyn Informacji Publicznej UM w Tarnowskich Górach.
Na podstawie artykułu: "Ulica Bytomska w Tarnowskich Górach" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy