Ulica Dyrekcyjna w Katowicach


Na mapach: 50°15′31,6″N 19°01′23,7″E/50,258771 19,023246

Ulica Dyrekcyjna w Katowicach w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ulica Dyrekcyjna w Katowicach (do 1922[2] Direktionstraße[3], po wojnie Ignacego Daszyńskiego, 1980−1990 Wojciecha Korfantego) − jeden z najbardziej znanych deptaków w katowickiej dzielnicy Śródmieście (obok ul. Staromiejskiej i ul. Stawowej). Nazwa ulicy pochodzi od Dyrekcji Okręgu Kolei Królewskich, która miała tu swoją siedzibę od 1895.

Spis treści

Przebieg | edytuj kod

Rozpoczyna swój bieg obok Hotelu Monopol i starego dworca kolejowego − skrzyżowanie z ul. Dworcową. Następnie krzyżuje się z ul. Staromiejską (również deptak), kończy bieg przy skrzyżowaniu z ulicą Warszawską, niedaleko Teatru Śląskiego.

Historia | edytuj kod

Skrzyżowanie ul. Dyrekcyjnej i ul. Warszawskiej na pocztówce z pocz. XX w. ul. Dyrekcyjna (widok od strony ul. Dworcowej) Herb Katowic na kamienicy przy ul. Dyrekcyjnej 10 (zbud. w 1906 według projektu Ignatza Grünfelda) Wlot w ul. Dyrekcyjną obok Hotelu Monopol (widok z ul. Dworcowej)

Ulica do 1922 i w latach 1939−1945 nosiła nazwę Direktionstraße, w dwudziestoleciu międzywojennym Dyrekcyjna, od 11 października 1946 Ignacego Daszyńskiego, od 1980 Wojciecha Korfantego[4]. Uchwałą Rady Miasta Katowice z 8 października 1990 przywrócono nazwę Dyrekcyjna[5]. W1935 pod numerem 2 istniała drukarnia "Barbara" Haliny Czaplickiej (zlikwidowano ją w 1942). W latach międzywojennych pod numerem 1 mieściły się Wydziały Cywilne Sądu Okręgowego[6], pod numerem 4 − Szwajcer i Ska, oferująca wyroby czekoladowe, pod numerem 3 − biuro sprzedaży Fabryki Chemicznej Erich A. Kollontay[5], pod numerem 7 − sklep Wedla[7].

W sierpniu 1931 w "Miesięczniku Literackim" ukazał się reportaż pod tytułem Z Górnego Śląska, w którego fragmencie została opisana ulica Dyrekcyjna[8]:

Krótka i szeroka ulica − Dyrekcyjna, prowadząca od dworca na aleję Piłsudskiego, niby grobla dla wybranych, znaczonych klejnotem dolarowego szlachectwa. Ta grobla spręża się w jakiś most zwodzony, ujęty w złocone ramy kosztownych magazynów i wielkokawiarnianych jazzów, zalany jaskrawym światłem kinkietów, powolny setkom uprzywilejowanych, tratujących tę drogę, nawet środkiem jezdni, oporny dla fali pracy, omijającej − z dworca i na dworzec − szerokim łukiem bocznic promenadę. Śród nocy i chłodu widna, roztańczona i rozbawiona ulica−grobla pęcznieje użyciem i beztroską.

We wrześniu 1931 miesięcznik został przez władze zamknięty.

Zabytki i instytucje | edytuj kod

Przy ulicy Dyrekcyjnej znajdują się następujące historyczne obiekty[9]:

  • Kamienica mieszkalna (ul. Dyrekcyjna 1)[10].
  • Zabytkowa kamienica (nr rej.: 1526/93 z 30 kwietnia 1993) kompleksu Hotelu Monopol, wzniesiona około 1900 (ul. Dyrekcyjna 2)[11]. W latach międzywojennych w budynku swoją siedzibę miała kolektura W. Kaftal i Ska[5].
  • Kamienica mieszkalno-handlowa (ul. Dyrekcyjna 3)[10]; wzniesiona w 1905 według projektu powstałego w firmie budowlanej Ignatza Grünfelda, w stylu secesyjnym. Wybudowano ją na planie litery "U", zintegrowana została z tylną oficyną (razem tworzą czworobok zabudowy). Zwartą bryłę nakryto dachem dwuspadowym oraz zwieńczono szczytem ozdobnym usytuowanym na osi. Osie skrajne na ostatniej kondygnacji cofnięto w stosunku do lica budowli. W latach międzywojennych w budynku swoją siedzibę miała restauracja Urbach (później pod nazwą Rachela)[5].
  • Kamienica mieszkalna (ul. Dyrekcyjna 4)[10].
  • Narożna kamienica mieszkalna (ul. Dyrekcyjna 6, ul. Staromiejska 9)[10].
  • Zabytkowa kamienica (ul. Dyrekcyjna 9)[10], wzniesiona według projektu Ignatza Grünfelda. Przed 1913 w budynku istniał Kattowitzer Bank verein Gesellschaft, od 1925 do 1926 − bank francusko-polski (Banque Franco-Polonaise[12]) i Bank Udziałowy[5] oraz konsulat Francji[13].
  • Zabytkowa kamienica mieszkalna (ul. Dyrekcyjna 10, nr rej.: A/1566/94 z 30 grudnia 1994[14]), wzniesiona w 1906 prawdopodobnie według projektu budowniczego Ignatza Grünfelda, w stylu modernizmu z elementami secesji; została nadbudowana w latach 1935−1939[11] (jej właścicielem był kupiec Leopold Altmann). Wybudowano ją w stylu modernizmu z elementami secesji na nieregularnym planie zbliżonym do prostokąta. Bryła jest prosta urozmaicona narożnym wykuszem. Parter elewacji frontowej przebudowano i oblicowano piaskowcem. W latach międzywojennych w budynku swoją siedzibę posiadało towarzystwo "Katowicki Handel Żelaza"[5] i sklep z konfekcją męską Friemla[7].
  • Budynek Hotelu Monopol przy ul. Dworcowej 5, na rogu z ul. Dyrekcyjną (na jego miejscu istniał pierwszy budynek przy tej ulicy − willa Abrahama Ariana).
  • Budynek dawnej administracji kolei (ul. Dworcowa 3, róg z ul. Dyrekcyjną), wzniesiony w latach siedemdziesiątych XIX wieku w stylu późnego klasycyzmu, przebudowany w 1894[10].

Siedziby przy tej ulicy mają także Galeria Architektury SARP, Wyższa Szkoła Ekonomiczno-Humanistyczna oraz "Klub Archibar".

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Urząd Miasta Katowice: Plan zimowego utrzymania dróg na sezon 2009/2010 (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-08-21].
  2. J. Lipońska-Sajdak, Katowice wczoraj. Kattowiz gestern, Gliwice 1995, s. 5.
  3. Alle Straßen bzw. Straßennamen von Kattowitz Deutsch – Polnisch (niem.). www.grytzka-genealogie.de. [dostęp 2011-08-21].
  4. Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 383. ISBN 83-85831-35-5.
  5. a b c d e f Jerzy Abramski: Ulice Katowic. Zawiercie: Graf−Mar, 2000, s. 74. ISBN 83-913341-0-4.
  6. Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 69. ISBN 978-83-7729-021-7.
  7. a b Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 84. ISBN 978-83-7729-021-7.
  8. Wojciech Janota: Katowice w literaturze polskiej. Katowice: Biblioteka Śląska, Śląskie Towarzystwo Miłośników Książki i Grafiki, 2008, s. 15. ISBN 978-83-923385-2-9.
  9. Barbara Klajmon: Katowicka kamienica mieszczańska 1840−1918, wyd. I, Katowice 1997.
  10. a b c d e f Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9) (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-08-21].
  11. a b Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach (pol.). www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-08-21].
  12. Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 51. ISBN 978-83-7729-021-7.
  13. Jerzy Abramski: Ulice Katowic. Zawiercie: Graf−Mar, 2000, s. 75. ISBN 83-913341-0-4.
  14. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2020-09-30. [dostęp 2011-08-21].

Bibliografia | edytuj kod

  • E. Wieczorek; Spacery po Katowicach, Urząd Miasta Katowice: Wydział Promocji i Współpracy z Zagranicą, Katowice Grudzień 2003, ​ISBN 83-918152-5-0​.
  • Katowice – Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 16.
  • K. Szaraniec, L. Szaraniec, K. Szarowski, Katowice i Górnośląski Okręg Przemysłowy, Katowickie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, Katowice 1980, ss. 29, 55.
  • Katowice – Plan miasta, wyd. Demart SA, Warszawa 2009/2010.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Ulica Dyrekcyjna w Katowicach" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy