Ulica Gdańska w Bydgoszczy


Na mapach: 53°09′40,0″N 18°02′21,7″E/53,161100 18,039355

Ulica Gdańska w Bydgoszczy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 4 lut 2021. Od tego czasu wykonano 1 zmianę, która oczekuje na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Początek ul. Gdańskiej na obrazie C.W. Bellacha z 1830-1840 r. Ulica Gdańska Odcinek początkowy Gdańska 10 W kierunku ul. Pomorskiej Skrzyżowanie z ul. Dworcową Hotel Pod Orłem Dom Towarowy Jedynak Widok na północ Gdańska 20 Narożnik placu Wolności Gdańska 27 W kierunku ul. Śniadeckich Gdańska 33 Skrzyżowanie z ul. Śniadeckich/Krasińskiego Dom handlowy Rywal Dalszy odcinek ulicy W kierunku ul. Słowackiego Gdańska 48 Narożnik ul. Słowackiego Wille Radia Pomorza i Kujaw W kierunku alei Mickiewicza Gdańska 68 Narożnik al. Mickiewicza Narożnik ul. Cieszkowskiego Od Cieszkowskiego do Świętojańskiej Retro Między Świętojańską a Chocimską Gdańska 92-94 Gdańska 101 Gdańska 119-121 Przy wiadukcie kolejowym im. Józefa Święcickiego Ulica Gdańska nocą Rejon skrzyżowania z ul. Dworcową Początek ulicy Rejon Muzeum Okręgowego Dom Mody Drukarnia Gdańska 10 Odcinek początkowy Hotel Pod Orłem Orzeł (na hotelu) Skrzyżowanie z ul. Pomorską Gdańska 20 W kierunku placu Wolności Narożnik pl. Wolności 1 Wieża Szczyty Gdańska 27 Ławeczka Mariana Rejewskiego Nocą Detale architektoniczne Orzeł (nr 14) Złoty łabędź (nr 5) Alegoria przemysłu (nr 9) Alegoria handlu (nr 9) Głowa Józefa Święcickiego (nr 14) Portal z tympanonem i kartuszem (nr 14) Atlant (nr 14) Afrodyta (nr 15) Atena (nr 15) Eris (nr 15) Hera (nr 15) Putta (nr 15) Postacie alegoryczne (nr 27) Młodzieniec (nr 27) Wieża (pl. Wolności 1) Sztukaterie (pl. Wolności 1) Konsole i sztukateria (nr 33) Głowa kobiety (nr 35) Alegoria architektury (nr 60) Ornamenty (nr 60) Motywy słońca (nr 63) Postać mężczyzny (nr 63) Naświetle z płaskorzeźbami (nr 68) Secesyjne ornamenty i maszkarony (nr 71) Sztukaterie (nr 93) Wieża (nr 94) Kariatyda (nr 101) Szczyt z puttami (nr 119) Gazon (nr 119) Uśmiechnięta kobieta (nr 119)

Ulica Gdańska – główna, reprezentacyjna ulica miejska położona na terenie Śródmieścia w Bydgoszczy.

Początkowo ulica odgrywała głównie rolę komunikacyjną, jednak w II połowie XIX wieku zmieniła się w reprezentacyjny trakt mieszczański, „wizytówkę miasta”, centrum handlu i rozrywki, gdzie koncentrowało się życie rozrastającego się Nowego Miasta, położonego na północ od rozlokowanego nad Brdą Starego Miasta w Bydgoszczy. W dwudziestoleciu międzywojennym była trzecią pod względem długości ulicą w Bydgoszczy, licząc łącznie 3,19 km[1].

Spis treści

Przebieg | edytuj kod

Ulica łączy Stare Miasto z północnymi terenami bydgoskiej aglomeracji. Rozciąga się od skrzyżowania z ul. Jagiellońską do ul. Armii Krajowej.

Część południowa jest osią bydgoskiego Śródmieścia i najbardziej reprezentacyjną jego ulicą, natomiast część północna – od Stadionu Miejskiego, po granice miasta graniczy z Leśnym Parkiem Kultury i Wypoczynku i Lasem Gdańskim.

Historia | edytuj kod

Dzieje i topografia | edytuj kod

Ulicę Gdańską wytyczono w latach 20. XIX wieku równolegle do zarzuconego w latach 1835–1850 dawnego traktu wiodącego do Gdańska (ul. Pomorskiej)[2]. Powstanie ulicy wiąże się z ekspansją zabudowy miasta na północ, co nastąpiło po 1816 r., gdy miasto zakupiło teren na wschód od traktu gdańskiego. Urządzono wówczas gościniec rozwinięty w linii prostej, o szerokości 26 metrów, a grunty położone po obu jego stronach podzielono na działki, które stały się własnością osób prywatnych[3]. Wcześniej zasięg przedmieścia ograniczał się do obszaru przyległego bezpośrednio do mostu na Brdzie, Bramy Gdańskiej, kompleksu Karmelitów i kościoła św. Ducha. Na polach obecnie zabudowanych kamienicami Śródmieścia mieszczanie bydgoscy urządzali coroczne zawody strzeleckie, które kończyły się przyznaniem zwycięzcy odznaki „Złotego Kura”[4]. W miejscu obecnego skrzyżowania ul. Gdańskiej, Dworcowej i Pomorskiej następowało rozwidlenie średniowiecznych traktów prowadzących do Koronowa (ul. Dworcowa) i Świecia (ul. Pomorska)[2].

Gwałtowny rozwój przestrzenny ośrodka miejskiego w kierunku północno-zachodnim nastąpił po 1850 r., po budowie dworca kolejowego na Bocianowie i włączeniu tego obszaru do miasta. Ulica Gdańska stała się wówczas centralną, reprezentacyjną arterią i osią handlową rozwijającego się nowego miasta (niem. Neue Stadt)[3].

Nierozerwalnie związane z rozwojem ulicy było wytyczenie i zabudowa ciągów ulic poprzecznych i równoległych do ul. Gdańskiej, umożliwiających jej połączenie z dzielnicami Śródmieścia położonymi po jej stronie zachodniej (Bocianowo) i wschodniej (Grodztwo, Bielawy, Osiedle Leśne). Zasadnicza sieć ulic przyległych powstała w 2. połowie XIX wieku i w pierwszych latach XX stulecia[2]. Jedynie pokrywające się z dawnymi traktami ulice: Focha, Jagiellońska, Dworcowa i Pomorska, podobnie jak początkowy odcinek Gdańskiej, swym rodowodem sięgają wieków średnich[2].

Szczególnie ważnymi etapami w kształtowaniu się ulicy było wytyczenie Placu Wolności w 1854 r. i Alei Mickiewicza w 1903 r., ponieważ zaważyły one na szczególnie reprezentacyjnym charakterze odcinków ul. Gdańskiej w tych rejonach. Na Placu Wolności powstała w 1876 r. pierwsza miejska fara ewangelicka, w 1893 r. postawiono konny pomnik cesarza Wilhelma I, a w 1904 r. monumentalną fontannę Potop[2].

Po 1854 r. w pewnym oddaleniu od miasta po zachodniej stronie ulicy[5] utworzono plac ćwiczeń ze strzelnicą dla wojska, co zapoczątkowało rozwój tzw. dzielnicy koszarowej. W 1861 roku ulica Gdańska na wysokości ul. Artyleryjskiej została przecięta torami linii kolejowej prowadzącej do Torunia, która odcięła obszary wojskowe. Dopiero po likwidacji przejazdu w latach 30. XX w. i rozwoju osiedla Leśnego nastąpił dalszy rozwój ulicy w kierunku północnym.

Ulica podupadła po II wojnie światowej. W czasach Polski Ludowej, do grudnia 1985 roku[6] znajdowała się w ciągu drogi państwowej nr 48[7][8] oraz drogi międzynarodowej E83[7][8][9]. Dopiero po 1996 r. została poddana stopniowej rewitalizacji. W 1998 r. na początkowym odcinku ulicy (do Placu Wolności) znacznie ograniczono ruch kołowy, w latach 2002–2007 dokonano modernizacji nawierzchni chodników i częściowo jezdni i torowisk oraz wymieniono oświetlenie na stylowe. Trwają także prace przy odnawianiu elewacji kamienic oraz zabudowie plombowej. W 2017 na odcinku od placu Wolności do ul. Krasińskiego zasadzono 11 jarzębów szwedzkich[10]. W 2005 i 2006 r. na ulicy stanęły dwie rzeźby autorstwa Michała Kubiaka: „Wędrowiec” i „Marian Rejewski na ławeczce”. W 2013 na budynku nr 13 zainstalowano pierwszy od wielu lat nowy neon w mieście, promujący otwartą 4 lata wcześniej kawiarnię[11].

Nazwy | edytuj kod

Ulica została ukształtowana w dwóch etapach, co wiąże się z tym, że początkowo posiadała dwie nazwy[2]. Jej pierwotny odcinek do zbiegu z ulicą Dworcową, pochodzący z XIV wieku, nosił miano ulicy Gdańskiej (niem. Danzigerstraße), natomiast jego przedłużenie, wytyczone po 1820 r. – Szosa Gdańska (niem. Danziger Chaussee)[2]. Później wraz z rozwojem zabudowy, ulicą Gdańską nazywano kolejne odcinki traktu (w 1879 r. do wysokości ul. Powstańców Warszawy). Od 1977 r. ulica sięgnęła obecnych granic administracyjnych, w związku z czym ulicą Gdańską nazywa się dziś cały trakt wiodący od Starego Miasta aż do północnej granicy Bydgoszczy[2].

Nazwy ulicy w przekroju historycznym[12]:

Parcelacja | edytuj kod

Z chwilą urządzenia ulicy Gdańskiej, grunty położone po obu jej stronach podzielono na działki, które stały się własnością osób prywatnych. Prawdopodobnie większość działek, do wysokości ulicy Świętojańskiej, została wytyczona do lat 50. XIX wieku, a ich granice pokrywają się z aktualnymi[2]. Proces kształtowania się układu nieruchomości położonych przy ulicy Gdańskiej i ich numeracji ostatecznie został zakończony w lutym 1931 r. Wówczas wprowadzono obowiązujące nadal numery administracyjne dla parcel z podziałem na stronę parzystą (wschodnią) i nieparzystą (zachodnią). W latach 18791931 obowiązywało 169 numerów, a od 1931 r. 190[2]. Późniejsze regulacje dotyczyły rozwoju ulicy w kierunku północnym i wytyczania kolejnych parcel, zwłaszcza po stronie parzystej. Obecnie najwyższy numer administracyjny 260 posiada nieruchomość w rejonie Myślęcinka[2].

Rozwój zabudowy i komunikacji | edytuj kod

Początki zabudowy traktu sięgają 1448 roku, kiedy powstał z fundacji bydgoskich mieszczan zespół zabudowań szpitala Św. Ducha wraz z kaplicą. W 1615 r. świątynię przejęły siostry Klaryski, które do połowy XVII wieku znacznie go rozbudowały w formie późnogotycko-renesansowej oraz wzniosły klasztor połączony krużgankiem ze świątynią[13]. W końcu XVIII wieku przy ul. Gdańskiej poza zespołem klasztornym Klarysek istniało kilka budynków mieszkalnych oraz zajazd na rozwidleniu dróg do Koronowa i Świecia. Do 1816 r. powstał kolejny zajazd Gliszczyńskich w miejscu obecnego hotelu Pod Orłem[2].

Gwałtowny rozwój zabudowy pierzejowej na całej długości ulicy Gdańskiej nastąpił po 1835 r. Do ok. 1860 r. powstały zwarte pierzeje zabudowy do ul. Śniadeckich, następnie do ul. Świętojańskiej (1870), zaś podstawowa, bazowa zabudowa całej ulicy (do ul. Kamiennej, gdzie znajdował się przejazd kolejowy) powstała do 1890 r.[3]

Po 1900 r. wzniesiono pierwsze duże obiekty w północnej części ulicy: budynki Wodociągów Miejskich (18991900), gmach Szkoły Wojennej (19131914), a po 1933 r. budynki pierzejowe w obrębie nowo wznoszonego osiedla Leśnego[14]. W latach 50. XX w. powstała dalsza zabudowa os. Leśnego oraz kompleks sportowy WKS „Zawisza”.

W 1860 r. ulicę zaczęły oświetlać latarnie gazowe, a od 1900 r. elektryczne[2]. Ulica na całej długości posiadała jezdnię o brukowanej nawierzchni, wydzieloną krawężnikami, wzdłuż których nasadzony był szpaler drzew. Chodniki ułożone były z płyt granitowych.

18 maja 1888 roku uruchomiono na ulicy tramwaj konny, na tzw. linii „czerwonej” (od Placu Teatralnego do ul. Dworcowej). W 1892 r. uruchomiono drugą linię „zieloną”, prowadzącą ul. Gdańską na całej długości (od koszar artyleryjskich)[2]. W 1896 r. tramwaje zostały zelektryfikowane, a w 1937 r. w związku z powstaniem osiedla Leśnego uruchomiono połączenie autobusowe[2].

W 1932 r. w związku z budową magistrali węglowej, w ciągu ulicy powstał wiadukt (obecny obiekt nosi im. J. Święcickiego)[15] nad torami kolejowymi[16], zaś przejazd kolejowy został zlikwidowany. W 1989 roku powstał wiadukt tramwajowy i pętla tramwajowa w bezpośrednim sąsiedztwie Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku, przy zbiegu ulic: Gdańskiej i Rekreacyjnej. W 2012 roku na ulicy pojawił się pierwszy w Bydgoszczy wydzielony kontrapas dla rowerzystów[17].

Architektura | edytuj kod

Krajobraz architektoniczny ulicy kształtował się na przestrzeni ponad 150 lat. Długotrwały proces sprawił, że zespół zabudowy w przebiegu całej ulicy jest znacznie zróżnicowany. Sąsiadują tutaj ze sobą domy mieszkalne z różnych epok, o różnej skali i stylistyce.

Na odcinku ulicy do ul. Świętojańskiej powstały głównie kamienice czynszowe, zaś na dalszym odcinku budownictwo o charakterze podmiejskim, z rezerwą terenu na wzniesienie okazalszych budynków (domy z przed-ogrodami)[2]. W latach 18901914 nastąpiła znaczna intensyfikacja i wymiana zabudowy. W pierzejach ulicy wzniesiono dziewięć okazałych kamienic[18], kilkanaście innych przebudowano oraz wzniesiono wille bogatych przemysłowców i urzędników, które stanowią pozytywne dominanty architektoniczne[3].

Do końca XIX wieku dominował nurt klasycyzujący. W tym czasie wznoszono kamienice czynszowe o prostych, symetrycznych fasadach i zazwyczaj skromnej dekoracji. W ostatniej ćwierci XIX w. zaczęto stawiać domy w tonacjach klasycystycznych, ale również renesansowych, manierystycznych i barokowych[2]. W latach 18851898 wzdłuż ulicy powstało 21 realizacji autorstwa budowniczego Józefa Święcickiego, który tworzył architekturę eklektyczną o różnych kostiumach neostylowych. Trwale wpisały się w krajobraz ulicy jego realizacje neobarokowe[19], a zwłaszcza hotel Pod Orłem, który stał się wizytówką bydgoskiej architektury.

Z początkiem XX wieku zaczęły powstawać kamienice o architekturze zrywającej z historyzmem. Kamienice projektu Fritza Weidnera reprezentowały nurt architektury malowniczej, Rudolfa Kernasecesji, zaś Alfreda Schleusenera i Paula Sellnera – wczesnego modernizmu[2].

W latach 30. XX w. powstały kamienice w północnej części ulicy o architekturze funkcjonalizmu o prostych kubicznych bryłach, m.in. autorstwa Jana Kossowskiego. Po II wojnie światowej dokonywano natomiast zabudowy plombowej o architekturze bezstylowej. Powstały w tym okresie: Dom Handlowy „Rywal” (19711973), 10-kondygnacyjny biurowiec oraz trzy kamienice[20]. W latach 19902005 powstały przy ul. Gdańskiej kolejne trzy kamienice[21], z których nie wszystkie wpasowały się poprawnie w otaczającą stylową zabudowę[2]. W 2019 przy ul. Gdańskiej 133 powstał supermarket Aldi[22], otwarty 19 lutego 2020[23]. W związku tym, na żądanie konserwatora zabytków, od strony ulicy postawiono elewację kurtynową, mającą wizualnie uzupełnić lukę w istniejącej tam zabudowie pierzejowej[24]. Również w 2019 przeprowadzono remont kolejnych kamienic (nr 107 i 117)[25]. W lipcu 2020 dokonano wyburzenia pod nową zabudowę mało wartościowych architektonicznie budynków z numerami od 106 do 112[26].

Na przełomie XIX i XX wieku również ciągi ulic poprzecznych i równoległych do ul. Gdańskiej, wyposażono w ciekawe architektonicznie budowle eklektyczne i secesyjne, zgrupowane przede wszystkim przy ulicach: Z. Krasińskiego, J. Słowackiego, A. Mickiewicza, A. Cieszkowskiego, 20 stycznia 1920, I.J. Paderewskiego, pl. Weyssenhoffa, a częściowo przy ul. Świętojańskiej, J. Zamoyskiego i K. Chodkiewicza[27].

Obraz społeczny | edytuj kod

Ulica Gdańska do połowy XIX wieku odgrywała przede wszystkim rolę komunikacyjną, a następnie stała się reprezentacyjnym, mieszczańskim traktem oraz osią kompozycyjną rozrastającego się Śródmieścia.

W kamienicach reprezentacyjne mieszkania zajmowali zamożni urzędnicy, fabrykanci i handlowcy, w skromniejszych mieszkali mistrzowie różnych profesji, natomiast lokale w oficynach i skromnych domach zasiedlali drobni rzemieślnicy oraz robotnicy. Partery kamienic były z reguły przystosowane do prowadzenia działalności handlowej lub gastronomiczno-usługowej[2].

W rejonie ulicy Gdańskiej kwitł handel, rozwijały się warsztaty rzemieślnicze[28] i drobny przemysł oraz gastronomia. Natomiast ulica skutecznie oparła się procesowi gwałtownej industrializacji. Dla żadnego przedsiębiorstwa[29], nie wybudowano przy ulicy Gdańskiej okazałych, typowych budynków fabrycznych. Przedsiębiorstwa działające w tym rejonie były dość skromne i mieściły się w zabudowaniach oficynowych w głębi posesji[2].

Wśród sklepów przy ulicy Gdańskiej najdłuższą historię posiadała apteka „Pod Łabędziem”, istniejąca przy ul. Gdańskiej 5 od 1853 r. do 2017 r. Na początku XX w. zaczęły powstawać przy ulicy domy towarowe: np w 1911 r. Dom Towarowy M. Conitzer&Söhne[30], w 1919 r. sklep Bonifacego Cyrusa[31]. Na początku lat 20. XX w. przy ulicy miało siedziby także 5 banków[2].

Ulica Gdańska miała również duże znaczenie w branży gastronomicznej i rozrywkowej[2]. W XIX i I połowie XX w. mieściły się tutaj restauracje i cukiernie odwiedzane przez zamożnych bydgoszczan oraz skromne wyszynki i piwiarnie, a także sale koncertowe, hotele, teatry, kina. Przy Gdańskiej mieściła się także pierwsza siedziba Biblioteki Miejskiej[32].

Święto ulicy | edytuj kod

Od 2002 do 2015 we wrześniu każdego roku organizowane było Święto Ulicy Gdańskiej. Imprezy plenerowe, koncerty i konkursy odbywały się w różnych miejscach i obiektach położonych wzdłuż ulicy. Głównym organizatorem imprezy była Gazeta Wyborcza oddział w Bydgoszczy[33].

Ulica obecnie | edytuj kod

Charakterystyka | edytuj kod

Ulica Gdańska liczy 7,3 km długości, przy czym odcinek zabudowany stylowymi kamienicami wynosi 2,0 km, a w obrębie dzielnicy koszarowej i osiedla Leśnego 1,5 km. Natomiast 3,8-kilometrowy odcinek ulicy położony na północ od wiaduktu kolejowego posiada całkowicie odmienny charakter, gdyż przebiega przez teren mało zurbanizowany, pomiędzy Lasem Gdańskim i kompleksem działek a Leśnym Parkiem Kultury i Wypoczynku.

Na północnych rubieżach miasta ulica wznosi się na 45-metrowe Zbocze Fordońskie, pokonując w ten sposób granicę makroregionów: Pojezierza Wielkopolskiego i Pojezierza Pomorskiego.

Przy ulicy znajdują się:

Architektura | edytuj kod

Spacer Gdańską i uliczkami do niej przyległymi to przegląd stylów i prądów w budownictwie ostatnich dwóch stuleci. Przy ulicy spotyka się skromne, parterowe budynki frontowe, parterowe domy reprezentujące typ budownictwa podmiejskiego, kamienice czynszowe dwu- i trzypiętrowe (jest ich blisko 100) oraz wielkomiejskie kamienice cztero- i pięciopiętrowe oraz monumentalne gmachy.

92% zabudowy ul. Gdańskiej pochodzi sprzed 1920 r.[2] Z tego połowa istniejącej zabudowy została wzniesiona bądź przebudowana w latach 18901914 – czasach, kiedy powstawała w Bydgoszczy najbogatsza architektura historyzująca, ze detalami i zdobieniami nawiązującymi do sztuki renesansu, manierystyzmu i baroku, a następnie secesji i wczesnego modernizmu.

Na Gdańskiej swoje dzieła zostawili najwybitniejsi bydgoscy architekci. Wzdłuż ulicy można podziwiać kamienice i obiekty autorstwa:

Tworzyli tu również swoje dzieła architekci berlińscy: m.in. Heinrich Seeling, Otto Walther, W. Hildebrandt.

Licząc z uliczkami bocznymi zrealizowano tu do 1914 r. ponad 30 kamienic autorstwa J. Święcickiego, 19 projektu Rudolfa Kerna, 14 Fritza Weidnera i szereg innych autorstwa m.in. Karla Bergnera, Paula Böhma, Ericha Lindenburgera i innych.

Zabytki | edytuj kod

W 2015 r. w rejestrze zabytków znajdowało się 28 obiektów położonych przy ulicy Gdańskiej[36].

Najstarszym zachowanym obiektem jest pochodzący z przełomu XVI i XVII w. kościół Klarysek. Jednak najwięcej zabytków dotyczy stylowych kamienic zbudowanych w okresie 18801914 r.

Ulica Gdańska z widokiem na plac Wolności

Ważne obiekty | edytuj kod

Skrzyżowanie ulicy Gdańskiej z ul. Dworcową i Pomorską

Komunikacja | edytuj kod

Przez ulicę Gdańską przejeżdżają tramwaje linii: 0 (zabytkowej), 1, 2, 4, 6 i 10, z czego 4 i 6 skręcają na ul. Chodkiewicza na Bielawy, a 0, 1, 2 i 10 kursują do Myślęcinka. Na różnych odcinkach ulicy kursują również autobusy linii 52, 65, 71, 77, 93, 94, 100 (zabytkowa) i 31N (nocna).

W 2012 na odcinku od ul. Mickiewicza do placu Wolności kosztem 281 tys. zł powstał pierwszy w Bydgoszczy kontrapas rowerowy[44].

W połowie 2020 zakończyła się budowa buspasów na odcinku na północ od wiaduktu kolejowego w kierunku Osielska (od oddanego do użytku 3 czerwca 2020 ronda przy ul. Rekreacyjnej do pętli w Myślęcinku). W rozstrzygniętym w sierpniu 2017 przetargu na realizację tej inwestycji wybrana została oferta firmy Budimex, opiewająca na kwotę 10,2 mln zł[45]. Realizacja inwestycji miała nastąpić w ciągu 21 miesięcy do lipca 2019, jednak ze względu na problemy projektowe (spór z Miejskimi Wodociągami i Kanalizacją na temat odprowadzania wód opadowych) uległa ona opóźnieniu[46]. Zezwolenie na realizację inwestycji drogowej (ZRID) zostało wydane dopiero 11 września 2019[47], a zakończenie prac, przewidywane pierwotnie na maj 2020[48], zostało przesunięte na połowę 2020[49]. Równocześnie z budową buspasów posadzono wzdłuż ulicy 100 drzew, m.in. wiśnie japońskie czy lipy holenderskie, a także mniejsze rośliny takich gatunków, jak sosna kosodrzewina, dzika róża, liliowiec, miskant chiński i magnolia gwiaździsta[50].

Również w 2020 powstała koncepcja przebudowy zlokalizowanych w jedni ulicy przystanków tramwajowych na przystanki typu wiedeńskiego[51].

Zobacz też | edytuj kod

Place i ulice:

Świątynie:

Muzea:

Inne obiekty:

Parki:

Przypisy | edytuj kod

  1. Rajmund Kuczma, Mała encyklopedia Bydgoszczy – liteda „D”, [w:] „Kalendarz Bydgoski” 2005.
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Daria Bręczewska-Kulesza, Bogna Derkowska-Kostkowska, A. Wysocka [i inni], Ulica Gdańska. Przewodnik historyczny, Bydgoszcz 2003.
  3. a b c d IwonaI. Jastrzębska-Puzowska IwonaI., Od miasteczka do metropolii. Rozwój architektoniczny i urbanistyczny Bydgoszczy w latach 1850–1920, Toruń: Wydawnictwo MADO, 2005, ISBN 83-89886-38-3, ISBN 978-83-89886-38-5 .
  4. Zenon Guldon, Ryszard Kabaciński, Z tarczą w pole, [w:] Szkice z dziejów dawnej Bydgoszczy XVI-XVIII w., Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, Bydgoszcz 1975.
  5. Na terenie zawartym między Artyleryjską i Powstańców Warszawy.
  6. Uchwała nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (M.P. z 1986 r. nr 3, poz. 16)
  7. a b Mapa samochodowa Polski 1:1 000 000, Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1962 .
  8. a b Atlas samochodowy Polski 1:500 000. Wyd. IV. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1965, s. 47.
  9. Samochodowy atlas Polski 1:500 000. Wyd. V. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 1979, s. 52. ISBN 83-7000-017-7.
  10. Nowe drzewa wyrosły przy ul. Gdańskiej. To jarzęby szwedzkie
  11. Nowy neon w Bydgoszczy. Jak za dawnych "neonowych" lat w Śródmieściu
  12. Atlas historyczny miast polskich, tom II Kujawy, zeszyt I Bydgoszcz, Antoni Czachorowski (red.), Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń 1997.
  13. Albina Bartoszyńska-Potemska, Dzieje i architektura kościoła i klasztoru Klarysek w Bydgoszczy, [w:] Prace komisji sztuki t. I, Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria D: 1965.
  14. Domy przy ul. Gdańskiej 208–238.
  15. http://www.bip.um.bydgoszcz.pl/binary/500_tcm30-42261.pdf
  16. Przebudowany w 1968 r. i 2006 r.
  17. Kontrapas z korzyściami nie tylko dla rowerzystów – portal bydgoszcz24.pl.
  18. Nr 16, 55, 30, 63, 51, 27, 62, 95, 34.
  19. Nr 14, 36, 63, pl. Wolności 1.
  20. Nr 23, 53, 76.
  21. Nr 121, 125, 139.
  22. Nowy market Aldi rośnie już w Bydgoszczy. Przy samej ul. Gdańskiej
  23. Aldi przy ul. Gdańskiej otwarty. Do piątku na klientów czekają atrakcje i promocje
  24. Aldi na Gdańskiej 133 schowany za elewacjami kurtynowymi. Otwarcie później
  25. 1,4 mln zł na remonty zabytków. Co wypiękniało w Bydgoszczy w zeszłym roku?
  26. Rozebrali stare domy przy ul. Gdańskiej. Powstanie tu miniosiedle
  27. Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996.
  28. Pod koniec XIX wieku przy ul. Gdańskiej miało swe warsztaty m.in. 20 krawców oraz 25 szewców.
  29. Z wyjątkiem zakładu ślusarstwa artystycznego i budowlanego Gustava Rady (1896 r.).
  30. W latach międzywojennych Be-De-Te, po 1945 r. „Jedynak”.
  31. W kamienicy u zbiegu ul. Gdańskiej i Krasińskiego.
  32. Ul. Gdańska 27.
  33. http://www.pomorska.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080905/ROZRYWKA01/555458857 dostęp 2010-02-12.
  34. Bydgoszcz - rzeźby i pomniki
  35. Zaraz zagramy
  36. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie. 2020-09-30. s. 16–20. [dostęp 2015-09-16].
  37. Dystrybutor paliw przy krawężniku na Gdańskiej.
  38. Małgorzata Czajkowska Najstarszy fryzjer w Bydgoszczy padł. Koniec Kosmyka
  39. Elegantki strzygły się u fryzjera na Gdańskiej
  40. Kolejna piękna kamienica na Gdańskiej będzie jak nowa
  41. Trochę prawdy i cała masa plotek.
  42. Piekarnia Bigońscy zamknięta. Przegrana w batalii o uratowanie kultowego miejsca
  43. Bydgoscy społecznicy przeciwko rozbiórce modernistycznych kamienic przy Gdańskiej
  44. Na Szwederowie przebudowa skrzyżowania. Zmiany w ruchu
  45. Anna Stankiewicz Przetarg na buspas w Myślęcinku rozstrzygnięty. Poczekamy dwa lata
  46. Gigantyczny poślizg buspasa wzdłuż ul. Gdańskiej. Bydgoska górka wstydu w Myślęcinku, bydgoszcz.wyborcza.pl [dostęp 2019-06-20] .
  47. Buspas w Myślęcinku opóźniony. Wiemy, kiedy ma być gotowy
  48. Budowa buspasa w Myślęcinku ruszyła z kopyta
  49. Budowa buspasów w Myślęcinku powoli zbliża się do końca
  50. Kolejne drzewa przy ulicy Gdańskiej. Wśród nich m.in. japońskie wiśnie
  51. Wiedeńskie przystanki – zapraszamy na konsultacje

Bibliografia | edytuj kod

  • Jerzy Derenda (red.): Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. ​ISBN 83-916178-0-7​, 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6.
  • Daria Bręczewska-Kulesza: Przegląd stylów występujących w bydgoskiej architekturze drugiej połowy XIX i początku XX stulecia.
  • Daria Bręczewska-Kulesza, Bogna Derkowska-Kostkowska, A. Wysocka [i inni]: Ulica Gdańska. Przewodnik historyczny, Bydgoszcz 2003.
  • Iwona Jastrzębska-Puzowska: Od miasteczka do metropolii. Rozwój architektoniczny i urbanistyczny Bydgoszczy w latach 1850–1920. Wydawnictwo MADO. Toruń 2005. ​ISBN 83-89886-38-3​, 978-83-89886-38-5.
  • Janusz Umiński: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Ulica Gdańska na wysokości kamienicy nr 5 Skrzyżowanie ulicy Gdańskiej z al. Mickiewicza
Na podstawie artykułu: "Ulica Gdańska w Bydgoszczy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy