Ulica Kapitulna we Wrocławiu


Na mapach: 51°06′53,614″N 17°02′46,826″E/51,114893 17,046341

Ulica Kapitulna we Wrocławiu w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Zespół wschodnich wysp wrocławskich.

Ulica Kapitulna (Kleine Domstrasse[1][2], Kapitelweg[1][2]) – ulica położona we Wrocławiu na Ostrowie Tumskim, na osiedlu Stare Miasto[3] (obręb ewidencyjny Plac Grunwaldzki), w dawnej dzielnicy Śródmieście[1][4]. Łączy ulicę Kanonia, przy której po północnej stronie rozpościera się teren Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego, z placem Katedralnym, przy którym południową pierzeję stanowi archikatedra św. Jana Chrzciciela[1][4][5][6].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Historia obszaru, przez który przebiega ulica Kapitulna, nierozerwalnie związana jest z historią katedry wrocławskiej oraz towarzyszącej jej zabudowy, której geneza powstania sięga 1000 roku, a która położona była we wschodnim krańcu grodu na Ostrowie Tumskim, a za nią przy ramieniu rzeki przebiegały fortyfikacje okalające gród[7][8].

Sama ulica wytyczona została w XIV wieku lub nieco wcześniej. Ówcześnie parcele przy ulicy podlegały jurysdykcji kapituły katedralnej. W XVI wieku znajdowały się tu po stronie zachodniej murowane budynki dziekanii, domu wikariuszy, winiarni i domu zakrystianów, a po stronie wschodniej budynki szkieletowe domu subkustosza i szkoła, następnie piekarnia i dom penitencjarzy. Do 1769 roku była ulicą ślepą. Wówczas to wyburzono zabudowę na jednej z posesji w północnej pierzei zamykającej ulicę, co pozwoliło na połączenie z ulicą Kanonia i urządzono tu bramę wałową. W ten sposób droga na północ od ulicy Kanonia, stanowiąca przedłużenie ulicy Kapitulnej, stała się główną aleją urządzonego później ogrodu botanicznego[1].

Na początku XIX wieku wyburzono winiarnię, a na jej miejscu powstał budynek, w którym urządzono Szpital św. Elżbiety, później św. Macieja[1][9]. W latach 1870–1875 wybudowano natomiast kamienicę i zespół warsztatów C. Buhla[10] (pracownia malarska firmy Buhl&Pohs[1]).

Po zniszczeniach wojennych, jakie nastąpiły podczas oblężenia Wrocławia w 1945 roku, odbudowa w tym rejonie prowadzona była etapami[1].

Nazwa | edytuj kod

Do 1824 roku ulica była bezimienna[1], później nosiła następujące nazwy własne:

Wcześniejsza nazwa nawiązywała do znajdującej się w pobliżu katedry, podobnie jak nazwa połączonego z ulicą placu Katedralnego, pop. Domplatz[5][11], oraz ulicy Katedralnej, pop. Domstrasse[5][12][13], a wcześnie także całego Ostrowa Tumskiego – Dominsel[14] i położonego w ciągu ulicy Katedralnej Mostu TumskiegoDombrücke[15]. Ówcześnie była to wspólna nazwa także dla współczesnej ulicy Kanonia i Świętego Idziego, do 1900 roku[1][2][10][16]. Nazwa ta została po tej dacie zachowana dla ulicy Świętego Idziego[16].

Późniejsze nazwy nawiązują natomiast do wrocławskiej kapituły katedralnej[1][2]. Współczesna nazwa została nadana tej ulicy przez Zarząd Miejski Wrocławia w 1946 roku (okólnik nr 12 z 7.03.1946 r. w sprawie podania do wiadomości dalszych zmian nazw ulic na terenie miasta Wrocławia)[4].

Układ drogowy | edytuj kod

Do ulicy przypisana jest droga gminna o długości 94 m[4].

Ulice i place łączące się z ulicą Kapitulną:

Współcześnie samą ulicę, jak i ulice powiązane, przeznaczono dla ruchu pieszego, z dopuszczeniem dojazdu do obiektów wyłącznie dla ich użytkowników, pojazdów specjalnych i dostawczych[20]. Także ciąg pieszy na północ od ulicy Kanonia, stanowiący przedłużenie osiowe ulicy Kapitulnej i główną oś ogrodu botanicznego, został ustanowiony ciągiem pieszo-rowerowym o szerokości nie mniejszej niż 6 m dla którego obowiązuje nawierzchnia kamienna[1][21].

Zabudowa i zagospodarowanie | edytuj kod

Początek ulicy znajduje się na skrzyżowaniu z ulicą Kanonia[4], przy której po północnej stronie zlokalizowany jest teren Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego[6][22][23][24] i budynek administracyjny Instytutu Botaniki Uniwersytetu Wrocławskiego[6][25]. Pierzeję wschodnią stanowi budynek przy ulicy Kanonia 9[a][26] i dalej mur ogradzający podwórze tej posesji od ulicy. Następnie położony jest budynek przy placu Katedralnym 18, dawna plebania katedralna, obecnie siedziba wicekustosza kapituły katedralnej i kuratora Ostrowa Tumskiego[5][6][27]. Pierzeję zachodnią stanowi budynek przylegający do dawnej kanonii na rogu z ulicą Kanonia i budynek przy ulicy Kapitulnej 4, należących do Domu Generalnego Zgromadzenia Sióstr Bożego Serca Jezusa, dawny szpital Świętego Macieja, oraz mur okalający posesję[6][28][29]. Za nimi znajduje się skrzyżowanie z ulicą Świętego Idziego[30]. Następnie położony jest budynek przy placu Katedralnym 19, w którym znajduje się Wrocławska Księgarnia Archidiecezjalna. Koniec ulicy stanowi skrzyżowanie z placem Katedralnym[4][5][31] z niewielkim placykiem przy księgarni[31]. Tu po przeciwnej stronie skrzyżowania znajduje się archikatedra św. Jana Chrzciciela[5][6][7][32][33].

Ochrona i zabytki | edytuj kod

Obszar, na którym położony jest ulica Kapitulna, podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Ostrowia Tumskiego i wysp: Piaskowej, Bielarskiej, Słodowej i Tumskiej, wpisanego do rejestru zabytków pod nr rej.: 195 z 15.02.1962 r. oraz A/678/213 z 12.05.1967 r.[34][35]. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii[36][37]. Również miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego umieszcza ten obszar w strefie ścisłej ochrony konserwatorskiej[38] i określa jako obszar o najwyższych wartościach krajobrazowych[39]. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego „Stare Miasto”, który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego i historycznego charakteru najstarszej części miasta[40]. Ograniczeniom podlega również kształtowanie nawierzchni drogowych, gdyż w całym obszarze ulicy obowiązuje wykonywanie nawierzchni z kostki kamiennej lub klinkierowej w nawiązaniu do historycznych nawierzchni zabytkowych[41].

Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się przedstawione w tabeli zabytki.

Oprócz wyżej wymienionej ochrony wskazuje się także konieczność zachowania ogrodu ozdobno-warzywnego przy klasztorze wraz z układem i detalami architektonicznymi oraz postuluje się objąć wpisem do ewidencji zabytków znajdujących się na posesji reliktów zabudowy oraz piwnicy pod podwórzem[29].

Wrocławskie krasnale | edytuj kod

Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie zamontowano również dwie figurki wrocławskich krasnali.

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. a b W miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego zapisano postulat o wpis budynku przy Ulicy Kanonia 9 do rejestru zabytków[45]. Jednakże taka forma ochrony, jak o różne formy ochrony całego obszaru Ostrowa Tumskiego, okazały się niewystarczające i budynek w 2010 r. bez stosownych pozwoleń został wyburzony, a następnie od 2012 roku rozpoczęto jego odbudowę w zbliżonej do pierwowzoru formie[26].
  2. "Nr" w tabeli zabytków oznacza numer budynku w rejestrze budynków, odpowiadający także pocztowemu numerowi adresowemu.
  3. "Nr rej." w tabeli zabytków oznacza numer i datę wpisu w rejestrze zabytków.
  4. Adres administracyjny Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego – ulica Henryka Sienkiewicza 23 we Wrocławiu, zajmuje obszar na północ od ulicy między ulicą Sienkiewicza a ulicą Kanonia[6][23][42].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q Harasimowicz 2006 ↓, s. 345-346 (Kapitulna).
  2. a b c d e f g h Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 77 (Kapitelweg).
  3. Rada Miejska Wrocławia 2016 ↓.
  4. a b c d e f g h ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 1641.
  5. a b c d e f Harasimowicz 2006 ↓, s. 359 (Katedralny).
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q SIP 2018 ↓, GEZ.
  7. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 358-359 (Katedra św. J.Ch.).
  8. Harasimowicz 2006 ↓, s. 252-253 (Gród na O.T.).
  9. Harasimowicz 2006 ↓, s. 873 (Szpital św. Macieja).
  10. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 344 (Kanonia).
  11. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 35 (Domplatz).
  12. Harasimowicz 2006 ↓, s. 359 (Katedralna).
  13. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 35 (Domstr.).
  14. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 35 (Dominsel).
  15. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 35 (Dombrücke).
  16. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 886-887 (św. Idziego).
  17. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 1639.
  18. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 4828.
  19. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 1694.
  20. Uchwała RMWr 1999 ↓, §14 ust. 21.
  21. Uchwała RMWr 2013 ↓, §30 ust. 3 pkt 4 i 5.
  22. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 613-614 (Ogr. Botaniczny UWr.).
  23. a b c GEZ 2018 ↓, poz. 7839.
  24. a b Uchwała RMWr 2013 ↓, §30.
  25. GEZ 2018 ↓, poz. 2737.
  26. a b c Torz 2012 ↓.
  27. a b GEZ 2018 ↓, poz. 2960.
  28. a b GEZ 2018 ↓, poz. 2740.
  29. a b c Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 19-20.
  30. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 4439.
  31. a b Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 23 pkt 3.
  32. a b GEZ 2018 ↓, poz. 2951.
  33. a b Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 24.
  34. a b c NID 2017 ↓, s. 206.
  35. Uchwała RMWr 1999 ↓, §11 ust. 5.
  36. NID 2013 ↓.
  37. MP 1994 ↓.
  38. Uchwała RMWr 1999 ↓, §5-6, 9, 11.
  39. Uchwała RMWr 1999 ↓, §12 ust. 2 pkt 1.
  40. wroclaw.pl 2018 ↓.
  41. Uchwała RMWr 1999 ↓, §14 ust. 2.
  42. a b c NID 2017 ↓, s. 210.
  43. a b NID 2017 ↓, s. 219.
  44. GEZ 2018 ↓, poz. 7837.
  45. a b Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 27 pkt 1 lit. c.
  46. a b NID 2013 ↓, s. 219.
  47. a b NID 2017 ↓, s. 220.
  48. Uchwała RMWr 1999 ↓, §25 ust. 27 pkt 1 lit. b.
  49. krasnale.pl 2018 ↓, trisomek.
  50. krasnale.pl 2018 ↓, wrocławiak.

Bibliografia | edytuj kod

  1. Gminna Ewidencja Zabytków, Urząd Miejski Wrocławia, kwiecień 2018 [dostęp 2018-05-07]  (pol.).
  2. Gminna Ewidencja Zabytków - System Informacji Przestrzennej, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2018 [dostęp 2018-03-23]  (pol.).
  3. Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia, Wrocław: Rada Miejska Wrocławia, 2016 [dostęp 2018-07-09]  (pol.).
  4. JanJ. Harasimowicz JanJ. (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ​ISBN 978-83-7384-561-9​  (pol.).
  5. M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 425 Zarządzenie Prezydenta RP z 8 września 1994 roku, 1994 [dostęp 2016-11-30]  (pol.).
  6. Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2018-05-04]  (pol.).
  7. Park kulturowy we Wrocławiu, Oficjalny serwis Wrocławia, 2018 [dostęp 2018-04-18]  (pol.).
  8. MarcinM. Torz MarcinM., Kuria naprawia swój grzech na Ostrowie Tumskim, [w:] Wiadomości [online], Gazeta Wrocławska, 5 marca 2012 [dostęp 2018-05-10]  (pol.).???
  9. Uchwała XIII/442/99 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 21 października 1999 roku w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru - OSTRÓW TUMSKI - WYSPY - OGRÓD BOTANICZNY we Wrocławiu, „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 26 stycznia 2000 r. Nr 3, poz.24.; Biuletyn Urzędowy RMW z 30 października 1999 r. Nr 9, poz.401., Wrocław , 21 października 1999 [dostęp 2018-04-16]  (pol.).
  10. Uchwała XXXVII/855/13 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 17 stycznia 2013 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w rejonie ulic Bolesława Drobnera i Henryka Sienkiewicza we Wrocławiu, „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 2013 r. poz.3042. [Data ogłoszenia: 9 maja 2013 r.]; TEKST JEDNOLITY z 2014 r. - Obwieszczenie Rady Miejskiej Wrocławia z 20 marca 2014 r. (Dz.Urz.Woj.Doln. z 2014 r. poz.2105), Wrocław , 17 stycznia 2013 [dostęp 2018-05-10]  (pol.).
  11. Wrocław – zespół historycznego centrum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2016-11-30]  (pol.).
  12. Wrocławskie Krasnale, Oficjalny serwis miejski, 2018 [dostęp 2018-05-09]  (pol.).
  13. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2017 [dostęp 2018-05-04]  (pol.).
  14. Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice”, Ewa Iwanska, sporządziła Jolanta Gac /NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 16 lutego 2018 [dostęp 2018-03-23]  (pol.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Ulica Kapitulna we Wrocławiu" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy