Uprowadzenie z seraju


Uprowadzenie z seraju (KV 384) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Uprowadzenie z seraju) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Uprowadzenie z seraju (niem. Die Entführung aus dem Serail, KV 384) – opera singspiel Wolfganga Amadeusa Mozarta z librettem autorstwa Gottlieba Stephanie napisanym na podstawie tekstu Christopha Friedricha Bretznera[2].

Uprowadzenie z seraju było pierwszym dziełem scenicznym, z jakim, mający wówczas 26 lat, Mozart wystąpił w Wiedniu[1].

Spis treści

Osoby | edytuj kod

  • Selim Basza – rola mówiona
  • Konstancja – sopran/sopran koloraturowy
  • Blonda, pokojowa Konstancji – sopran
  • Belmonte – tenor
  • Pedrillo, sługa Belmonta – tenor
  • Osmin, zarządca domu Selim Baszy – bas
  • naczelnik straży – rola mówiona
  • wioślarz – rola mówiona
  • chór niewolników, straż

Treść | edytuj kod

Miejscem akcji, która rozgrywa się w XVI wieku, jest seraj – pałac tureckiego baszy. Opera opowiada historię próby uprowadzenia z niego Konstancji i Blondy, które zostały porwane przez piratów i sprzedane Selimowi Baszy[2].

Akt I. Belmonte w poszukiwaniu swej narzeczonej Konstan­cji, porwanej przez korsarzy, przybywa do Turcji i zjawia się przed pałacem baszy Selima, któremu została sprzedana Kon­stancja wraz ze swą pokojówką Blondą. Podstarzały, lecz pe­łen wigoru Turek Osmin, zarządzający posiadłościami dostojni­ka, węszy jakiś podstęp i nie chce wpuścić intruza do pałacu. Hałas sprzeczki zwabia Pedrilla, służącego Belmonta, zakocha­nego w Blondzie, który zdołał już wkraść się w łaski groźnego baszy. Po odejściu Osmina Pedrillo opowiada Belmontowi, że Konstancja wiernie czeka na niego, odrzucając wciąż dowody uczucia zakochanego w niej bez pamięci baszy Selima. Również Blonda wesołymi żartami zbywa zaloty podstarzałego Osmina i wraz ze swą panią z utęsknieniem czeka na wybawienie z nie­woli. Gdy nadchodzi basza w towarzystwie Konstancji (aria Konstancji "Ach, ich liebte"), Pedrillo przedstawia mu swego pana jako znakomitego budowniczego. Podstęp udaje się i Belmonte mimo oporu podejrzliwego Osmina wkracza w progi pałacu.

Akt II rozpoczyna się sceną między Blondą a Osminem. Pełna temperamentu dziewczyna energicznie paraliżuje zakusy Turka. Strapiony całkowicie Osmin odchodzi, zaś Blonda dodaje odwagi Konstancji, która tęskniąc za Belmontem, poczyna już tracić nadzieję (aria "Martern aller Arten"). Po odejściu Konstan­cji zjawia się Pedrillo z wiadomością, że Belmonte już przybył i okręt jego czeka na morzu niedaleko pałacu baszy. Blonda śpieszy zanieść swej pani tę radosna wieść, Pedrillo zaś przy­gotowuje się do ostatecznej rozgrywki przeciwko chytremu Osminowi. Znając słabość Turka do zakazanych przez Maho­meta trunków, obdarowuje go pękatą flaszką cypryjskiego wi­na, do której uprzednio nasypał proszku nasennego. Gdy Osmin, pociągnąwszy tęgo z flaszki, upija się, a następnie usypia, w ogrodzie spotykają się obie zakochane pary. Akt II kończy się wspaniałym kwartetem, w którym wszyscy czworo snują marzenia o bliskiej już wolności.

Akt III. Belmonte i Pedrillo przybywają nocą pod okna haremu, wzywając śpiewem Konstancję i Blondę. Po chwili wszyscy uchodzą spiesznie w kierunku morza. Lecz oto drzwi pałacu otwierają się i staje w nich Osmin, który tymczasem zupełnie otrzeźwiał. Na jego wezwanie janczarowie ruszają w pogoń: po chwili zbiegowie zostają schwytani i postawieni przed obliczem, rozgniewanego baszy. Osmin triumfuje. We wspa­niałej arii ("Ach, wie will ich triumphieren") maluje - sam przed sobą - obrazy wyszukanych tortur, jakie niezawodnie czekają zbiegów. Staje się jednak inaczej. Ich miłość, nie lękająca się nawet śmierci, i chęć poświęcenia się - jedno dla drugiego - wzruszają serce baszy, który wspaniałomyślnie darowuje wszyst­kim czworgu upragnioną wolność.

Historia utworu | edytuj kod

Utwór jest wodewilem (singspiel). Powstał na przełomie lat 1781 i 1782, po przeprowadzce Mozarta do Wiednia. Opera była prezentem ślubnym dla dopiero co poślubionej Konstancji Weber. Premiera, która miała miejsce 16 lipca 1782, okazała się wielkim sukcesem. Rok później opera pojawia się na deskach Teatru Narodowego w Warszawie pod tytułem Porwanie z seraju. Jest to pierwsza opera w języku niemieckim, która zyskała taką popularność. Cesarz Józef II nazwał ją pierwszą operą narodową.

Turecka stylizacja opery została uzyskana dzięki zastosowaniu bębnów, dzwonków i trójkątów. Inspiracją do podjęcia się pracy nad utworem była panująca wówczas w Wiedniu moda na orientalizm. Mozart często odwiedzał stragany sprzedawców tureckich handlujących m.in. bakaliami, jedwabiem i innymi towarami orientalnymi, co pobudzało wyobraźnię i przysparzało nowych doznań estetycznych. Również dzięki temu stworzył ciekawą, barwną i wzbogaconą o „efekty fajerwerku” oprawę muzyczną. Nie brakuje tam też momentów dramatyzmu, napięcia, niepokoju aby po tym zakończyć całość wzajemnym przebaczeniem i pojednaniem. Opera trafiła w gusty wiedeńczyków, a popularne melodie były przerobione dla potrzeb słuchania w kameralnym towarzystwie. Uprowadzenie z seraju było najczęściej wystawianą operą za życia kompozytora spośród wszystkich jego oper, po niej plasuje się Idomeneusz, król Krety (KV 366).

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d Uprowadzenie z Seraju - Wolfgang Amadeusz Mozart. e-teatr.pl. [dostęp 2016-11-16].
  2. a b Józef Kański: Przewodnik operowy. Wyd. XI. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 2014, s. 294-395. ISBN 978-83-224-0962-6.

Bibliografia | edytuj kod

  • Stromenger Karol, Iskier przewodnik operowy, Państwowe Wydawnictwo Iskry, Warszawa 1976
Kontrola autorytatywna (opera):
Na podstawie artykułu: "Uprowadzenie z seraju" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy