Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu


Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – polska ustawa, uchwalona przez Sejm RP w 1998, regulująca kwestie prawne związane m.in. z obrotem dokumentami wytworzonymi przez organy bezpieczeństwa państwa w latach 1944-1990 oraz organy III Rzeszy Niemieckiej i ZSRR dotyczącymi w szczególności zbrodni nazistowskich i komunistycznych, tryb postępowania w zakresie ścigania niektórych z tych przestępstw oraz prowadzenie działań edukacyjnych dotyczących tych zagadnień. Określa ona też status prawny Instytutu Pamięci Narodowej. Największe kontrowersje, także międzynarodowe, wzbudziła nowelizacja ustawy dokonana z inicjatywy partii Prawo i Sprawiedliwość w styczniu 2018 wprowadzająca karę pozbawienia wolności za przypisywanie Narodowi Polskiemu lub Państwu Polskiemu m.in. zbrodni III Rzeszy. Zawarte w niej przepisy o odpowiedzialności karnej zostały uchylone przez ustawę nowelizującą 27 czerwca 2018.

Spis treści

Przedmiot regulacji | edytuj kod

Ustawa reguluje:

  • dysponowanie zasobem dokumentów organów bezpieczeństwa państwa powstałych od 22 lipca 1944 do 31 lipca 1990 oraz organów bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, dotyczących zbrodni nazistowskich, zbrodni komunistycznych i innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne, zbrodni ukraińskich nacjonalistów i członków ukraińskich formacji kolaborujących z Trzecią Rzeszą Niemiecką, oraz w szczególności innych represji z motywów politycznych, jakich dopuścili się funkcjonariusze polskich organów ścigania lub wymiaru sprawiedliwości albo osoby działające na ich zlecenie
  • tryb postępowania w zakresie ścigania niektórych z tych przestępstw
  • ochronę danych osobowych osób, których dotyczą dokumenty zgromadzone w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej
  • prowadzenie działań w zakresie edukacji publicznej
  • poszukiwanie miejsc spoczynku osób poległych w walkach o niepodległość i zjednoczenie Państwa Polskiego, a zwłaszcza tych, które straciły życie wskutek walki z narzuconym systemem totalitarnym lub wskutek represji totalitarnych lub czystek etnicznych w latach 1917-1990
  • prowadzenie działalności związanej z upamiętnianiem historycznych wydarzeń, miejsc oraz postaci w dziejach walk i męczeństwa Narodu Polskiego, zarówno w kraju, jak i za granicą, a także miejsc walk i męczeństwa innych narodów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1917-1990[1]

Nowelizacje | edytuj kod

Ustawę znowelizowano wielokrotnie. Duże, także międzynarodowe, kontrowersje wywołała zainicjowana przez partię Prawo i Sprawiedliwość nowelizacja ustawy dokonana ustawą z dnia 26 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o grobach i cmentarzach wojennych, ustawy o muzeach oraz ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz.U. z 2018 r. poz. 369). Wprowadziła ona karę pozbawienia wolności za przypisywanie narodowi lub państwu polskiemu odpowiedzialności za zbrodnie popełnione przez nazistowskie Niemcy[2]. Wywołało to silne głosy krytyki w Polsce oraz reperkusje międzynarodowe. Podnoszono, że nowe przepisy będą m.in. krępować dyskusję naukową na temat odpowiedzialności za zbrodnie Holocaustu, w tym w sprawie udziału Polaków w prześladowaniu i mordowaniu Żydów w okresie II wojny światowej. Protest wobec ustawy zgłosiły władze USA, Izraela i Ukrainy[3][4][5]. Rząd Mateusza Morawieckiego zorganizował międzynarodową kampanię informacyjną mającą na celu wykazywanie zasadności nowelizacji[6].

Mając na celu poprawę m.in. stosunków polsko-izraelskich 27 czerwca 2018 Sejm RP dokonał kolejnej nowelizacji ustawy, usuwając z niej przepisy dotyczące sankcji karnych, w tym kary pozbawienia wolności za przepisywanie Narodowi Polskiemu lub Państwu Polskiemu odpowiedzialności za zbrodnie III Rzeszy lub innych zbrodni przeciwko ludzkości, pokojowi i zbrodni wojennych[7]. Nowelizacja ta była przedmiotem negocjacji między przedstawicielami premiera Mateusza Morawieckiego i reprezentantami Izraela. Odbyły się one w Wiedniu. Przedstawicielami strony polskiej byli Ryszard Legutko i Tomasz Poręba[8] a strony izraelskiej Ja’akow Nagel[9]. Negocjatorzy uzgodnili także treść deklaracji premierów obu państw w sprawie odpowiedzialności za zbrodnie Holocaustu. Deklaracja po ogłoszeniu spotkała się jednak z protestem wielu środowisk w Izraelu, w tym przedstawicieli Instytutu Jad Waszem, którzy stwierdzili, że wyolbrzymia ona pomoc Polaków wobec Żydów w okresie niemieckiej okupacji Polski i pomniejsza udział Polaków w prześladowaniach Żydów w tym czasie[10][9].

Szeroką krytykę sprowokował również sam tryb forsowania ustawy, z pominięciem przewidzianych prawem procedur legislacyjnych, ekspresowe tempo jej forsowania - oraz równie ekspresowe tempo w jakim rząd wycofał się z przepisów, których wcześniej kategorycznie bronił.[11]

Przypisy | edytuj kod

  1. O IPN. ipn.gov.pl. [dostęp 2018-06-27].
  2. Nowelizacja ustawy o IPN weszła w życie. tvn24, 1 marca 2018. [dostęp 2018-06-27].
  3. Krzysztof Szczerski: ustawa wpłynęła atmosferycznie na stosunki polsko-amerykańskie. wp.pl, 8 marca 2018. [dostęp 2018-06-27].
  4. Izrael: protesty przeciwko ustawie o IPN. tvp.info, 2 luty 2018. [dostęp 2018-06-27].
  5. 'Ukraina niezadowolona z ustawy o IPN: Przeczy zasadom demokracji, wzmacnia cenzurę, ogranicza wolność słowa i podsyca antyukraińskie nastroje. wpolityce.pl, 2 lutego 2018. [dostęp 2018-06-27].
  6. Morawiecki broni ustawy o IPN. Artykuł premiera w amerykańskich mediach. wp.pl, 20 marca 2018. [dostęp 2018-06-27].
  7. Ustawa o IPN znowelizowana. Komentarze publicystów. polskieradio.pl, 27 czerwca 2018. [dostęp 2018-06-27].
  8. Wspólna deklaracja. Legutko i Poręba negocjowali z Izraelem. rp.pl, 5 lipca 2018. [dostęp 2018-07-05].
  9. a b „Polska wycofała się z ustawy o IPN z podkulonym ogonem”. Mocne słowa izraelskiego „negocjatora”. dorzeczy.pl, 5 lipca 2018. [dostęp 2018-07-05].
  10. Wiceszef MSZ odpowiada na ataki Yad Vashem: „Dla nas wiążące jest stanowisko premiera Netanjahu”. wpolityce.pl, 5 lipca 2018. [dostęp 2018-07-05].
  11. Wolne 12 listopada? To wcale nie jest niewinna ustawa, „Newsweek.pl” [dostęp 2018-11-11]  (pol.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

  • Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2018 r. poz. 2032)
Na podstawie artykułu: "Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy