Vaivadiškiai (rejon wiłkomierski)


Na mapach: 55°22′04,8″N 24°26′21,6″E/55,368000 24,439333

Vaivadiškiai (rejon wiłkomierski) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Vaivadiškiai (hist., pol. Wojewodziszki) – wieś na Litwie położona w rejonie wiłkomierskim okręgu wileńskiego, 25 km na północny zachód od Wiłkomierza.

Spis treści

Historia | edytuj kod

W 1787 roku dziedzicem Wojewodziszek byli Michał Koszelewski[1] i jego żona Brygida. Prawdopodobnie, według Aftanazego[2], po śmierci Brygidy w 1814 roku, ich dzieci Jan i Petronela Podsońska podzielili się majątkiem. W drugiej połowie XIX wieku właścicielami majątku była rodzina Montwiłłów litewskiego herbu Trzy Kolumny. W 1858 roku był nim Andrzej Montwiłł, po nim – jego syn Wincenty Maciej (1800–1870) i jego żona Aleksandra z domu Dowgiałło (1812–1890) herbu Zadora, a po nich – ich syn Wincenty Montwiłł (1846–1903) wraz z żoną Marią Downarowicz (1858–1880) herbu Przyjaciel. Ich córka Stefania (1876–1950) po wyjściu za Józefa Konstantego hr. O'Rourke (1869–1917) wniosła Wojewodziszki mężowi w posagu. Ich trójka dzieci: Helena (1898–?) późniejsza Brochocka, Maria (1902–?) późniejsza Kosko i Wincenty (1908–1979) byli ostatnimi właścicielami Wojewodziszek przed zajęciem ich przez Litwę.

W 1858 roku majątek Montwiłłów liczył 1409 dziesięcin ziemi. Mieszkało tu wtedy 85 osób. W 2001 roku we wsi mieszkało 105 osób, a w 2011 – 76[3].

Wincenty Montwiłł był zapalonym ogrodnikiem. Założył tu duży sad. Był uznanym pomologiem, prezesem Wileńskiego Towarzystwa Ogrodniczego oraz, w 1898 roku założycielem Cesarskiego Towarzystwa Ogrodniczego.

Obecnie wieś specjalizuje się w produkcji mleka, w największym gospodarstwie będącym własnością Sigitasa Razvadauskasa hodowanych jest ponad 200 krów. Wieś zabudowana jest budynkami wzniesionymi w czasach sowieckich, gdy działał tu kołchoz.

Przynależność administracyjna | edytuj kod

Po III rozbiorze Polski w 1795 roku Wojewodziszki, wcześniej wchodzące w skład województwa trockiego Rzeczypospolitej[2], znalazły się na terenie powiatu wiłkomierskiego guberni kowieńskiej Imperium Rosyjskiego. W drugiej połowie XIX wieku należały do parafii Szaty i gminy Ołoty[1].

Od 1920 roku Wojewodziszki należą do Litwy, która w okresie 1940–1990, jako Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka, wchodziła w skład ZSRR. Nazwa miejscowości została zmieniona na Vaivadiškiai.

Były dwór | edytuj kod

Około 1815 roku wzniesiono tu drewniany, prawdopodobnie modrzewiowy, dziewięcioosiowy dwór, stojący na wysokiej podmurówce z głazów polnych. Był przykryty wysokim, gontowym czterospadowym dachem. Centralna trzyosiowa część od strony podjazdu nadbudowana była w formie mansardy. Wejście stanowiło portyk składający się z dolnego tarasu, na którym stały cztery filary podpierające otoczony balustradą balkon facjaty[2].

Dom był otoczony przez stary ogród z drzewami liściastymi, niewielkimi gazonami i klombami[2].

W okresie po II wojnie światowej dwór był zajęty przez NKWD. Obecnie dom jest w ruinie.

Majątek Wojewodziszki został opisany w 3. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[2].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Wojewodziszki w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa 1893., znaczenie 4.
  2. a b c d e Wojewodziszki, [w:] RomanR. Aftanazy RomanR., Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 3: Województwo trockie, Księstwo Żmudzkie, Inflanty Polskie, Księstwo Kurlandzkie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1992, s. 157–158, ISBN 83-04-03947-8, ​ISBN 83-04-03701-7​ (całość) . Romanowi Aftanazemu nie udało się zlokalizować wsi, ze względu na sprzeczne informacje w źródłach i jej położeniu
  3. Results of the 2011 Population and Housing Census of the Republic of Lithuania [dostęp 2019-04-28]  (ang.).
Na podstawie artykułu: "Vaivadiškiai (rejon wiłkomierski)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy