Viktor Orbán


Viktor Orbán w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Viktor Mihály Orbán (wym. ˈviktor ˈmiha:j ˈorba:n; ur. 31 maja 1963 w Székesfehérvárze) – węgierski polityk i prawnik, od 1990 poseł do Zgromadzenia Narodowego (ośmiu kolejnych kadencji), przewodniczący Fideszu (1993–2000 i od 2002), premier Węgier w latach 1998–2002 i od 2010.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Działalność zawodowa i partyjna | edytuj kod

Urodził się w Székesfehérvárze, dzieciństwo spędził w miejscowości Alcsútdoboz. W wieku 14 lat wraz z rodziną przeprowadził się do Székesfehérváru[1]. W 1987 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie im. Loránda Eötvösa. Napisał pracę magisterską poświęconą ruchowi społecznemu wewnątrz systemu politycznego na przykładzie Polski[2][3]. W latach 1989–1990 studiował brytyjską filozofię polityczną w Pembroke College w Oxfordzie jako stypendysta Fundacji Sorosa[4]. W 1988 znalazł się wśród założycieli Związku Młodych Demokratów. 16 czerwca 1989 w czasie pogrzebu bohaterów rewolucji węgierskiej 1956 wygłosił przemówienie na Placu Bohaterów w Budapeszcie, w którym zażądał wycofania z Węgier armii radzieckiej i przeprowadzenia wolnych wyborów[5]. Był uczestnikiem rozmów tzw. Trójkątnego Stołu.

W pierwszych wolnych wyborach w 1990 po raz pierwszy uzyskał mandat posła do Zgromadzenia Narodowego. Z powodzeniem ubiegał się o reelekcję w kolejnych wyborach w 1994, 1998, 2002, 2006, 2010, 2014[6] i 2018[7].

W 1993 po raz pierwszy został przewodniczącym Fideszu (wcześniej partia posiadała kolegialne kierownictwo). Ugrupowaniem tym kierował do 2000. Ponownie stanął na jego czele w 2002[8]. Fidesz pod jego kierownictwem przeszedł ewolucję od ugrupowania liberalnego do partii konserwatywno-ludowej.

Pierwszy rząd (1998–2002) | edytuj kod

W latach 1998–2002 sprawował funkcję premiera centroprawicowego rządu koalicyjnego. Za jego rządów Węgry przystąpiły do NATO, prowadzono również negocjacje nad członkostwem w Unii Europejskiej. Ożywieniu uległy stosunki w ramach Grupy Wyszehradzkiej, jednak na przełomie 2001 i 2002 zostały one praktycznie zamrożone ze względu na spór węgiersko-słowacki o prawa mniejszości węgierskiej (m.in. tzw. Kartę Węgra) oraz dekrety Edvarda Beneša[9]. Podczas rządów Viktora Orbána dokonano rekonstrukcji zniszczonego w czasie II wojny światowej Mostu Márii-Valérii łączącego Węgry ze Słowacją, a także budowy nowego gmachu Teatru Narodowego w Budapeszcie. W kwestiach gospodarczych był początkowo zwolennikiem liberalizmu. Sprawując funkcję premiera doprowadził m.in. do zniesienia czesnego za studia wprowadzonego w pierwszej połowie lat 90. przez koalicję socjalliberalną i ponownie przywróconego przez rząd Ferenca Gyurcsánya w 2006. Był zwolennikiem wspierania przez państwo małych i średnich przedsiębiorstw. Za jego kadencji zmniejszyła się inflacja i bezrobocie oraz nastąpił wzrost płac, przy jednoczesnym pogłębieniu się deficytu budżetowego[10].

W 1999 jego ugrupowanie wystąpiło z Międzynarodówki Liberalnej i zgłosiło akces do centroprawicowej Europejskiej Partii Ludowej. Sam Viktor Orbán w 1992 został wybrany na wiceprzewodniczącego Międzynarodówki Liberalnej, następnie zasiadał w jej Komitecie Wykonawczym. W 2002 został wiceprzewodniczącym Europejskiej Partii Ludowej[11]. Opowiadał się za pogłębianiem integracji europejskiej, rozszerzeniem Unii o państwa bałkańskie oraz budową UE na fundamencie wartości chrześcijańskich[12].

Działalność w opozycji (2002–2010) | edytuj kod

W wyborach parlamentarnych w 2002 koalicja Fideszu i Węgierskiego Forum Demokratycznego zdobyła więcej głosów od Węgierskiej Partii Socjalistycznej, jednak rząd utworzyli socjaliści i liberałowie. Po przegranych wyborach z 2002 i z 2006 Viktor Orbán pozostał liderem opozycji parlamentarnej. Stanął na czele ruchu obywatelskiego Naprzód Węgry[13].

Kiedy Fidesz znajdował się w opozycji, partia ta wygrywała wybory do Parlamentu Europejskiego w 2004 i 2009.

Drugi, trzeci i czwarty rząd (od 2010) | edytuj kod

W wyborach w 2010 został oficjalnym kandydatem koalicji Fideszu i Chrześcijańsko-Demokratycznej Partii Ludowej na urząd premiera rządu. Koalicja ta zdecydowanie wygrała wybory, zdobywając ponad 2/3 mandatów w Zgromadzeniu Narodowym. 28 kwietnia 2010 prezydent László Sólyom powierzył Viktorowi Orbánowi misję sformowania nowego rządu[14]. 29 maja 2010 został zaprzysiężony na tym urzędzie po tym, jak poparło go 261 parlamentarzystów[15].

Pierwszą zagraniczną wizytę złożył w Warszawie[16]. W pierwszej połowie 2011 jego rząd koordynował węgierską prezydencję Rady Unii Europejskiej. W tym samym roku z inicjatywy kierowanego przez Viktora Orbána Fideszu uchwalono nową konstytucję (Magyarország Alaptörvénye), zawierającą preambułę traktującą okres od okupacji nazistowskiej do pierwszych wolnych wyborów (od 19 marca 1944 do 2 maja 1990) jako okres braku niepodległości Węgier[17]. Ponadto z inicjatywy jego rządu wprowadzono podatek liniowy PIT na poziomie 16%[18] oraz obniżono podatek CIT dla małych i średnich przedsiębiorców. Od 2011 na Węgrzech zaczął pogłębiać się kryzys gospodarczy, agencja ratingowa Standard & Poor’s obniżyła poziom wiarygodności ratingowej do tzw. poziomu śmieciowego[19], zaś początkowe negocjacje rządu Viktora Orbána z Międzynarodowym Funduszem Walutowym nie przyniosły sukcesów. Rząd Viktora Orbána przeforsował wówczas m.in. podwyższenie podstawowej stawki podatku VAT do 27% (najwyższej stawki w krajach Unii Europejskiej[20]). W 2016 rating Węgier został podwyższony przez Standard & Poor’s do poziomu BB+[21].

W styczniu 2012 partie opozycyjne zorganizowały antyrządową manifestację w Budapeszcie (jej liczebność zagraniczne media określiły na dziesiątki tysięcy uczestników[22][23], zaś według organizatorów miało rzekomo w niej wziąć udział 100 tysięcy osób[23]), protestując przeciwko wejściu w życie (od 1 stycznia 2012) nowej konstytucji, zarzucając ograniczanie demokracji[22]. Działania gabinetu Viktora Orbána stały się także przedmiotem krytyki ze strony międzynarodowej prasy (m.in. „Financial Times” i „La Stampa”)[24]. 21 stycznia 2012 w węgierskiej stolicy odbyła się prorządowa manifestacja, której liczebność oszacowano na ponad 100 tysięcy osób[25][26][27], zaś według organizatorów miało wziąć w niej udział około 250 tysięcy manifestantów[28].

W 2014 kierowana przez niego koalicja zwyciężyła w kolejnych wyborach parlamentarnych, uzyskując 2/3 mandatów w Zgromadzeniu Narodowym. 6 czerwca 2014 rozpoczął działalność trzeci rząd Viktora Orbána. Podobny wynik sojusz ten odnotował w następnych wyborach w 2018[7]. 18 maja 2018 zaprzysiężono czwarty gabinet kierowany przez lidera Fideszu[29].

Życie prywatne | edytuj kod

Żonaty z prawniczką Anikó Lévai, mają pięcioro dzieci (cztery córki i syna). Jest wiernym Kalwińskiego Kościoła Reformowanego. Od lat czynnie uprawia sport – piłkę nożną. Grał w klubie FC Felcsút. W 2007 był założycielem Akademii Piłkarskiej Ferenca Puskása.

Odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

Odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu św. Grzegorza Wielkiego[30].

Tygodnik „Gazeta Polska” przyznał mu tytuł „Człowieka Roku 2013”[31].

Publikacje książkowe | edytuj kod

  • 2003: A történelem főutcáján: Magyarország, 1998–2002
  • 2006: 20 év: beszédek, íràsok, interjúk 1986–2006
  • 2007: Egy az ország (wydanie w języku polskim pt. Ojczyzna jest jedna, 2009)
  • 2010: Rengéshullámok: beszédek, írások, 2009–2010

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Orbán Viktor életrajza (węg.). orbanviktor.hu. [dostęp 28 grudnia 2011].
  2. Bogdan Góralczyk, Węgierski pakiet, „Familia”, Warszawa 2000, s. 217.
  3. Orbán Viktor szakdolgozata (węg.). orbanviktor.hu. [dostęp 4 kwietnia 2012].
  4. Debreczeni 2015 ↓, s. 56.
  5. Debreczeni 2015 ↓, s. 50.
  6. Profil na stronie Zgromadzenia Narodowego (węg.). [dostęp 1 października 2017].
  7. a b ORSZÁGGYŰLÉSI KÉPVISELŐK VÁLASZTÁSA 2018. április. 8. Tájékoztató adatok a(z) FIDESZ-KDNP mandátumairól (węg.). valasztas.hu. [dostęp 28 kwietnia 2018].
  8. Leaders of Hungary (ang.). zarate.eu. [dostęp 30 września 2017].
  9. Peter Morvay, Połączenie na Kartę – więcej praw dla diaspory węgierskiej, „Gazeta Wyborcza” nr 26 z 31 stycznia 2002, s. 12.
  10. Jacek Pawlicki: Niezatapialny Victor Orbán. wyborcza.pl, 16 marca 2010. [dostęp 26 kwietnia 2010].
  11. Presidency (ang.). epp.eu. [dostęp 9 lipca 2010].
  12. Viktor Orbán, Jakiej Europy potrzebujemy?, „Rzeczpospolita” z 17 kwietnia 2007.
  13. Rząd nie jest najważniejszy – twierdzi Viktor Orban. wyborcza.pl, 21 lipca 2002. [dostęp 26 kwietnia 2010].
  14. Sólyom officially asks Orbán to form government (ang.). politics.hu, 29 kwietnia 2010. [dostęp 29 kwietnia 2010].
  15. Konservativer Orban als Ministerpräsident vereidigt (niem.). welt.de, 29 maja 2010. [dostęp 29 maja 2010].
  16. Varsóba vezetett Orbán Viktor első hivatalos külföldi útja (węg.). fidesz.hu, 1 czerwca 2010. [dostęp 4 stycznia 2012].
  17. Fundamental Law of Hungary (ang.). tasz.hu. [dostęp 4 stycznia 2012].
  18. Węgry tną wydatki i wprowadzają podatek liniowy. wp.pl, 31 października 2010. [dostęp 22 stycznia 2012].
  19. Standard&Poor’s tnie rating Węgier do poziomu „śmieciowego”. bankier.pl, 22 grudnia 2011. [dostęp 4 stycznia 2012].
  20. Węgrzy wprowadzili 27 proc. VAT – najwyższy w UE. forbes.pl, 1 stycznia 2012. [dostęp 22 stycznia 2012].
  21. S&P podwyższyła rating Węgier. tvn24bis.pl, 17 września 2016. [dostęp 15 października 2017].
  22. a b Hungarians protest against new Fidesz constitution (ang.). bbc.co.uk, 3 stycznia 2012. [dostęp 4 stycznia 2012].
  23. a b Amanda Morrow: Hungary stages mass protest against new constitution (ang.). globalpost.com, 3 stycznia 2012. [dostęp 22 stycznia 2012].
  24. Włoska prasa: faszystowskie pomruki na Węgrzech. gazeta.pl, 4 stycznia 2012. [dostęp 4 stycznia 2012].
  25. Over 100,000 rally in Hungary to back government in EU row (ang.). reuters.com, 21 stycznia 2012. [dostęp 22 stycznia 2012].
  26. Geza Molnar: Pro-Hungarian PM march draws 100,000 in Budapest: organisers (ang.). news.yahoo.com, 21 stycznia 2012. [dostęp 22 stycznia 2012].
  27. Pablo Gorondi: 100,000 march in Hungary pro-government rally (ang.). deseretnews.com, 21 stycznia 2012. [dostęp 22 stycznia 2012].
  28. Rząd walczy z opozycją o opanowanie ulic. polskieradio.pl, 21 stycznia 2012. [dostęp 22 stycznia 2012].
  29. Fourth Orbán Cabinet formed (ang.). kormany.hu, 18 maja 2018. [dostęp 18 maja 2018].
  30. Wielki krzyż św. Grzegorza dla Viktora Orbána. radiovaticana.org, 7 kwietnia 2004. [dostęp 26 kwietnia 2010].
  31. Ludzie Roku 2013 „Gazety Polskiej”: Viktor Orbán i Krzysztof Szwagrzyk. niezalezna.pl, 1 stycznia 2014. [dostęp 2 stycznia 2014].

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Viktor Orbán" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy