Wąż Eskulapa


Wąż Eskulapa w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wąż Eskulapa (Zamenis longissimus, syn. Elaphe longissima) – gatunek niejadowitego węża z rodziny połozowatych (Colubridae).

Spis treści

Wygląd | edytuj kod

Największy wąż żyjący w Polsce i Europie Środkowej. Długość jego ciała może przekraczać 2 m, najdłuższy odnotowany osobnik mierzył 225 cm[2]. Najdłuższy osobnik złowiony w polskich Bieszczadach miał długość 161 cm.[3] Samce są zwykle dłuższe od samic (rzadkość u węży). Dorosłe osobniki są oliwkowo-brązowe. Głowa oraz ciało, z wyjątkiem brzucha, są brunatne lub oliwkowobrunatne z wieloma małymi, jasnymi plamkami. Przednia część ciała zwykle jest jaśniejsza, a strona brzuszna słomkowa, czasem z ciemnymi plamkami.

Rozmnażanie | edytuj kod

Jest to wąż jajorodny. Pora godowa w maju i czerwcu. Samice różnych populacji składają różną liczbę jaj – od 2 do 21 – przeciętnie 5–12[4]. Jaja mają długość ok. 4-6 cm, 2–3,5 cm szerokości i wagę ok. 10–15 g. Przez pierwsze dni po złożeniu nieco zwiększają się przez wchłanianie wilgoci, stając się mniej wydłużone, po czym ich rozmiar i waga stabilizują się. Początkowo białe, w trakcie inkubacji również brązowieją i pokrywają się plamami. Umieszczane są latem w bardzo ciepłych i wilgotnych miejscach (np. w próchniejącym drewnie, stertach trocin lub gnijących liści), czasem sąsiadując z miejscami złożenia jaj zaskrońców. Często są to mikrosiedliska antropogeniczne. Po kilkudziesięciu dniach, jesienią, wylęgają się z nich młode węże o wadze kilku gramów i długości 20–30 cm. Jaja dość często obumierają na skutek inwazji pleśni[5].

Pożywienie | edytuj kod

Odżywia się myszami, małymi ssakami, jaszczurkami, jajami, pisklętami, małymi ptakami oraz małymi wężami. Czasem zjada też młode bezkręgowce. Nie jest jadowity. Polując na zdobycz chwyta ją pyskiem i owijając ciałem dusi przez kilka minut, a następnie połyka w całości.[3]

Występowanie | edytuj kod

W Polsce występuje w Bieszczadach. Niegdyś notowany również nad Dunajcem między Gorcami a Beskidem Sądeckim oraz nad Popradem[6], jednak według danych z początku XXI w. metapopulacja bieszczadzka (Otryt i okolice, m.in. rezerwat przyrody Krywe), to jedyne pewne jego stanowisko w Polsce, mocno izolowane od najbliższych populacji z Ukrainy i Słowacji[5]. Jest bardzo rzadki – jego polską populację szacuje się na ponad 100 osobników[5]. W Europie spotykany jest od Hiszpanii poprzez południową Europę do Morza Kaspijskiego. Jego północna granica występowania przebiega przez Francję, południowe Niemcy, Czechy i południową Polskę (Bieszczady). Żyje w lasach liściastych na terenach pagórkowatych wśród skał i na silnie nasłonecznionych stokach, ponieważ jest ciepłolubny.

Siedlisko | edytuj kod

Wąż Eskulapa żyje w obszarach leśnych lub polanach, często w miejscach położonych w dolinach rzek. We wnętrzu lasów rzadki. Preferuje siedliska otwarte – okolice zabudowań, polany, łąki, obrzeża dróg, obrzeża lasów, kamieniołomy, urwiska zboczowe. Z drugiej jednak strony unika zbyt odsłoniętej przestrzeni, zwłaszcza przy dużym nasłonecznieniu, wybierając w takich miejscach zarośla i inne kryjówki[5]. Wykazuje przywiązanie do kryjówki, nieraz przebywając w jej otoczeniu kilka lat[5].

Pełzają głównie po ziemi. Zdarza się, że wpełzają na strome skały, dachy kilkumetrowych budynków oraz na drzewa i krzewy (nie wyżej niż do 2,5 m nad ziemią). Mogą to czynić dzięki gibkiemu ciału i zespołowi tarczek na brzusznej stronie ciała.[3] W czasie upałów spotykane nad samą wodą, rzadko pływają[5].

W bieszczadzkich warunkach występują stosunkowo nisko (do 650–700 m n.p.m.), wybierając zwykle miejsca o ekspozycji od południowo-wschodniej do południowo-zachodniej[5].

Tryb życia | edytuj kod

W bieszczadzkim klimacie po hibernacji stają się aktywne w kwietniu. Młode nieco później – na przełomie kwietnia i maja. Aktywne do przełomu września i października, przy czym najpóźniej w sen zimowy zapadają młode osobniki[5].

Prowadzą skryty tryb życia, przebywając często w różnego rodzaju kryjówkach naturalnych i antropogenicznych (sterty desek, kopy trocin, siana, gnijących odpadków itp.) Są gatunkiem ciepłolubnym, ale w porównaniu z innymi wężami jest to dość mało wyraźne. Co prawda wybierają miejsca stosunkowo nasłonecznione (nieleśne, o południowej ekspozycji), ale w ich obrębie preferują miejsca ukryte, a nierzadko występują w miejscach o przeciwnych cechach. Aktywne również o zmierzchu i w trakcie mżawek. Przy wzroście temperatury, najwcześniej spośród innych polskich węży szukają schronienia w cieniu (od temperatury 25–27 °C). W gorących okresach aktywne głównie o zmierzchu i nocą, a za dnia blisko wody. Sugeruje to tigmotermię, czyli strategię pobierania ciepła z podłoża[5].

Ochrona | edytuj kod

Gatunek w Polsce pod ochroną. Wpisany do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt z kategorią zagrożenia CR (critically endangeredkrytycznie zagrożony), a w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski[1]. Ochrona węża Eskulapa jest jednym z zadań rezerwatu Krywe. Do zadań ochrony czynnej należy wykaszanie łąk i tworzenie pryzm kamieni i trocin[5].

Obecność w kulturze | edytuj kod

Wąż Eskulapa jest wiązany z laską Asklepiosa – symbolem medycyny i farmacji, jak również z samym Asklepiosem (Eskulapem)[7][8].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Zamenis longissimus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  2. Franz Luttenberger: Die Schlangen Österreichs. Wiedeń: Facultas-Verlag, 1978. ISBN 3-85076-057-X.
  3. a b c Strojny Władysław: Wąż Eskulapa, w: "Przyroda Polska" nr 3/1983, s. 23
  4. Bartłomiej Najbar: Monografie przyrodnicze: Wąż Eskulapa. Świebodzin: Wydawnictwo Klubu Przyrodników, 2004. ISBN 83-87846-34-1.
  5. a b c d e f g h i j Jacek Błażuk. Herpetofauna doliny Sanu pod Otrytem i terenów przyległych (Bieszczady Zachodnie). Gady. „Roczniki bieszczadzkie”. 15, s. 181–229, 2007 (pol.). 
  6. Atlas przyroda. Warszawa: WSIP, 2005. ISBN 978-82-02-09256-5.
  7. Mariusz Barosiak. Wąż Eskulapa, laska Asklepiosa i krew Gorgony. Część 2. „Bez recepty. Magazyn partnerów Polskiej Grupy Farmaceutycznej”. 5, 2001 (pol.). 
  8. Michael A. Izard. Laska Eskulapa i Kaduceusz jako symbole medyczne. „Nowotwory. Journal of Oncology”. 58 (3), s. 272–274, 2008 (pol.). 
Na podstawie artykułu: "Wąż Eskulapa" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy