Włodawa


Na mapach: 51°32′41″N 23°32′52″E/51,544722 23,547778

Włodawa w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Włodawa (wymowa i) – miasto we wschodniej Polsce, w województwie lubelskim, siedziba powiatu włodawskiego; położone na obszarze Garbu Włodawskiego, nad Włodawką i Bugiem przy granicy z Białorusią.

Włodawa leży na Polesiu, na terenie przedrozbiorowego województwa brzeskolitewskiego[3] wchodzącego w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa chełmskiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. Włodawa liczyła 13 066 mieszkańców[2].

Od 1 stycznia 1973 r.[4] do 15 lipca 1992[5] w skład Włodawy wchodził Orchówek (miasto od 1506 do XVIII wieku i ponownie w latach 1775–1869, obecnie wieś w gminie Włodawa).

Spis treści

Położenie historyczne | edytuj kod

Włodawa pierwotnie położona była na obszarze Grodów Czerwieńskich[6], następnie należała do ziemi chełmskiej, stanowiącej część Rusi Czerwonej[7]. W I połowie XIV wieku miejscowość została włączona do Wielkiego Księstwa Litewskiego, położona była w ziemi trockiej, przekształconej w XV wieku w województwo trockie[8]. W 1520 Włodawę przyłączono do Podlasia, leżała w ziemi brzeskiej województwa podlaskiego[6][8]. W 1566, po wydzieleniu województwa brzeskolitewskiego, miasto stało się częścią Polesia[8].

Historia | edytuj kod

Polska przedrozbiorowa | edytuj kod

Barokowy kościół parafialny pw. św. Ludwika

Historia Włodawy do połowy XV wieku nie jest dobrze znana z powodu braku źródeł. Wiadomo jednak, że istniała już w pierwszej połowie XIII wieku jako jeden z grodów księstwa halicko-wołyńskiego i już wtedy mieszkała w niej ludność polska, ruska i żydowska. Położenie nad wielką rzeką – Bugiem – sprzyjało szybkiemu rozwojowi miasta jako ośrodka handlowego i tranzytowego. Po lokacji miasta, która miała miejsce prawdopodobnie[9] na początku XVI wieku, do Włodawy zaczęli coraz liczniej sprowadzać się Niemcy, Ormianie, Czesi i Żydzi.

Od 1569 r. Włodawa na mocy unii lubelskiej stała się miastem granicznym, zaś rzeka Włodawka stanowiła granicę pomiędzy województwem brzeskolitewskim a województwem ruskim. W roku 1596 Włodawa przeszła w ręce Leszczyńskich. W 1629 roku właścicielem miasta w województwie brzeskolitewskim był Rafał Leszczyński[10]. W 1624 r. wzniesiono we Włodawie szkołę i zbór kalwiński, czynny do 1698 roku. Ważnym wydarzeniem był zwołany do Włodawy w roku 1634 synod kalwiński, na który przybyli delegaci z całej Korony i Litwy w celu ustalenia jednolitych form obrzędowych.

W 1648 r. wojska Chmielnickiego zajęły i spustoszyły Włodawę, mordując znaczną część mieszkańców. Kolejne wieki to rozwój gminy żydowskiej i stopniowe zwiększanie się liczby mieszkańców wyznania mojżeszowego. Podczas konfederacji barskiej 14–15 września 1769 w bitwie toczonej w odwrocie z Włodawy w kierunku Łomaz poległ Franciszek Ksawery Pułaski, śpieszący z pomocą bratu Kazimierzowi Pułaskiemu.

Okres zaborów | edytuj kod

W początkowym okresie zaborów Włodawa leżała w zaborze austriackim, dopiero potem po kongresie wiedeńskim będąc częścią Królestwa Polskiego została włączona do zaboru rosyjskiego.

XX w. i czasy najnowsze | edytuj kod

15 marca 1923 powstał klub sportowy „Sokół” Włodawa, rok później zmienił nazwę na „Włodawija”, a w roku 1956 przyjął dzisiejsza nazwę – Włodawianka.

Przed II wojną światową we Włodawie były dwie synagogi, bet midrasz, dom modlitwy, szkoła talmud-tora, mykwa i cmentarz żydowski; działały dwie kapele klezmerskie i klub sportowy Makabi. W 1920 r. oddziały ukraińskie Symona Petlury dokonały w mieście mordu 46 Żydów[11]. Pod koniec Września w 1939 roku na mocy rozkazu gen. bryg. Franciszka Kleeberga utworzono tzw. Rzeczpospolitą Włodawską - ostatni (poza Helem i upadającą Warszawą) bastion niepodległej II Rzeczypospolitej. Holocaust zmienił diametralnie oblicze miasteczka, które było już wówczas od dawna typowym sztetlem. Większość żydowskich mieszkańców Włodawy zginęła w obozie zagłady w Sobiborze. Po wojnie pożydowskie budynki wykorzystywano m.in. jako magazyny, zaś macewy z cmentarza służyły często do brukowania ulic.

2 czerwca 1944 roku w lasach włodawskich została zrzucona grupa organizacyjna komunistycznego Polskiego Sztabu Partyzanckiego pod dowództwem płk. Roberta Satanowskiego, który utworzył zgrupowanie partyzanckie „Jeszcze Polska nie zginęła”[wymaga weryfikacji?]. 23 lipca 1944 roku miasto zostało zdobyte przez oddziały radzieckie 47 armii I Frontu Białoruskiego[12]. W drugiej połowie 1944 roku miasto było siedzibą sztabu 1 Frontu Białoruskiego pod dowództwem marsz. Konstantego Rokossowskiego[13].

 Osobny artykuł: Bitwa pod Łomazami.  Zobacz też: Obwód Włodawa AK.

Po wojnie toczyły się tu walki między oddziałami antykomunistycznej partyzantki oraz UPA a siłami bezpieczeństwa nowej władzy. Zginął m.in. I sekretarz komitetu powiatowego PPR Józef Kiełb. 2 listopada 1945 roku w zasadzce w lasach włodawskich zginęła grupa 13 milicjantów i 5 żołnierzy KBW. Po wojnie ku czci poległych funkcjonariuszy nowej władzy postawiono dwa pomniki – jeden na rynku oraz drugi przy ul. Partyzantów[12].

22 Lipca 1964 roku we Włodawie wybuchł wielki pożar który strawił kilkadziesiąt drewnianych budynków, które były główną zabudową miasta. Pożar wybuchł na terenie jednej z dawnych dzielnic miasta znajdującej się od strony drogi w kierunku Woli Uhruskiej. Przyczyną pożaru było zwarcie instalacji elektrycznej. Na domiar złego wiele domostw we Włodawie było wówczas kryte strzechą. Od kilku dni utrzymywały się też wysokie temperatury. Wszystko to razem sprawiało, że ogień wydawał się nie do powstrzymania. W akcji gaszenia gigantycznego pożaru poza włodawskimi strażakami uczestniczyli także ich koledzy z OSP m.in. w Orchówku i Wereszczynie. Ich wysiłek miał się koncentrować przede wszystkim na niedopuszczenia ognia do składnicy paliw CPN. W wielkim pożarze spłonęło 80 domów, jedna osoba zginęła[14].

W 1973 roku oddano do użytku Nadbużańskie Zakłady Garbarskie zatrudniające ponad 1 tys. pracowników wraz z nimi przy ul. Chełmskiej wybudowano osiedle mieszkaniowe dla pracowników. W 1981 r. utworzono Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego (obecnie Muzeum – Zespół Synagogalny we Włodawie), które przejęło dawne synagogi, przekształcając je w budynki muzealne.

Miasto 18 Września 2019 roku odwiedził sprawujący urząd w tedy Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda. Poparł on inicjatywę mieszkańców i samorządu w utworzeniu przejścia granicznego w Powiecie Włodawskim.

W 2019 roku miały rozpocząć się prace rewitalizacyjne w Centrum miasta[15], plan zakładał remont parku przy ul. Kościuszki, budowę Powiatowego Centrum Usług Społecznych, budowę miejskiego centrum monitoringu, budowę Promenady Nadbużańskiej oraz rewitalizację rynku miejskiego która zakładała wycięcie większości rosnących tam drzew (miało zostać 8 z kilkudziesięciu) i położenie tam kostki porfirowej, nowe ławki oraz nowe nasadzenia drzew (głównie w donicach) i 2 fontanny. Tego typu działanie miejscy ekolodzy określili "betonozą", opowiedzieli mieszkańcom o projekcie wyłożenia kostką rynku oraz wycinki większości drzew i zieleńców na rynku którzy wyrazili sprzeciw takiemu projektowi, wystosowując list otwarty do burmistrza miasta o zmiany w planie i zachowanie drzew[16], pod nim podpisało się łącznie 3032 osób. Burmistrz po dłuższej dyskusji zgodził się na zmianę planu i drzewa na rynku pozostaną[17]. Pozostałe projekty rewitalizacji nie zostały zagrożone i zostaną wykonane wedle oryginalnych planów. Projekt rewitalizacji rynku po przeprojektowaniu wraz z pozostałymi projektami, zostanie rozpoczęty w 2020 roku. Do 2023 roku projekt rewitalizacji ma zostać ukończony.

Zabytki | edytuj kod

Synagogi we WłodawieMała Synagoga widok od ul. Czerwonego Krzyża.Wielka SynagogaSynagoga typu bet midraszObiekty zabytkoweKlasztor paulinów we WłodawieZespół kramów, tzw. CzworobokPrzedwojenny budynek na rogu Rynku i ulicy Czerwonego KrzyżaPrzedwojenny budynek znajdujący się przy ul. Krótkiej 3

Nieistniejące | edytuj kod

Nekropolie we WłodawieGłówna brama rzymskokatolickiego cmentarza parafialnegoCmentarz Żołnierzy Wojska Polskiego z 1939 r.Groby duchownych znajdujące się za cerkwią Narodzenia NMPDawny cmentarz żydowski, obecnie Park Miejski

Kultura | edytuj kod

Włodawski Dom Kultury

Włodawa przez wieki była miastem, w którym w zgodzie żyli obok siebie Polacy, Rusini (Ukraińcy) oraz Żydzi, którzy do II wojny światowej stanowili ponad 60% jego ludności. Tradycję wielokulturowości upamiętnia i kultywuje coroczny Festiwal Trzech Kultur (kultur: żydowskiej, polskiej i ruskiej, związanych z trzema religiami: katolicyzmem, prawosławiem i judaizmem). We Włodawie także odbywa się corocznie Międzynarodowe Poleskie Lato z Folklorem w trakcie którego do Włodawy zjeżdżają zespoły z całego świata i uczestniczą w uroczystej paradzie ulicami miasta a następnie występują w miejskiej muszli koncertowej.

Instytucje kultury:

  • Młodzieżowy Dom Kultury im. Oskara Kolberga, ul. Partyzantów 17[18] - jest odpowiedzialny za prowadzenie zajęć z młodzieżą. MDK organizuje różnego rodzaju zajęcia, między innymi: zajęcia plastyczne, zajęcia rytmiczne, zajęcia z tańca współczesnego, zajęcia wokalne, zajęcia teatralne, zajęcia z baletu klasycznego oraz zajęcia informatyczno-multimedialne. Przy MDK działa Zespół Tańca Ludowego "Włodawiacy" w którym uczestniczą głównie uczniowie klas VI, VII oraz VIII szkół podstawowych ale także uczniowie klas szkół średnich. W repertuarze grupa posiada tańce narodowe: krakowiak z lajkonikiem, kujawiak z oberkiem, polonez oraz tańce regionalne: lubelskie, kaszubskie. Grupa reprezentuje placówkę na Przeglądach Dziecięcych Zespołów Tańca Ludowego „Taneczny Krąg” , który odbywa się w Przemyślu, Wojewódzkich Przeglądach Zespołów Tańca Ludowego we Włodawie, Ogólnopolskich Spotkaniach dziecięcych Zespołów Tańca Ludowego „Lasowiaczek” w Stalowej Woli. Zdobywając nagrody i wyróżnienia. Grupa bierze udział w imprezach okolicznościowych organizowanych przez placówkę, a także imprezach organizowanych przez władze samorządowe na terenie miasta i powiatu[19].
  • Włodawski Dom Kultury, al. J. Piłsudskiego 10[20] - działający jako instytucja gminy miejskiej od 1953 roku, jest odpowiedzialny za upowszechnianie kultury we Włodawie. Podejmując inicjatywy o charakterze artystycznym, edukacyjnym, społecznym, angażuje mieszkańców do współtworzenia kulturalnych wydarzeń. WDK organizuje wystawy, spotkania autorskie, wernisaże, warsztaty., a także cykliczne imprezy. Przy WDK działa Zespół Tańca Ludowego „Polesie“, w skład którego wchodzi kapela ludowa, grupy taneczne, zespoły wokalne.
  • Miejska Biblioteka Publiczna, ul. Przechodnia 13[21] - najstarsza instytucja kultury w powiecie włodawskim funkcjonująca od 1946 r. Oprócz statutowych zadań, czyli gromadzenia i udostępniania zbiorów, jest zaangażowana w szereg działań kulturalnych. W ramach działalności odbywają się wernisaże, spotkania autorskie, warsztaty, zajęcia dla najmłodszych oraz seniorów. W gmachu mieści się stała przestrzeń wystawiennicza. Instytucja włącza się w wiele ogólnokrajowych akcji, programów i projektów: Dyskusyjne Kluby Książki, Narodowe Czytanie, Noc Bibliotek, Mała książka – wielki człowiek, Program Rozwoju Bibliotek.
  • Muzeum Zespół Synagogalny, ul. Czerwonego Krzyża 7[22] - Zespół Synagogalny, mieszczące się w kompleksie budynków posynagogalnych. W placówce prezentowana jest stała wystawa, ukazująca dziedzictwo kulturowe miasta i regionu, tradycje lokalne, historię przenikania się kultur, wyjątkowość pogranicza. Muzeum jest organizatorem Festiwalu Trzech Kultur, najważniejszej, odbywającej się cyklicznie, imprezy kulturalnej.
  • Szkoła Muzyczna I stopnia, ul. Szkolna 7[23] - rozpoczęła działalność 1 września 2015, jest publiczną szkołą artystyczną jedyną tego typu w mieście dającą podstawy wykształcenia muzycznego i przygotowującą do dalszego kształcenia w szkole muzycznej II stopnia lub wyższej. Organem założycielskim i prowadzącym Szkołę jest Gmina Miejska Włodawa. Nadzór pedagogiczny nad Szkołą sprawuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego za pośrednictwem Centrum Edukacji Artystycznej w Warszawie.
  • Biblioteka Pedagogiczna, ul. Sierpińskiego 4

Cykliczne imprezy organizowane we Włodawie:

  • Festiwal Trzech Kultur
  • Międzynarodowe Poleskie Lato z Folklorem
  • Dni Włodawy
  • Sobótki poleskie
  • Festiwal Sztuk Naturalnych "Zew Natury"[24]
  • Festiwal Kulinarny i Energii Kobiecej „Krasowe smaki i talenty”
  • Międzynarodowy Trójstyk Literacki
  • Orszak Trzech Króli
  • Bieg Pamięci Żołnierzy Wyklętych Tropem Wilczym
  • Moto-Majówka
  • Wrak Race

Edukacja | edytuj kod

Przedszkola | edytuj kod

  • Miejskie Przedszkole Integracyjne we Włodawie, ul. Szkolna 5
  • Przedszkole Miejskie nr 1 we Włodawie, ul. Słowackiego 16
  • Przedszkole Miejskie nr 2 we Włodawie, ul. Zbigniewa Sierpińskiego 4
  • Niepubliczne Przedszkole „Mała Akademia”, ul. 11 Listopada 5b

Szkoły podstawowe | edytuj kod

  • Szkoła Podstawowa nr 2 we Włodawie, ul. Kopernika 3
  • Szkoła Podstawowa nr 3 we Włodawie, ul. Zbigniewa Sierpińskiego 4
  • Szkoła Podstawowa Specjalna nr 4 we Włodawie, ul. Partyzantów 13

Szkoły ponadpodstawowe | edytuj kod

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Cerkiew prawosławna (wcześniej greckokatolicka) we Włodawie

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i związki wyznaniowe:

Gospodarka | edytuj kod

Przemysł | edytuj kod

We Włodawie znajdują się zakłady mięsne firmy P.P.H.U. GRAMAR Sp. z o.o. - Krzysztofa Łojewskiego, które są obecnie największym zakładem we Włodawie. Poza tym we Włodawie nie ma większych zakładów czy fabryk. Brak przemysłu powoduje odpływ ludności z miasta poszukujących pracy w innych większych miastach.

Handel | edytuj kod

We Włodawie działają 2 markety firmy Jerónimo Martins - Biedronka, jeden market Tesco, jeden market Lidl, sieć delikatesów firmy SLAWEX s.c. Janusza Sławińskiego oraz dwie Żabki i kilka innych sklepów różnych marek. Działa tu także Park Handlowy Włodawa przy ul. Korolowskiej 33, otwarty w 2018 roku, gdzie znajdują się sklepy: CCC, MyCenter, Martes Sport, KiK oraz Pepco. W mieście znajduje się także sklep PSB-Mrówka. W mieście znajdują się 2 targowiska: "Mały Rynek" przy ul. Księcia Andrzeja Sanguszki w którego sąsiedztwie znajduje się hala targowa "Sango" oraz nowoczesne Targowisko Miejskie "Mój Rynek" znajdujące się na rogu ul. Długiej oraz ul. Lubelskiej.

Usługi | edytuj kod

W mieście działają firmy budowlane m.in.: FHU HANDBUD, WZURIB. Firmy dostarczające internet w mieście to ET-Media oraz Efekt Serwis.W mieście ma swoją siedzibę firma ECPS Group (Auto-West) zajmująca się sprzedażą oryginalnych części oraz produkcją części zamiennych do luksusowych samochodów takich jak: Lamborghini, Ferrari, Maserati oraz wiele innych. Działa tu także Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej Sp. z o.o. zapewniające usługi komunalne dla miasta. W mieście oprócz tu wymienionych znajduje się jeszcze wiele innym mniejszych firm zajmujących się usługami.

Turystyka | edytuj kod

Z powodu braku przemysłu, miasto głównie utrzymuje się z turystyki, okoliczne Jezioro Białe spędza ogromną liczbę turystów którzy wybierają się na zakupy do Włodawy lub na zwiedzanie Włodawskich zabytków czy muzeum. Miasto mimo tak dogodnego położenia turystycznego posiada słabe zaplecze noclegowe i gastronomiczne które zamiast w mieście głównie skupia się w okolicznej Okunince, jednak mimo to we Włodawie funkcjonuje kilka hoteli czy punktów gastronomicznych takich jak: Gościniec Podkowa, Kawiarnia Centrum, Prowincja, Kameleon, PANORAMA café, Bordo café oraz kilka innych.

Transport | edytuj kod

 Zobacz też: PKS WłodawaPlacówka Straży Granicznej we Włodawie.
  • Włodawa jest ważnym węzłem drogowym. W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:
  • W mieście planowane jest utworzenie drogowego przejścia granicznego Włodawa-Tomaszówka.
  • Miasto posiada połączenia autobusowe z: Lublinem, Chełmem, Warszawą, Krakowem, Białą Podlaską, Białymstokiem, Zamościem, Parczewem i wieloma innymi miejscowościami. Transport zapewniają przewoźnicy prywatni m.in. firma TRANS-MAR Sp. z o.o, VikiBus, Garden Service oraz przewoźnicy indywidualni.
  • Do Włodawy prowadzi 8 linii komunikacji podmiejskiej prowadzonej przez powiat, są to linie: nr. 1 - Holeszów-Lack-Włodawa, nr. 2 - Kosyń-Wola Uhruska-Włodawa, nr. 3 - Krzywowierzba-Wyryki-Włodawa, nr. 4 - Lubień-Wołoskowola-Włodawa, nr. 5 - Urszulin-Hańsk–Włodawa, nr. 6 - Kuzawka-Dołhobrody-Włodawa, nr. 7 - Hańsk-Szcześniki-Żłobek-Włodawa oraz nr. 8 - Włodawa-Okuninka-Włodawa[26].
  • Przez pod Włodawski Orchówek przebiega linia kolejowa nr 81 Chełm – Włodawa na której znajduje się przystanek Włodawa. Ruch pasażerski na tej trasie został wstrzymany w listopadzie 2002 roku. Od 11 sierpnia do 7 października 2012 kursowały jednak pomiędzy stacją Włodawa a Chełmem szynobusy, reaktywowane z pieniędzy lokalnych samorządów w sezonie turystycznym. Było to pierwsze połączenie pasażerskie od 2002 roku[27]. Stały ruch pasażerski ma wrócić na tę trasę, w roku 2019 zatwierdzono program Kolej+ w którego skład wchodzi rewitalizacja linii kolejowej nr 81 i reaktywacja połączenia pasażerskiego linii Chełm - Włodawa oraz przedłużenie linii kolejowej do samego miasta oraz utworzenie stacji: Włodawa-miasto[28].
  • W 2011 przy Al. J. Piłsudskiego otworzono sanitarne lądowisko.
  • Z dniem 30 września 2016 roku spółka PKS Włodawa zakończyła działalność przewozową[29] a w miejscu dworca zbudowano blok mieszkalny. W 2018 roku we Włodawie powstał Park Handlowy przy ul. Korolowskiej 33 z częścią dworcową do której w przyszłości zostanie przeniesiony dworzec autobusowy we Włodawie[30].
  • W mieście dawniej funkcjonowała i jest planowana ponownie komunikacja miejska[31].

Osiedla mieszkalne we Włodawie | edytuj kod

Włodawa dawniej była podzielona na dzielnice, dzielnice zostały zniesione po odłączeniu się jednej z nich (Orchówka), oficjalnie miasto już nie jest podzielone na osiedla ani dzielnice, jego obszary obecnie nazywane są jedynie umownie lub od nazwy osiedli mieszkaniowych, miejscowych tradycji czy okolicznych ulic[32].

  • Osiedle Podzamcze - jedne z Włodawskich osiedli mieszkaniowych (dawna dzielnica), znajduje się w obszarze pomiędzy rzeką Bug, rzeką Włodawką a Kościołem św. Ludwika, jego zabudowa składa się głównie z domów jednorodzinnych. Zostało tak nazwane z powodu legendy która głosi że kiedyś na terenie obecnego klasztoru oo. Paulinów znajdował się zamek, a że teren osiedla leży niżej od miejsca znajdowania się byłego zamku, przez co nazwano je podzamcze. Na terenie osiedla znajduje się muszla koncertowa, ruiny starej kaflarni, stary młyn wodny (obecnie w trakcie przebudowy) oraz w listopadzie 2020 znajdzie się tam Promenada Nadbużańska.
  • Osiedle Holeszów - kolejne z osiedli mieszkaniowych Włodawy, położone jest w obrębie ulic: Chełmskiej, Waligóry, Zabagonie i Kraszewskiego. Jego zabudowa to głównie domy jednorodzinne. Prawdopodobnie jego nazwa wywodzi się od wsi Holeszów w gminie Hanna.
  • Osiedle Cegielnia - najnowsze osiedle w mieście. Położone jest na północy-wschód od ul. Chełmskiej i osiedla Holeszów. Ma składać się z domów jednorodzinnych, zostało utworzone w 2016 roku[33].
  • Osiedle Zabagonie - osiedle (dawna dzielnica) położone przy ulicy o tej samej nazwie, składa się głównie z domów jednorodzinnych,
  • Osiedle Kraszewskiego - osiedle nazwane od położenia przy ul. Kraszewskiego, złożone jak poprzednie osiedla, głównie z domów jednorodzinnych.
  • Osiedle Śródmieście - osiedle znajdujące się przy ul. Lubelskiej oraz al. Józefa Piłsudskiego za jego centrum nieoficjalnie uznaje się skrzyżowanie wymienionych wcześniej ulic. Na jego terenie znajduje się cmentarz parafialny, oraz wiele domów jednorodzinnych oraz teren po byłym tartaku.
  • Osiedle Wojska Polskiego - najstarsze osiedle blokowe Włodawy, złożone z kilku bloków pochodzenia powojskowego, położone przy ul. Wojska Polskiego. Bloki służyły jako mieszkania personelu dawnej włodawskiej bazy wojskowej.
  • Osiedle Piastowska - położone pomiędzy ul. 1000 lecia PP oraz ul. Kotlarską. złożone z 3 punktowców, bloku w kształcie litery L z pawilonem handlowym oraz 2 pięciokondygnacyjnych bloków. Było to pierwsze spółdzielcze osiedle Włodawy.
  • Osiedle Rynek - położone pomiędzy ul. Rynek i ul. Trębacką, składa się z kilku kamienic oraz 2 bloków, jeden z bloków osiedla (Rynek 4) posiada na swojej fasadzie w jego wschodniej części słynny Włodawski zegar słoneczny.
  • Osiedle Tysiąclecia - nazwane na cześć 1000 lecia Państwa Polskiego położone przy ulicy o tej samej nazwie, składa się obecnie z 7 pięciokondygnacyjnych bloków.
  • Osiedle Koszary - położone na terenie po byłej jednostce wojskowej, znajduje się tam placówka Straży Granicznej, kilka firm świadczących usługi, budynki socjalne, domy jednorodzinne oraz znajdzie się tam Powiatowe Centrum Usług Społecznych.
  • Osiedle Jubileuszowe - kolejne ze spółdzielczych osiedli znajduje się pomiędzy ul. Wyrykowską i ul. Suchawską, składa się z 4 trzykondygnacyjnych, dwuklatkowych bloków które pokrywa żółta blaszana elewacja.
  • Osiedle Reymonta - składa się z 3 osiedli bloków mieszkalnych Osiedla Reymonta I, II i III i znajduje się pomiędzy ulicami: al. Jana Pawła II, ul. Pocztową, ul. Romualda Mielczarskiego oraz ul. Przechodnią. Jest to największe osiedle blokowe w mieście. Jest jednym z bardziej rozpoznawalnych osiedli często nazywane potocznie osiedlem blaszaków, nazwa ta wzięła się od pokrycia elewacji bloków osiedla Reymonta I które pokryte są szarą blachą która jest częścią ocieplenia bloków. Na jego terenie znajduje się budynek handlowy Przechodnia 22 oraz Przedszkole Miejskie nr. 1.
  • Osiedle Wspólna - położone przy ul. Wspólnej naprzeciwko Nadleśnictwa Włodawa i w okolicy cmentarza komunalnego. Składa się z 2 trzykondygnacyjnych bloków.
  • Osiedle Parkowe - położone pomiędzy ul. Chełmską oraz al. Jana Pawła II, nazwa pochodzi od położenia obok parku miejskiego oraz jest także zwane potocznie przez mieszkańców Osiedle Łamańców. Nazwa potoczna wynika z faktu wybudowania dwóch z nich na rzutach: uproszczonej litery Z (blok nr 29) oraz odwróconej litery L (blok nr 33), oprócz dwóch tych wymienionych bloków składa się jeszcze z 1 punktowca.
  • Osiedle Garbarskie - osiedle znajdujące się pomiędzy ul. Chełmską oraz al. Jana Pawła II, Składa się z 3 bloków wybudowanych w stylu grzebieniowym (Chełmska bloki 15, 17, 19) przez dawne Nadbużańskie Zakłady Przemysłu Skórzanego "Polesie", dawnego hotelu Garbarskiego (obecnie blok nr 27), nowego bloku (Chełmska 11), jednego punktowca (Chełmska 13, zwanego potocznie blokiem klawiszowym, nazwany tak z powodu dawnego właściciela bloku którym był zakład karny we Włodawie i mieszkali w nim pracownicy więzienia) bloku Chełmska 7 oraz można do niego zaliczyć także supermarket SLAWEX który znajduje się w budynku dawnej stołówki Garbarskiej.
  • Osiedle Białe - położone przy ul. Chełmskiej oraz ul. Korolowskiej, składa się z 5 bloków. Spośród czterech planowanych oryginalnie wykonano trzy niewysokie, liczące po trzy kondygnacje budynki kryte kolorowymi dachami dwuspadowymi. Zaprojektowano je na rzutach w kształcie litery L (ul. Korolowską 18 i 16) oraz zbliżonym do podkowy (ul. Chełmska 23). Do osiedla zalicza się także niewielki jednoklatkowy blok (ul. Adama Mickiewicza 4) oraz nowo wybudowany, nowoczesny dwuklatkowy blok przy ul. Chełmskiej z nr. 21A znajdujący się na terenie placu manewrowego dawnego dworca PKS Włodawa.
  • Osiedle Kleeberga - Znajduje się na obszarze ograniczonym ulicami: Chełmską, Lubelską i Korolowską. Oryginalnie zostało zaprojektowane, składające się z siedmiu bloków, spółdzielcze Osiedle Gen. Kleeberga które miało powstać wraz z nowo budowaną Szkołą Podstawową nr 3 także imienia Gen. Kleeberga, z oryginalnego planu zbudowano jedynie 3 bloki, wykopano oraz wylano fundamenty pod czwarty blok oraz wykopano rów pod fundamenty bloku piątego, ostatecznie blok czwarty został wybudowany ale nie według oryginalnego planu który zakładał zbudowanie go na planie litery L tak jak sąsiedni blok (Chełmska 8), pozostały rów zasypano i zbudowano na nim parking a rów pod blok piąty został zasypany ponieważ zaczął służyć niektórym za wysypisko odpadów budowlanych. Obecnie w miejscu planowanych bloków piątego, szóstego i siódmego może powstać nowoczesne osiedle, jednak data jego powstania jest obecnie nieznana.
  • Osiedle Słoneczny Dom - osiedle składające się z 3 bloków mieszkalnych zbudowanych już w nowoczesnym stylu przez prywatnego dewelopera. Znajduje się pomiędzy ul. Lubelską, ul. Zbigniewa Sierpińskiego oraz ul. Chełmską.
  • Osiedle Kamienne - osiedle domków jednorodzinnych znajdujące się przy ulicach z nazwami różnego rodzaju kamieni (głównie szlachetnych), na jego terenie znajduje się parafia pw. Najświętszego Serca Jezusowego.

Struktura powierzchni i układ urbanistyczny | edytuj kod

Zabudowa Włodawy rozciągnięta jest południkowo wzdłuż Bugu, który stanowi wschodnią granicę miasta. Osią zabudowy są dwie równoległe względem siebie ulice, mianowicie al. Jana Pawła II i ul. J.Piłsudskiego, przechodząca na północy w ul. Długą, a na południu w ul. Kraszewskiego.

Południowa część Włodawy charakteryzuje się zwartą zabudową jednorodzinną, która, podążając na północ, ustępuje miejsca zabudowie szeregowej. Miasto w środkowej części dzieli się na dwa sektory. W sektorze wschodnim części środkowej znajduje się obszerny kwadratowy rynek, w którego centralnej części znajduje się zespół kramów i jatek (Czworobok). Zarówno dookoła samego rynku, jak też przy odchodzących od niego wąskich, bocznych uliczkach stoi wiele zabytkowych kamieniczek. W tym też rejonie znajdują się trzy perły architektoniczne Włodawy, mianowicie barokowy kościół (XVIII w.) wraz z przyległym do niego klasztorem (XVII w.), synagoga (XVIII w.) oraz cerkiew prawosławna (XIX w.). Sektor zachodni części środkowej charakteryzuje się blokową zabudową wielorodzinną (bloki 2-5 kondygnacji), a także usługowo-przemysłową (szczególnie wzdłuż ul. Lubelskiej).

Północna część miasta to głównie zabudowa jednorodzinna, z wyjątkiem usytuowanego w tym rejonie osiedla wojskowego (bloki 3-5 kondygnacji), a także bloków w rejonie ulic Wspólnej, Sybiraków i Szpitalnej (3 kondygnacje). Najdalej na północ (północny wschód) wysuniętym fragmentem miasta jest teren po byłej jednostce wojskowej (obecnie głównie zabudowa jednorodzinna i usługowo-przemysłowa).

Według danych z roku 2002[1] Włodawa ma obszar 18,67 km², w tym: użytki rolne: 50%, a użytki leśne: 10%.

Zabudowa ulic i placów we Włodawie (2009)Ul. ChełmskaUl. FurmańskaAl. PiłsudskiegoUl. KościelnaUl. 11 ListopadaPołudniowo-zachodnia pierzeja rynku

Klimat | edytuj kod

Klimat Włodawy kształtowany jest przez masy suchego i mroźnego powietrza kontynentalnego. Lato tutaj jest ciepłe – średnia temperatura w lipcu to +18 °C, zimą –6,5 °C, częste są poranne przymrozki jesienią i wiosną.

Statystyki | edytuj kod

Miasto stanowi 1,49% powierzchni powiatu. Stopa bezrobocia (stan na marzec 2010) – 22,2%

Demografia | edytuj kod

Ludność Włodawy w latach 1693–2018 | edytuj kod

Przyrost naturalny | edytuj kod

  • 1950 rok – 201
  • 1960 rok – 84
  • 1970 rok – 48
  • 1980 rok – 185
  • 1983 rok – 225
  • 1985 rok – 171
  • 1990 rok – 118
  • 1995 rok – 38
  • 1999 rok – 37
  • 2000 rok – 23
  • 2005 rok – 32
  • 2006 rok – –19

Saldo migracji | edytuj kod

  • 1980 rok – 255
  • 1985 rok – 114
  • 1990 rok – 155
  • 1995 rok – 18
  • 2000 rok – –23

Wiek i płeć mieszkańców | edytuj kod

  • Piramida wieku mieszkańców Włodawy w 2014 roku[34].

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Miasta i gminy partnerskie:

Sąsiednie gminy | edytuj kod

Włodawa (gmina wiejska), Wyryki.

Gmina sąsiaduje z Białorusią (sielsowiet Tomaszówka w rejonie brzeskim). Na południe od granic miasta znajduje się też granica z Ukrainą (graniczy z nią wiejska gmina Włodawa).

Włodawa w literaturze pięknej | edytuj kod

W powieści Henryka Sienkiewicza Ogniem i mieczem Rzędzian spotkał w zajeździe we Włodawie Bohuna, publicznie podającego się za szlachcica Hulewicza z Podola, leczącego rany po pojedynku z Michałem Wołodyjowskim, gdy mu się w wypadku – przewróceniu wozu w Parczewie rany otworzyły. Tu Bohun wyjawił Rzędzianowi miejsce ukrycia kniaziówny Heleny Kurcewiczówny u Horpyny, w jarze nad Waładynką, niedaleko Raszkowa[37].

Włodawa w filmie | edytuj kod

  • W filmie Wrota Europy (1999) we Włodawie sfilmowano ujęcia z Rohaczowa.
  • W filmie Akcja Brutus (1971) we Włodawie sfilmowano ujęcia dotyczące aresztowania majora „Boruty”.

Szlaki turystyczne | edytuj kod

Nadbużański szlak rowerowy

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b GUS. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2015.
  2. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-07-19] .
  3. Национальный атлас Беларуси, Mińsk 2002, s. 266–267.
  4. Dz.U. z 1972 r. nr 50, poz. 327.
  5. Dz.U. z 1992 r. nr 54, poz. 260.
  6. a b Andrzej Wawryniuk: Powiat włodawski: historia, geografia, gospodarka, polityka. Monografia miejscowości. Starostwo Powiatowe we Włodawie, Chełm 2010, s. 385.
  7. „Kamena” R. 1993, nr 1–4, z. 940–941, red. nacz. Ireneusz Jan Kamiński. Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Chełmskiej, Chełm 1993, s. 31.
  8. a b c Grzegorz Rąkowski: Polska egzotyczna, część II, wydanie IV zaktualizowane. Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, Pruszków 2012, s. 153, 167. ​ISBN 978-83-62460-26-7
  9. Według hasła "Włodawa w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa 1893." miasto nigdy nie otrzymało praw miejskich na mocy królewskiego przywileju, lecz jedynie raz nadane swobody utrzymywane przez kolejnych dziedziców.
  10. Własność ziemska w powiecie sandomierskim w roku 1629, w:Przegląd Nauk Historycznych 2012, r. XI, Nr 2, s. 51.
  11. SzymonS. Rudnicki SzymonS., Żydzi w parlamencie II Rzeczypospolitej, Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2015, s. 69, ISBN 978-83-7666-363-0, ISBN 978-83-7666-412-5 .
  12. a b Konstanty Prożogo „Chełm i okolice”, Sport i Turystyka 1981, ​ISBN 83-217-2335-7​, s. 115.
  13. Wiesław Białkowski „Rokossowski – na ile Polak?”, Wydawnictwo Alfa 1999 r., ​ISBN 83-7001-755-X​, s. 80.
  14. Pół wieku temu Włodawa stanęła w ogniu. Spłonęło 80 budynków (zdjęcia), „Dziennik Wschodni” [dostęp 2020-04-09]  (pol.).
  15. Redakcja, Włodawa zyska nowe oblicze. Umowa na rewitalizację centrum podpisana. 14 mln zł trafi do miasta (WIZUALIZACJA), Chełm Nasze Miasto, 18 stycznia 2019 [dostęp 2020-03-10]  (pol.).
  16. NET, Włodawa: Mieszkańcy miasta piszą list otwarty do Burmistrza Włodawy, wlodawa.NET, 3 sierpnia 2019 [dostęp 2020-01-26]  (pol.).
  17. Znaleźli 40 tys. na przeprojektowanie Czworoboku we Włodawie. Żeby ocalić drzewa, „Dziennik Wschodni” [dostęp 2020-01-26]  (pol.).
  18. Aktualności, www.mdk.wlodawa.pl [dostęp 2020-01-26] .
  19. ZTL "Włodawiacy", www.mdk.wlodawa.pl [dostęp 2020-09-08] .
  20. WDK | Włodawski Dom Kultury [dostęp 2020-01-26]  (pol.).
  21. Miejska Biblioteka Publiczna we Włodawie - Aktualności, www.mbpwlodawa.pl [dostęp 2020-01-26] .
  22. Strona muzeum.
  23. Szkoła Muzyczna we Włodawie | smi.wlodawa.eu – OFICJALNA STRONA Szkoły muzycznej I st we włodawie [dostęp 2020-03-10]  (pol.).
  24. Zew-Natury - Start, www.zewnatury.eu [dostęp 2020-09-08]  (pol.).
  25. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20] .
  26. PowiatP. Włodawski PowiatP., Rozkłady jazdy komunikacji podmiejskiej .
  27. Udana reaktywacja linii Chełm – Włodawa. rynek-kolejowy.pl. [dostęp 2012-10-11]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  28. redakcja, Pociągi wrócą na trasę Chełm - Włodawa | Nowy Tydzień, Nowy Tydzień - tygodnik lokalny na terenie powiatu chełmskiego, włodawskiego, krasnostawskiego oraz miasta Lublin i Świdnik, 15 stycznia 2020 [dostęp 2020-01-26]  (pol.).
  29. PKS Włodawa w upadłości z dniem 30 września 2016 r. kończy działalność przewozową, Autobusy, busy, rozkład jazdy - Bialskibus.com, 14 września 2016 [dostęp 2020-01-26]  (pol.).
  30. We Włodawie powstał prywatny dworzec autobusowy. Jest połączony z galerią handlową, Lublin112.pl Wiadomości z Lublina i regionu. Lublin, Lubelskie, Lubelszczyzna. Ważne informacje z kraju [dostęp 2020-01-26]  (pol.).
  31. Wraca temat utworzenia komunikacji miejskiej we Włodawie. Miasto czeka na rządowe środki, Lublin112.pl Wiadomości z Lublina i regionu. Lublin, Lubelskie, Lubelszczyzna. Ważne informacje z kraju [dostęp 2020-01-26]  (pol.).
  32. Wielorodzinna zabudowa blokowa Włodawy. - PDF Free Download, docplayer.pl [dostęp 2020-03-10] .
  33. Redakcja, Włodawa. Przy ulicy Cegielnia powstanie nowe osiedle, Włodawa Nasze Miasto, 19 września 2016 [dostęp 2020-03-10]  (pol.).
  34. Włodawa polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  35. a b Włodawa coraz bardziej międzynarodowa, um.wlodawa.eu .
  36. Redakcja, Włodawa. Miasto podpisało umowę partnerską z izraelskim Kiriat Motzkin, Włodawa Nasze Miasto, 28 września 2016 [dostęp 2020-01-26]  (pol.).
  37. Henryk Sienkiewicz Ogniem i mieczem (wyd. 1901) tom III rozd. XXI.

Bibliografia | edytuj kod

  • S.E. Michalski, Włodawa. Monografia statystyczno-gospodarcza, Lublin 1939.
  • E. Olszewski, R. Szczygieł, Dzieje Włodawy, Lublin-Włodawa 1991.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Włodawa" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy