Wabnica kielichowata


Wabnica kielichowata w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wabnica kielichowata, tarczownica kielichowata (Pleurosticta acetabulum (Neck.) Elix & Lumbsch) – gatunek grzybów należący do rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae)[1]. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów[2].

Spis treści

Systematyka i nazewnictwo | edytuj kod

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Parmelia, Parmeliaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1768 Noel Martin Necker nadając mu nazwę Lichen acetabulum. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w roku 1988 John Alan Elix i Helge Thorsten Lumbsch, przenosząc go do rodzaju Pleurosticta[1].

Niektóre synonimy naukowe[3]:

  • Imbricaria acetabulum (Neck.) DC. 1805
  • Lichen acetabulum Neck. 1768
  • Lichen corrugatus Sm. 1791
  • Lobaria acetabulum (Neck.) Hoffm. 1796
  • Melanelia acetabulum (Neck.) Essl. 1978
  • Parmelia acetabulum (Neck.) Duby 1830
  • Parmelia corrugata (Sm.) Ach. 1803
  • Parmotrema acetabulum (Neck.) M. Choisy 1952
  • Platysma acetabulum (Neck.) Frege 1812
  • Pleurosticta lichenicola Petr. 1931

Nazwy polskie według Krytycznej listy porostów i grzybów naporostowych Polski[2].

Morfologia | edytuj kod

Listkowata, rozetkowata lub nieregularnego kształtu plecha osiąga średnicę do 25 cm i ma brzegi głęboko wcinane. Jest dość gruba, skórzasta i sztywna. Jej barwa w dużym stopniu zależy od wilgotności. Podczas wilgotnej pogody jest intensywnie zielona, podczas suchej brunatnozielona, oliwkowobrunatna lub szara. Zaokrąglone lub słabo karbowane odcinki mają szerokość do 1 cm, sa pomarszczone i pofałdowane. Ich brzegi stykają się z sobą lub nieznacznie na siebie zachodzą. Plecha przylega do podłoża, tylko jej końce nieco się wznoszą. Nie posiada izydiów, ani soraliów. Dolna powierzchnia jest na obwodzie oliwkowobrunatna lub szarobrunatna, w środku czarna. Są na niej liczne chwytniki, z wyjątkiem obrzeży, na których brak chwytników. W plesze występują glony protokokkoidalne[4].

Zazwyczaj występują dość licznie owocniki. Są to duże lekanorowe apotecja o średnicy do 10, a nawet 15 mm. Mają kielichowaty kształt i tarczki o podobnej barwie jak plecha; podczas suchej pogody są oliwkowobrunatne lub szarobrunatne, podczas wilgotnej intensywnie zielone. Brzeżek gruby, pomarszczony i pofałdowany, często z brodawkami. W jednym worku powstaje po 8 bezbarwnych, jednokomórkowych, elipsoidalnych zarodników o rozmiarach 12-18 × 7-9 μm[4].

Reakcje barwne: miąższ C+ czerwony[4].

Występowanie i siedlisko | edytuj kod

Występuje głównie w Europie i Azji, w Afryce podano występowanie tylko w Maroku[5]. W Polsce jest rozprzestrzeniony na całym obszarze[2], na zachodzie Polski występuje częściej, niż na wschodzie[4]. Wszędzie jednak jest rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status EN – gatunek wymierający[6]. Był gatunkiem ściśle chronionym[7], od 9 października 2014 r. podlega ochronie częściowej[8].

Rośnie na korze drzew, głównie liściastych, czasami (rzadko) również na drewnie. Preferuje drzewa rosnące w miejscach dobrze oświetlonych – rosnące samotnie lub przy drogach, na obrzeżach lasów[4].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. a b c Wiesław Fałtynowicz: The Lichenes, Lichenicolous and allied Fungi of Poland.Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003. ISBN 83-89648-06-7.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2014-04-27].
  4. a b c d e Hanna Wójciak: Porosty, mszaki, paprotniki. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-552-4.
  5. Discover of Life. [dostęp 2015-03-12].
  6. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  7. Załączniki nr 1 i 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną (Dz.U. z 2004 r. nr 168, poz. 1765)
  8. Dz.U. z 2014 r. nr 0, poz. 1408 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
Na podstawie artykułu: "Wabnica kielichowata" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy