Wacław Jędrzejewicz


Wacław Jędrzejewicz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Ppłk Wacław Jędrzejewicz w 1928. Z lewej premier Japonii Giichi Tanaka, z prawej admirał Keisuke Okada

Wacław Jędrzejewicz (ur. 29 stycznia 1893 w Spiczyńcach, zm. 1 grudnia[1] 1993 Cheshire) – polski działacz niepodległościowy, dyplomata, polityk, historyk, generał brygady Wojska Polskiego, brat Janusza Jędrzejewicza, majora Wojska Polskiego i premiera II RP.

Spis treści

Młodość i studia | edytuj kod

Wacław Jędrzejewicz urodził się 29 stycznia 1893 r. w Spiczyńcach, wsi położonej nad rzeką Rosią w powiecie latyczowskim guberni podolskiej. Syn Czesława Jędrzejewicza, inżyniera chemika, absolwenta Szkoły Głównej w Warszawie, pracownika cukrowni (zm. 1937)[2] i Eleonory z domu Buchner. Wacław był najmłodszym dzieckiem Jędrzejewiczów. Miał brata Janusza (ur. 21 czerwca 1885 r.) w przyszłości prezesa Rady Ministrów oraz siostrę Marię (ur. w 1887 r.), która pracowała w Oddziale II i MSZ. Podczas okupacji w 1944 r. siostra Wacława zmarła na tyfus w Krakowie. Ojciec Wacława pracował w cukrowniach w Spiczyńcach, Skoromoszkach i Cybulowie. W 1903 r. rodzina Jędrzejewiczów przeniosła się do Warszawy, gdzie ojciec Wacława rozpoczął pracę w laboratorium chemicznym[3].

Przed rozpoczęciem nauk w gimnazjum Wacław do dziesiątego roku życia był nauczany w domu przez prywatnych nauczycieli. Wiosną 1903 r. zdał egzamin wstępny do II Gimnazjum w Żytomierzu. Nie został jednak przyjęty ze względu na niskie oceny (egzamin konkursowy). Tego samego roku po przeprowadzce wraz z rodziną do Warszawy, Wacław rozpoczął naukę w warszawskim gimnazjum założonym przez gen. Pawła Chrzanowskiego, w którym to językiem wykładowym oprócz rosyjskiego był również polski (późniejsze Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego[4]), jego kolegą z klasy był m.in. ksiądz Ignacy Skorupka. W gimnazjum w 1909 r. współtworzył kółko lotnicze oraz został członkiem Związku Młodzieży Polskiej „Przyszłość” (PET). W 1912 zdał maturę. Tego samego roku rozpoczął loty na szybowcu, co było wyrazem jego fascynacji lotnictwem i jako pierwszy polski lotnik w okolicach Klarysewa przeleciał ok. 300 m na wysokości ok. 20 m szybowcem zbudowanym wraz z kolegami z gimnazjum Chrzanowskiego[5][6]. Od 1913 r. studiował w Studium Rolniczym przy Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Decyzja o kontynuowaniu nauki właśnie na Uniwersytecie Jagiellońskim wiązała się z planami ojca Wacława związanymi z zakupem majątku ziemskiego, a także ze względu na brata Janusza, który studiował matematykę na tym samym wydziale.

Podczas studiów wstąpił do ZMP „Zet” i był członkiem tej młodzieżowej organizacji do wiosny 1914 r. Pod koniec 1913 r. wstąpił do Związku Strzeleckiego, gdzie w czerwcu 1914 r. ukończył szkołę podoficerską. Jego egzaminatorami byli: Tadeusz Furgalski, Bogusław Kunc „Kordian” oraz Józef Zając „Mars”[3].

Okres I wojny światowej | edytuj kod

I wojna światowa zastała Jędrzejewicza w Warszawie u rodziców, gdzie po zaliczeniu I roku studiów spędzał wakacje. Kolega Wacława ze „Strzelca”, Adam Koc „Witold” zainicjował ideę utworzenia Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), gdzie Jędrzejewicz pełnił początkowo funkcję kierownika szkół podoficerskich POW w Warszawie. We wrześniu 1914 roku wraz z Konradem Libickim „Buyno” założył Wolną Szkołę Wojskową, która skupiała się na szkoleniu młodzieży z różnych kręgów społecznych. Jędrzejewicz pełnił tam rolę zastępcy, zaś Libicki był komendantem. Szkołę tą ukończył również brat Wacława, Janusz Jędrzejewicz, który wstąpił również w kręgi POW w grudniu 1914 r.

Za zgodą Józefa Piłsudskiego, na czele tzw. Batalionu Warszawskiego, w sierpniu 1915 r. dołączył do I Brygady Legionów walczącej wówczas na Wołyniu. Skierowany ponownie do pracy w POW. Był członkiem Komendy Naczelnej i komendantem okręgów POW w Częstochowie i Zagłębiu, angażował się też w działalność polityczną. W lipcu 1917 r. został aresztowany przez Niemców i skazany na 10 lat więzienia. Uwolniony z chwilą odzyskania niepodległości przez Polskę w listopadzie 1918 roku, wstąpił do organizowanego Wojska Polskiego.

II Rzeczpospolita | edytuj kod

Jako należący do najbliższego kręgu zaufanych Józefa Piłsudskiego został skierowany do pracy w Oddziale II Sztabu Generalnego. 2 stycznia 1920 roku został przydzielony do Wojennej Szkoły Sztabu Generalnego w Warszawie, w charakterze słuchacza II Kursu. 16 kwietnia 1920 roku, w związku z przygotowaną operacją ukraińską został „odkomenderowany” do Oddziału II Naczelnego Dowództwa WP. Razem z Walerym Sławkiem podpisał tajną konwencję wojskową do traktatu sojuszniczego zawartego z Ukraińską Republiką Ludową. W lipcu 1920 roku, podczas wypełniania lotniczej misji wywiadowczej na trasie LidaWilno, dostał się do niewoli bolszewickiej. Po udanej ucieczce via Litwa powrócił do Polski. Jako ekspert uczestniczył w rokowaniach nad traktatem ryskim, równocześnie współdziałał przy tworzeniu w państwach bałtyckich polskich komórek wywiadowczych mających zadanie zbierania informacji o Rosji. 3 stycznia 1921 roku powrócił do szkoły i kontynuował naukę. 6 września tego roku, po ukończeniu kursu i otrzymaniu „pełnych kwalifikacji do pełnienia służby na stanowiskach Sztabu Generalnego”, został przydzielony do Oddziału II Sztabu Generalnego[7], w którym kierował pracami Referatu Wschód (wywiad na ZSRR). Z dniem 1 kwietnia 1926 roku, w randze majora SG, mianowany został attaché wojskowym przy Poselstwie Polskim w Tokio[8]. 26 stycznia 1928 roku został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z 1 stycznia 1928 roku i 25. lokatą w korpusie oficerów piechoty[9]. W tym samym roku został zwolniony ze stanowiska attaché wojskowego i oddany do dyspozycji szefa Sztabu Generalnego[10]. Z dniem 15 października 1928 roku został przeniesiony w stan nieczynny na okres 12 miesięcy[11], a z dniem 1 lutego 1930 roku do rezerwy[12].

Objął stanowisko dyrektora departamentu administracyjnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Od 1930 był dyrektorem departamentu konsularnego MSZ. We wrześniu 1933 otrzymał nominację na stanowisko podsekretarza stanu w Ministerstwie Skarbu. Od lutego 1934 zajmował stanowisko ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego (w rządach Janusza Jędrzejewicza, Leona Kozłowskiego i Walerego Sławka). W październiku 1935 ustąpił ze stanowiska. Pełnił funkcje sekretarza generalnego Komitetu Krzyża i Medalu Niepodległości. W 1937 prezes Polskiego Komitetu Międzynarodowej Wystawy w Paryżu.

We wrześniu 1939 roku powrócił do czynnej służby wojskowej w charakterze oficera łącznikowego przy MSZ. Uczestniczył w ewakuacji depozytu Funduszu Obrony Narodowej (FON) z Polski przez Rumunię do Francji, gdzie skarb został przekazany Rządowi Rzeczypospolitej.

Otoczenie gen. Władysława Sikorskiego uniemożliwiło mu zarówno dalszą służbę państwową, jak i wojskową w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie.

Emigracja do Stanów Zjednoczonych | edytuj kod

W konsekwencji, wiosną 1941 roku wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Pracował jako pracownik fizyczny na fermie kurzej, a później jako szlifierz w fabryce zbrojeniowej. Działał społecznie w środowisku Polonii amerykańskiej. Współorganizował wraz z Ignacym Matuszewskim i Henrykiem Floyar-Rajchmanem Komitet Narodowy Amerykanów Polskiego Pochodzenia (KNAPP). Był jednym z założycieli powstałego w lipcu 1943 Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce[13], a w latach 1943–1948 był jego pierwszym dyrektorem i prezesem. Jesienią 1948 roku otrzymał tytuł profesora języka i literatury rosyjskiej w Wellesley College. W latach 1958–1963 był kierownikiem studiów slawistycznych w Ripon College w stanie Wisconsin. W 1963 przeszedł na emeryturę i powrócił do Nowego Jorku, gdzie poświęcił się działalności w Instytucie Józefa Piłsudskiego jako dyrektor (1963–1964), sekretarz zarządu (1971), wiceprezes (1972–1976) i prezes (1977–1978). Członek Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie (od 1961)[14].

W 1992 roku Prezydent RP Lech Wałęsa nadał mu stopień generała brygady. W 1993 roku przyznano mu Honorowe Obywatelstwo Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa[15].

Jego prochy złożono na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Publikacje | edytuj kod

Autor około 300 artykułów historycznych publikowanych m.in. w paryskich „Zeszytach Historycznych” oraz obszernych prac: Poland in the British Parliament 1939–1945 i Kronika życia Józefa Piłsudskiego 1867–1935.

W 1978 otrzymał Nagrodę Pisarską Stowarzyszenia Polskich Kombatantów za pracę pt. Kronika życia Józefa Piłsudskiego[16].

Ordery i odznaczenia | edytuj kod

Polskie
Zagraniczne

Przypisy | edytuj kod

  1. Historia Polski – kalendarium dziejów 1943–2009. Kraków: Kluszczyński, 2010, s. 341. ISBN 978-83-61923-70-1.
  2. Ś. p. Czesław Jędrzejewicz. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 211 z 17 września 1937. 
  3. a b Wacław Jędrzejewicz: Rola Józefa Piłsudskiego w odbudowie i umacnianiu państwa polskiego. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, Instytut Piłsudskiego w Ameryce, 2013, s. 12. ISBN 978-83-7629-459-9.
  4. Późniejsze nazwy szkoły: od 30 czerwca 1915 do 10 listopada 1918 Gimnazjum Towarzystwa Szkoły Maurycego hr. Zamoyskiego, od 10 listopada 1918 Gimnazjum Towarzystwa im. Jana Zamoyskiego (za: Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989: 21 i 23; tamże w spisie absolwentów na s. 338, pozycja 11. oraz fotografia nr 36 po s. 224).
  5. Wacław Jędrzejewicz: Rola Józefa Piłsudskiego w odbudowie i umacnianiu państwa polskiego. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowe – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, Instytut Piłsudskiego w Ameryce, 2013, s. 11–12. ISBN 978-83-7629-459-9.
  6. Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa. Warszawa: 1933.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 8 października 1921 roku, s. 1435.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 8 maja 1926 roku, s. 154.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 28 stycznia 1928 roku, s. 19.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 330.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 29 stycznia 1929 roku, s. 30.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 25 marca 1930 roku, s. 87.
  13. Biogram Wacława Jędrzejewicza na stronie Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce.
  14. Wybór członków Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie, Polskie Towarzystwo Naukowe na Ojczyźnie s. 59. docplayer.pl. [dostęp 2019-04-08].
  15. Honorowe Obywatelstwo Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa. [dostęp 2011-02-18].
  16. Nagrody pisarskie stowarzyszenia. W: SPK. Historia federacji. Londyn: Stowarzyszenie Polskich Kombatantów, 2013, s. 294.
  17. a b c d e f g h i j k l m n o p Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 304.
  18. Dekret Wodza Naczelnego L. 3423 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 43, s. 1722)
  19. Kancelaria Prezydenta RP: Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (1991–2005) – wykaz osób odznaczonych. [dostęp 2012-05-11].
  20. M.P. z 1994 r. nr 8, poz. 64
  21. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 32, Nr 4 z 31 grudnia 1983. 
  22. 6 listopada 1930 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” M.P. z 1930 r. nr 260, poz. 349
  23. a b c d e f g h i j k l m n o Wacław Jędrzejewicz: Wspomnienia. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 1.
  24. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-12-16].
  25. Odznaczenia. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 19, s. 189, 1933. 
  26. Z pobytu ministra Marinkovića w Polsce. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 281 z 4 grudnia 1931. 

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Wacław Jędrzejewicz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy