Waldensi


Waldensi w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Centrum kultury waldensów w Torre Pellice Kościół Waldensów w Mediolanie

Waldensi – ugrupowanie chrześcijańskie, zainicjowane przez Piotra Waldo, zawiązane w południowej Francji około 1170 jako tzw. „ubodzy z Lyonu”, działające we Francji, Włoszech, Niemczech, Czechach i Polsce (Śląsk), występujące przeciw władzy i bogactwu Kościoła. Potępieni przez papiestwo, ekskomunikowani i prześladowani przez inkwizycję[1].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Ich ojcem duchowym był Valdès (stąd nazwa: waldensi), bogaty kupiec z Lyonu, który rozdał swój majątek ubogim, głosząc hasła wyrzeczenia się własności i życia w ubóstwie. Za podstawę wiary przyjmowali tylko Biblię, odrzucając autorytet papieża, krytykowali zbytek wyższego duchowieństwa i żądali reform w Kościele. Waldensi odrzucali również wszelką władzę, co w efekcie uczyniło z nich wrogów państwa i panującego porządku polityczno-społecznego[2]. Zostali ekskomunikowani w 1184 przez papieża Lucjusza III, byli prześladowani przez sądy Inkwizycji[3].

Po śmierci Piotra Waldo nieliczni waldensi żyli w ukryciu i cierpieli prześladowania. Mimo tego ruch waldensów wciąż miał wpływ na życie religijne Europy, zwłaszcza południowej. Na początku XV wieku skontaktowali się z czeskim reformatorem religijnym, Janem Husem, od którego przejęli też dalsze postulaty. Część waldensów dołączyła nawet do ruchu taborytów (radykalnych husytów). Niedobitki waldensów schroniły się w Szwajcarii i północnych Włoszech. Dotarli także na Śląsk[1], gdzie na początku XIV wieku sądy inkwizycyjne nasiliły ściganie waldensów. W 1315 roku trybunał inkwizycyjny, powołany przez biskupa wrocławskiego Henryka z Wierzbna, w Świdnicy, Nysie i Wrocławiu skazał na spalenie na stosie przeszło 50 waldensów, a wielu innych musiało się ratować ucieczką[4]. Od grudnia 1392 do wiosny 1394 sąd inkwizycyjny w Szczecinie pod przewodnictwem prowincjała zakonu celestynów Piotra Zwickera z Pragi sądził ponad 400 waldensów mieszkających na obszarze diecezji kamieńskiej, brandenburskiej, lubuskiej i części poznańskiej[5].

W latach 1487–1489 król Francji Karol VIII podjął kilkanaście krucjat przeciw waldensom. W górskim terenie wojska królewskie nie mogły jednak skutecznie działać przeciwko partyzantce waldensów. Walki koncentrowały się w dolinie Angrogne i nie przynosiły rezultatu. Bitwa w Prali koło Perrero zakończyła się zwycięstwem waldensów. Wówczas gubernator Sabaudii, pod naciskiem króla Francji i papieża Innocentego VIII, rozpoczął systematyczną pacyfikację osad waldensów. Tym działaniom towarzyszyło wyjątkowe okrucieństwo; przykładem tego była masakra waldensów (w tym wielu dzieci), którzy schronili się w grocie La Balme-Chapelue[6][7]. Chociaż wielu waldensów zginęło i zniszczono wiele ich osad, to jednak krucjata nie osiągnęła celu. Większość z nich uciekła i powróciła po zakończeniu krucjaty rozpoczynając ożywioną działalność misjonarską.

Waldensi szwajcarscy w 1532 roku zjednoczyli się z Kościołem ewangelicko-reformowanym (kalwińskim) (Synod w Chanforan), z którym mieli bardzo zbliżoną doktrynę, a francuscy zostali wygnani lub zmuszeni do przyjęcia katolicyzmu. Natomiast waldensi włoscy przetrwali do dziś, głównie w trudno dostępnych Alpach Piemonckich.

W 1848 roku w Piemoncie założono Kościół Waldensów, który liczy około 30 tys. wiernych.

Waldensi dzisiaj | edytuj kod

Obecnie waldensi skupiają się w 5 rejonach:

  1. Alpejskie doliny Piemontu, Sabaudii i Delfinatu,
  2. Lombardia i Wenecja,
  3. Liguria, Toskania i Rzym,
  4. Kalabria i Sycylia,
  5. Argentyna (prowincja Rio de la Plata).

22 czerwca 2015 w świątyni waldensów w Turynie papież Franciszek zwrócił się do wiernych tego wyznania w słowach: „W imieniu Kościoła katolickiego proszę was o przebaczenie za niechrześcijańskie czy nawet nieludzkie postawy i zachowania w dziejach, jakich dopuściliśmy się przeciwko wam. W imię Jezusa Chrystusa przebaczcie nam”[8].

Kościół Waldensów należy do Światowej Wspólnoty Kościołów Reformowanych. Jest drugim co do liczebności Kościołem protestanckim we Włoszech.

Kalendarium historii waldensów | edytuj kod

Podstawowe zasady wiary | edytuj kod

Pierwotna doktryna była skromna i była tylko wezwaniem do powrotu do „ewangelicznego ubóstwa”. Stopniowo precyzowała się, stając się „proto-kalwinizmem” (zawiera ją poemat z XIV wieku: La Nobla Leyczon (Szlachetna lekcja)). Ostateczny kształt uzyskała w latach 1526–1532.

  • Biblia jest podstawą wiary.
  • Każdy mężczyzna i każda kobieta, znający Biblię, mogą być kaznodziejami.
  • Kult jest prowadzony w języku narodowym; każdy powinien czytać Biblię.
  • Wiara jest darem Boga.
  • Nieuznawanie odpustów. Nienauczanie na temat czyśćca.
  • Jezus Chrystus jest jedynym pośrednikiem między Bogiem i ludźmi. Świętych należy naśladować, ale nie wolno ich czcić. Cześć należy się jedynie Bogu; wszystko inne jest bałwochwalstwem.
  • Kościół rzymskokatolicki sprzeniewierzył się tradycji apostolskiej i nie ma władzy od Boga.
  • Jedynymi sakramentamichrzest i eucharystia.
  • Śmierć jest przejściem w stan nieświadomości, tzn. aż do wskrzeszenia przez Chrystusa.
  • Potępienie śpiewu, gry na organach, modlitw zanoszonych w nieznanym języku (oprócz Ojcze Nasz),
  • Odrzucenie papieża

Znani waldensi | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Praca zbiorowa, Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 1976, t. 4, s. 572.
  2. LeszekL. Biały LeszekL., Dzieje inkwizycji hiszpańskiej, Warszawa: Książka i Wiedza, 1989, s. 10 .
  3. M. Baigent, R. Leigh, Inkwizycja. Prawdziwa historia walki z herezją, protestantyzmem i czarami od XII wieku do czasów współczesnych, Warszawa 2002, s. 39.
  4. M. Banaszak, Historia Kościoła katolickiego., Warszawa 1991, t. 2, s. 148.
  5. Edward Rymar. Waldensi z "kacerskich" okolic Chojny w XIV-XV wieku. „Rocznik Chojeński”. I, s. 9-11, 2009. 
  6. H.Ch. Lea, History of the Inquisition of the Middle Ages vol. 2, Nowy Jork 1922, s. 161
  7. Euan Cameron, Waldenses: rejections of holy church in medieval Europe, Wiley-Blackwell, 2000, s. 196. ​ISBN 978-0-631-22497-6​.
  8. Historyczna wizyta papieża u waldensów. „Przebaczcie nam”. tvn24.pl. [dostęp 2015-06-23].
  9. Na podstawie: Les Vaudois (fr.).
  10. H.Ch. Lea, History of the Inquisition of the Middle Ages vol. 2, Nowy Jork 1922, s. 161 twierdzi, że podawana w legendach waldensów liczba 3000 zabitych, w tym 400 dzieci, jest mocno przesadzona.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Waldensi" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy