Walenik mały


Walenik mały w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Walenik mały[6], wieloryb mały[7][8], wal karłowaty[8], południowy wieloryb właściwy karłowaty[8], wieloryb biskajski karłowaty[8] (Caperea marginata) – słabo poznany gatunek ssaka z podrzędu fiszbinowców (Mysticeti).

Spis treści

Występowanie | edytuj kod

Zasięg występowania tego gatunku walenia jest słabo znany. Spotykany był w chłodnych wodach strefy umiarkowanej półkuli południowej. Prawdopodobnie występuje wokół bieguna południowego[5]. Skamieniałości odkryte we Włoszech i w Japonii dowodzą, że w plejstocenie przedstawiciele rodzaju Caperea występowali również na półkuli północnej[9].

Systematyka | edytuj kod

Gatunek opisany został po raz pierwszy przez J. E. Graya w 1846 roku pod nazwą Balaena marginata i zaliczany był do walowatych (Balaenidae) w podrodzaju Caperea w obrębie rodzaju Balaena[4]. Jako miejsce typowe autor wskazał „Inhab. W. Australia”[4], uściślone przez A. N. Bakera w 1985 roku na umiarkowane wody półkuli zachodniej[10]. Jedyny przedstawiciel rodzaju walenik[6] (Caperea) utworzonego przez J.E. Graya w 1864[2] roku oraz rodziny walenikowatych[6] (Neobalaenidae) utworzonego przez J.E. Graya w 1873 roku[11]. Ze względu na cechy różniące go od swoich kuzynów (dwie bruzdy na spodzie przedniej części ciała, obecność płetwy grzbietowej[7]) został zaklasyfikowany do odrębnej rodziny.

Analiza kladystyczna przeprowadzona przez Biscontiego (2012) po opisaniu kopalnego gatunku Miocaperea pulchra zasugerowała, że te dwa gatunki należą do kladu Neobalaenidae, najbliżej spokrewnionego z walowatych (Balaenidae)[12]. Z kolei według analiz wykonanych m.in. przez Fordyce'a i Marksa (2013, 2015) Caperea marginata należy do grupy Cetotheriidae, uznawanej dotychczas za wymarłą w późnym miocenie[13][14]. W takim wypadku rodzina walenikowatych stawałaby się podrodziną Neobalaeninae w obrębie Cetotheriidae[15].

Etymologia | edytuj kod

  • Caperea: łac. capero „zmarszczyć, pomarszczyć”[16].
  • Neobalaena: gr. νεος neos „nowy”; rodzaj Balaena Linnaeus, 1758 (wal)[17].
  • marginata: łac. marginatus „graniczny, ostry”, od marginare „graniczyć”, od margo, marginis „granica, krawędź”[18].

Wygląd | edytuj kod

Długość ciała 590–650 cm; masa ciała 2850–3863 kg (samce są nieco mniejsze od samic)[19]. Długość badanych szkieletów dojrzałych osobników wynosiła średnio u samic 634 cm, natomiast u samców 610 cm[19]. Długość płetw 66–90 cm, długość płetwy grzbietowej 21–35 cm, długość płetwy ogonowej 135–200 cm[19]. Jego skóra jest ciemnoszara, pozbawiona fałd. Kształtem ciała przypomina wieloryby gładkoskóre, lecz posiada też cechy płetwalowatych: ma płetwę grzbietową, spodnia część ciała jest jaśniejsza od górnej.

Podczas rozwoju proporcje czaszki walenika małego pozostają względnie stałe; w konsekwencji dorosłe zwierzę pod ich względem przypomina osobniki młodociane, a nawet płody[20].

Przypisy | edytuj kod

  1. Caperea marginata, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c J.E. Gray. On the Cetacea which have been observed in the seas surrounding the British Islands. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1864, s. 202, 1864 (ang.). 
  3. J.E. Gray. Notes on the skull of Balæna marginata, the type of a new genus, Neobalæna. „The Annals and Magazine of Natural History”. Fourth Series. 6, s. 155, 1870 (ang.). 
  4. a b c J.E. Gray: The zoology of the voyage of the H.M.S. Erebus & Terror, under the command of Captain Sir James Clark Ross, during the years 1839 to 1843. Cz. 1: Mammalia, Birds. Londyn: E. W. Janson, 1846, s. 48. (ang.)
  5. a b J.G. Cooke: Caperea marginata (ang.). The IUCN Red List of Threatened Species, 2018. [dostęp 2019-11-04].
  6. a b c W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 187. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  7. a b Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
  8. a b c d Międzynarodowa Konwencja o uregulowaniu połowów wielorybów, sporządzona w Waszyngtonie dnia 2 grudnia 1946 r. (Dz.U. z 2009 r. nr 143, poz. 1165)
  9. Cheng-Hsiu Tsai, Alberto Collareta, Erich M.G. Fitzgerald, Felix G. Marx, Naoki Kohno, Mark Bosselaers, Gianni Insacco, Agatino Reitano, Rita Catanzariti, Masayuki Oishi i Giovanni Bianucci. Northern pygmy right whales highlight Quaternary marine mammal interchange. „Current Biology”. 27 (19), s. R1058–R1059, 2017. DOI: 10.1016/j.cub.2017.08.056 (ang.). 
  10. A. N. Baker: Pygmy right whale--Caperea marginata. W: S. H. Ridgway, R. Harrison: Handbook of marine mammals. Cz. 3: The sirenians and baleen whales. Londyn: Academic Press, 1985. (ang.)
  11. J.E. Gray. Notes on the whales and dolphins of the New-Zealand seas. „The Annals and Magazine of Natural History”. Forth Series. 11, s. 108, 1873 (ang.). 
  12. Michelangelo Bisconti. Comparative osteology and phylogenetic relationships of Miocaperea pulchra, the first fossil pygmy right whale genus and species (Cetacea, Mysticeti, Neobalaenidae). „Zoological Journal of the Linnean Society”. 166 (4), s. 876–911, 2012. DOI: 10.1111/j.1096-3642.2012.00862.x (ang.). 
  13. R. Ewan Fordyce, Felix G. Marx. The pygmy right whale Caperea marginata: the last of the cetotheres. „Proceedings of the Royal Society B”. 280 (1753): 20122645, 2013. DOI: 10.1098/rspb.2012.2645 (ang.). 
  14. Felix G.F.G. Marx Felix G.F.G., R. EwanR.E. Fordyce R. EwanR.E., Baleen boom and bust: a synthesis of mysticete phylogeny, diversity and disparity, „Royal Society Open Science”, 2 (4), 2015, s. 140434, DOI10.1098/rsos.140434  (ang.).
  15. Felix G.F.G. Marx Felix G.F.G., OlivierO. Lambert OlivierO., Mark D.M.D. Uhen Mark D.M.D., Cetacean Paleobiology, Chichester, Hoboken: John Wiley and Sons, 2016, ISBN 978-1118561362 .
  16. Palmer 1904 ↓, s. 158.
  17. Palmer 1904 ↓, s. 452.
  18. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2019. [dostęp 2019-11-04]. (ang.)
  19. a b c C. Kemper: Family Neobalaenidae (Pygmy Right Whale). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 4: Sea Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2014, s. 219. ISBN 978-84-96553-93-4. (ang.)
  20. Felix G.F.G. Marx Felix G.F.G. i inni, Juvenile morphology: A clue to the origins of the most mysterious of mysticetes?, „Naturwissenschaften”, 100 (3), 2013, s. 257–261, DOI10.1007/s00114-013-1012-y  (ang.).

Bibliografia | edytuj kod

  1. Świat Wiedzy Zwierzęta i rośliny, s. 337
  2. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904 (ang.). 
Na podstawie artykułu: "Walenik mały" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy