Wanda Pełczyńska


Wanda Pełczyńska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Grób Krzysztofa Pełczyńskiego, w którym leżą również jego rodzice, Tadeusz i Wanda Pełczyńscy na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Wanda Izabela Pełczyńska, z domu Filipkowska, ps.: „Brzeziewiczówna”, „Makryna” (ur. 6 stycznia 1894 w Portoryko, zm. 5 września 1976 w Londynie) – polska publicystka, działaczka społeczna, posłanka na Sejm IV kadencji (1935–1938) w II Rzeczypospolitej.

Życiorys | edytuj kod

Ukończyła prywatną szkołę średnią M. Łojki i Kursy Pedagogiczne Jana Miłkowskiego w Warszawie[1]. W latach 1912–1914 odbyła studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim[1][2].

W czasie studiów należała do „Zarzewia” oraz Polskich Drużyn Strzeleckich, w których ukończyła kurs podoficerski, W 1914 była komendantką żeńskiego oddziału sanitarnego PDS. Członkini kierownictwa krakowskiego okręgu PDS. Była członkinią „Znicza” i Legii Niepodległości w tej ostatniej była członkinią kierownictwa w Warszawie. Uczestniczyła także w pracach tajnego skautingu, organizując żeńskie patrole skautowe w Kielcach[1].

Po wybuch I wojny światowej od 1914 roku była kurierką I Brygady Legionów Polskich do kierownictwa Polskiej Organizacji Wojskowej w Warszawie[1]. Organizatorka a potem przewodnicząca koła kieleckiego Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego (1915-1918)[2]. Prezeska Zarządu Okręgu Kieleckiego LK PW (1916-1918) oraz członkini Prezydium Naczelnego Zarządu Ligi (VI 1917-IV 1918). Członkini prezydium Rady Okręgowej Ziemi Kieleckiej i redakcji jej organu „Ziemia Kielecka” (1915-1917). Była także przedstawicielką LK PW we władzach Komisji Porozumiewawczej Stronnictw Niepodległościowych w Kielcach[2].

Uczestniczka wojny polsko-bolszewickiej. W 1919 roku była komendantką kurierek Frontu Litewsko-Białoruskiego, następnie komendantką główną Wydziału Instruktorek Oświatowych przy Naczelnym Dowództwie Armii[1]. Po 1920 roku pracowała jako nauczycielka w Seminarium Nauczycielskim w Warszawie, w latach 1923–1927 była redaktorką naczelną „Bluszczu”, następnie, w latach 1927–1931 redaktorką „Kobiety Współczesnej”, a w okresie 1927–1934 – współredaktorką „Młodej Matki” oraz tomów wspomnień Wierna służba ... 1910-1915 (1927) i Służba Ojczyźnie ... 1915-1918 (1929).

Od 1932 roku mieszkała z mężem w Wilnie. Była członkinią zarządu sekcji polskiej FIDAC, członkinią zarządu Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny[3][1]. Politycznie była związana z BBWR. W 1934 roku była matką chrzestną polskiego transatlantyka MS Piłsudski, bliźniaczego statku MS Batorego.

W wyborach parlamentarnych w 1935 roku została wybrana do Sejmu IV kadencji (1935–1938) 12 360 głosami z okręgu nr 46, obejmującego obwody III, IV i V Wilna. W kadencji tej pracowała w komisjach: oświatowej, pracy i spraw zagranicznych[4][5].

Podczas II wojny światowej od przełomu lat 1939/1940 była związana ze ZWZ w Wilnie. Po okupacji Litwy przez Armię Czerwoną (15 czerwca 1940) została w lipcu 1940 aresztowana przez NKWD. Więziona na Łukiszkach do ataku Niemiec na ZSRR w czerwcu 1941 roku. Od jesieni 1941 przebywała w Warszawie[1]. Pracowała w Biurze Informacji i Propagandy Armii Krajowej, od 1943 roku działała w VII Oddziale Komendy Głównej AK. W czasie Powstania Warszawskiego opiekowała się rannymi na trasie Warszawa-Milanówek, od listopada do grudnia 1944 roku pracowała w V Oddziale KG AK[1].

Od jesieni 1945 roku przebywała na emigracji, mieszkała w Londynie. Była organizatorką i pierwszą prezeską Zjednoczenia Polek na emigracji (w 1946 roku), wspólnie z mężem w latach 1951–1959 prowadziła dom dla zasłużonych Polaków „Antokol” koło Londynu[1]. W 1968 roku była kandydatką PPS do Rady Trzech. Zmarła 5 września 1976 w Londynie.

W 1955 roku Lidia Ciołkoszowa wspominała:

Pani Wanda Pełczyńska, była posłanka na Sejm i żona szefa sztabu AK, gotowała w angielskich domach. Pani Raczkiewiczowa, wdowa po Prezydencie, zajmowała się naprawą sztucznej biżuterii[6].

Rodzina i życie prywatne | edytuj kod

Ur. 6 stycznia 1894 w Portoryko jako córka inżyniera kolejowego Józefa Filipkowskiego i Zofii z Jaxa-Kwiatkowskich[1][2]. W 1923 wyszła za mąż za Tadeusza Pełczyńskiego, późniejszego generała i szefa sztabu Armii Krajowej.Mieli 2 dzieci: syn Krzysztof Pełczyński (1924–1944) – żołnierz pułku AK „Baszta”, zginął w powstaniu warszawskim; córka Maria zamężna Bobrowska była architektem w Londynie[5]. Po śmierci Wanda Pełczyńska została pochowana na cmentarzu Gunnersbury w Londynie. W listopadzie 1995 roku prochy jej i męża zostały przeniesione do grobu ich syna Krzysztofa w kwaterze Zgrupowania Pułku Baszta na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A26-2-15)[7].

Odznaczenia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m Jan Hulewicz, Pełczyńska z Filipkowskich Wanda Izabela (1894-1976), Polski Słownik Biograficzny t. 25, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1980, s. 566-568
  2. a b c d Jerzy Z. Pająk, Filipkowska-Pełczyńska Wanda (1894-1976) w: Świętokrzyski Słownik Biograficzny, t. 2 pod red. Jerzego Szczepańskiego, Kielce 2009,s. 134-135
  3. Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 562. reprint Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa, 1984
  4. Scriptor (opr.): Sejm i Senat 1935–1938 IV kadencja. Warszawa: nakładem Księgarni F. Hoesicka, 1936, s. 184.
  5. a b c d Biblioteka sejmowa – Parlamentarzyści RP: Wanda Pełczyńska. [dostęp 2020-08-22].
  6. Opowiadam – 1955. [dostęp 2012-07-13].
  7. Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
  8. Zarządzenie o nadaniu Krzyża Niepodległości z Mieczami, Krzyża Niepodległości i Medalu Niepodległości (pol.). Monitor Polski 1931 nr 156 poz. 227, 1931-07-07. [dostęp 2018-03-03].

Bibliografia, linki | edytuj kod

  • Jan Hulewicz, Pełczyńska z Filipkowskich Wanda Izabela (1894-1976), Polski Słownik Biograficzny t. 25, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1980, s. 566-568
  • Jerzy Z. Pająk, Filipkowska-Pełczyńska Wanda (1894-1976) w: Świętokrzyski Słownik Biograficzny, t. 2 pod red. Jerzego Szczepańskiego, Kielce 2009,s. 134-135
  • Pełczyńska Wanda Izabela 1894-1976 w bazie Biblioteki Sejmowej
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Wanda Pełczyńska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy