Wartościowość


Wartościowość w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wartościowość – cecha pierwiastków chemicznych oraz jonów określająca liczbę wiązań chemicznych, którymi dany pierwiastek lub jon może łączyć się z innymi.

Pojęcie wartościowości w odniesieniu do pierwiastków jest nieprecyzyjne, dlatego jest często zastępowane pojęciem stopnia utlenienia lub liczby koordynacyjnej. Wartościowość nie uwzględnia bowiem otoczenia chemicznego danego atomu. Przykładowo atom azotu jest trójwartościowy NIII zarówno w cząsteczce amoniaku (NH3), jak i w kwasie azotawym (H–O–N=O), jednak stopnie utlenienia atomu azotu w tych związkach wynoszą odpowiednio −III i III (co oznacza, że atom ten albo przyjmuje trzy elektrony, albo oddaje trzy elektrony z powłoki walencyjnej). Szczególne trudności pojęcie to powoduje w chemii koordynacyjnej, chemii metaloorganicznej i chemii supramolekularnej, gdzie często występują oddziaływania między atomami inne niż wiązania kowalencyjne lub jonowe.

Większość pierwiastków ma kilka możliwych wartościowości, to znaczy może przyjmować różną wartościowość w różnych związkach chemicznych, na przykład w tlenku węgla (C=O) i dwutlenku węgla (O=C=O) atom węgla jest odpowiednio dwu- i czterowartościowy. Wartościowość pierwiastków grup głównych w układzie okresowym jest równa numerowi grupy, przy czym możliwe są również niższe wartościowości jako liczby parzyste w grupach o numerach parzystych i wartościowości nieparzyste w grupach o numerach nieparzystych. W warunkach tlenowych najtrwalsze są zwykle związki o najwyższej możliwej wartościowości, choć są liczne wyjątki od tej reguły (np. ołówII jest trwalszy i występuje powszechniej niż ołówIV, a fluorowce mają zwykle wartościowość I).

Pojęcie wartościowości może być natomiast stosowane z powodzeniem do złożonych jonów kompleksowych i anionów kwasów tlenowych.

Wartościowości pierwiastków chemicznych | edytuj kod

Poniższe pierwiastki i ich wartościowości są wymienione kolejno grupami układu okresowego. Pogrubiona wartościowość oznacza, że występuje najczęściej.

I grupa
wszystkie pierwiastki mają wartościowość I
II grupa
wszystkie pierwiastki mają wartościowość II
III grupa
skandIII itrIII
Lantanowce
lantanIII cerIII, IV prazeodymIII, IV neodymIII prometIII samarII, III europII, III gadolinIII terbIII, IV (rzadko) dysprozIII holmIII erbIII tulIII iterbII, III lutetIII
Aktynowce
aktynIII torIV protaktynIV, V uranIII, IV, V, VI neptunIII, IV, V, VI, VII plutonIII, IV, V, VI amerykIII, IV, V, VI kiurIII, IV berkelIII, IV kalifornII (rzadko), III, IV einsteinII (rzadko), III fermII (rzadko), III mendelewII, III nobelII, III lorensIII
IV grupa
tytanIII, IV cyrkonIV hafnIV rutherfordIV
V grupa
wanadII, III, IV, V niobII, IV, V tantalII, IV, V dubnV
VI grupa
chromII, III, VI molibdenII (rzadko), III, IV, V, VI wolframII (rzadko), III (rzadko), IV, V, VI seaborgVI
VII grupa
manganII, III, IV, VI, VII technetII (rzadko), IV, VII renII (rzadko), III, IV, VI, VII bohrVII
VIII grupa
żelazoII, III, VI (rzadko) rutenII, III, IV, VI, VIII (rzadko) osmIII, IV, VI, VIII hasVIII
IX grupa
kobaltII, III rodII (rzadko), III, IV, V (rzadko), VI (rzadko) irydII (rzadko), III, IV, V (rzadko), VI (rzadko) meitnernie zbadano
X grupa
nikielII, III palladII, IV platynaII, IV, VI (rzadko) darmsztadtnie zbadano
XI grupa
miedźI, II, III (rzadko) srebroI, II (rzadko), III (rzadko) złotoI, III roentgennie zbadano
XII grupa
cynkII kadmII rtęćI, II koperniknie zbadano
XIII grupa
borIII glinIII galIII indI, III talI, III nihonnie zbadano
XIV grupa
węgielII (rzadko), IV krzemIV germanII (rzadko), IV cynaII, IV ołówII, IV flerownie zbadano
XV grupa
azotI, II, III, IV, V fosforIII, V arsenIII, V antymonIII, V bizmutIII, V moskownie zbadano
XVI grupa
tlenII siarkaII, IV, VI selenII, IV, VI tellurII, IV, VI polonII, IV, VI liwermornie zbadano
XVII grupa
fluorI chlorI, III, V, VII bromI, III, V, VII jodI, III, V, VII astatI, III, V, VII tenesnie zbadano
XVIII grupa
hel – 0 neon – 0 argon – 0 kryptonII ksenonII, IV, VI, VIII radonII oganesonnie zbadano

Wartościowości wybranych grup atomów | edytuj kod

  • wartościowość I: OH, NH4, NO2, NO3, ClO, ClO2, ClO3, ClO4, HCO3, HSO4, H2PO4
  • wartościowość II: SO3, SO4, CO3, SiO3, HPO4
  • wartościowość III: BO3, PO3, PO4
  • wartościowość IV: SiO4, P2O7

Ogólnie, dla połączeń binarnych z dwuwartościowym tlenem, wartościowość Y grupy ExaOb określa wzór Y = 2b − xa (gdzie x to wartościowość pierwiastka E).

Zobacz też | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (zjawisko naturalne):
Na podstawie artykułu: "Wartościowość" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy