Wasilków


Na mapach: 53°12′00″N 23°12′16″E/53,200000 23,204444

Wasilków w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wasilkówmiasto w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wasilków. Zaliczane do aglomeracji białostockiej.

Według danych z 1 stycznia 2018 Wasilików liczył 11 074 mieszkańców[1].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Wasilków położony jest w centralno-wschodniej części województwa podlaskiego, w dolinie rzeki Supraśli, przy drodze krajowej nr 19[3]. Od Białegostoku oddalony jest o 3 km, od Czarnej Białostockiej o 14, a od Sokółki o 32 km.

Miasto królewskie położone było w końcu XVIII wieku w starostwie niegrodowym wasilkowskim w powiecie grodzieńskim województwa trockiego[4]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

Demografia | edytuj kod

Historia | edytuj kod

ul. Dworna ul. Rynek Kilińskiego Kościół Najświętszej Marii Panny Matki Miłosierdzia

Badania archeologiczne wskazują, że pierwsi osadnicy na terenie Wasilkowa pojawili się już w mezolicie[5]. Pierwsze osadnictwo występowało tu w XIII-XIV wieku. Po 1509 r. obszar na zachód od rzeki Sokołdki był kolonizowany przez Mikołaja Radziwiłła, który zbudował sobie dwór nad tą rzecz­ką. Od 1512 r. na zachód od niej rozciągała się posiadłość Samuela Len­ca Samotyi (dziś Leńce). Niedługo potem miejsce u ujścia Sokołdki, w którym wcześniej znajdowały się stajnie królewskie, Radziwiłł oddał wójtowi dobrzyniewskiemu Łukaszowi Kurzenieckiemu, który w 1536 r., wyrąbał tam las pod pole „pod ostupom Vasilkovom"[12]. Miasto zostało założone na polecenie Zygmunta Augusta w 1566 roku, a 8 grudnia 1566 otrzymało prawa miejskie[3]. Starostą był Hiob Bretfus, nadworny architekt króla Zygmunta I Starego. Od tej pory mieszkańcy mieli sądzić się i rządzić według prawa magdeburskiego. Miasto otrzymało też herb, którym mogło pieczętować dokumenty oraz prawo pobierania ceł i myt[3]. Miasto powstało w miejscu wcześniej niezamieszkanym, a zasiedlili je ludzie z Goniądza, Tykocina i Białegostoku. Dwa dni później utworzono parafię[5]. W 1566 w Wasilkowie wzniesiono drewnianą cerkiew[13], a w 1567 roku zbudowano tu pierwszy kościół (również drewniany). W roku 1576 starostą został Łukasz Górnicki[5].

Miasto królewskie w 1782 roku[14].

W połowie XVII wieku miasteczko zamieszkiwało około 500 mieszkańców[5]. Przed I rozbiorem Polski w Wasilkowie mieszkało już 1500 osób, w tym ok. 100 unitów i 150 Żydów. Po III rozbiorze w 1795 roku Wasilków włączony został do Prus, a w 1807 do zaboru rosyjskiego[5].

W roku 1880 Wasilków liczył 3880 mieszkańców[5]. 5 maja 1895 roku pożar strawił pół miasta[5]. Pod koniec XIX wieku Wasilków liczył 3918 mieszkańców, z czego połowa była katolikami. Miasto powróciło do Polski po odzyskaniu niepodległości w 1918. W 1921 mieszkańców było 3903. Były tu kościół katolicki, cerkiew i synagoga. W 1929 działały fabryki sukna, młyny i tartaki[15].

Synagoga przy ul. Wojtachowskiej powstała w połowie XVIII wieku. Był to budynek murowany. W 1941 Niemcy bożnicę spalili[16].

W 1939 liczba mieszkańców wynosiła 5174.

16 września 1939 Wasilków zaatakowany został przez wojska niemieckie, tydzień później wkroczyła Armia Czerwona[5]. W sierpniu 1941 roku Niemcy utworzyli tam getto dla ludności żydowskiej, w którym przebywało ponad 1000 osób. Getto zostało zlikwidowane 2 listopada 1942[17]. Żydzi zostali wywiezieni do obozu przejściowego w Białymstoku[17], a stamtąd do obozu zagłady w Treblince[18].

W wyniku działań wojennych Wasilków zniszczony został w około 20 procentach, a liczba mieszkańców wyniosła 3948 osób.

Demografia | edytuj kod

Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku miasto zamieszkiwało 3903 osoby, wśród których 2469 było wyznania rzymskokatolickiego, 481 prawosławnego, 3 ewangelickiego a 950 mojżeszowego. Jednocześnie 3348 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 23 białoruską, 514 żydowską, 17 rosyjską i jeden czeską. Było tu 713 budynków mieszkalnych[19].

Według danych GUS z 30 czerwca 2012, miasto liczyło 10 306 mieszkańców[11].

  • Piramida wieku mieszkańców Wasilkowa w 2014 roku[20].


Zabytki | edytuj kod

Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła

Muzea | edytuj kod

Infrastruktura drogowo-kolejowa | edytuj kod

ET22 i EN57 na Stacji kolejowej w Wasilkowie

Przez Wasilków nie biegnie już droga krajowa nr 19 prowadząca od przejścia granicznego z Białorusią w Kuźnicy, przez Białystok do Rzeszowa. Droga obecnie omija miasto po oddaniu do użytku obwodnicy Wasilkowa. W mieście przy linii kolejowej nr 6 ZielonkaKuźnica Białostocka znajduje się stacja kolejowa Wasilków.

Sport | edytuj kod

W 1946 w mieście założono obecny klub sportowy KS Wasilków, występujący w swojej historii także pod nazwami Łoś, Włókniarz, MZKS, KP (Klub Piłkarski) Wasilków.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Polska w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2019-01-20]  (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. a b c UM Wasilków: Gmina Wasilków. Mapa turystyczna 1:60 000. Wasilków: UM Wasilków, 2008. ISBN 83-89834-37-5.
  4. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 96.
  5. a b c d e f g h i j k l m n UM Wasilków: historia Wasilkowa. [dostęp 24 lipca 2009].
  6. UM Wasilków: Kalendarium Wasilkowa. [dostęp 25 lipca 2009].
  7. a b c d e f UM Wasilków: Kalendarium Wasilkowa. [dostęp 25 lipca 2009].
  8. a b c UM Wasilków: Kalendarium Wasilkowa. [dostęp 25 lipca 2009].
  9. a b UM Wasilków: Kalendarium Wasilkowa. [dostęp 25 lipca 2009].
  10. UM Wasilków: Kalendarium Wasilkowa. [dostęp 25 lipca 2009].
  11. a b GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-19].
  12. Mariusz RedM.R. Zemło Mariusz RedM.R., Małe miasta : przestrzenie, Stowarzyszenie Collegium Suprasliense, 2003 [dostęp 2016-10-07] .1 stycznia
  13. Strona parafii – Historia
  14. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 15.
  15. Księga Adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa; Annuaire da la Pologne (y Compris la V.L. de Dantzig), Warszawa 1930, s. 160 .
  16. Dom modlitwy w Wasilkowie (ul. Wojtachowska) | Wirtualny Sztetl, sztetl.org.pl [dostęp 2020-03-05] .
  17. a b Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 557. ISBN 83-01-00065-1.
  18. Yitzak Arad: Belzec, Sobibor, Treblinka. The Operation Reinhard Death Camps. Bloomington: Indiana University Press, 1999, s. 396. ISBN 978-0-253-21305-1.
  19. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych., t. T. 5, województwo białostockie, 1924, s. 10 .
  20. Wasilków w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-11]  (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  21. a b c Podlaski Rejestr Zabytków.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Miasta województwa podlaskiego

Gmina Wasilków

Powiat białostocki

Powiat białostocki (do 1940 i 1945–75) Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Wasilków" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy