Wejherowo


Na mapach: 54°36′15″N 18°14′56″E/54,604167 18,248889

Wejherowo w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wejherowo i (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Wejrowò, niem. Neustadt in Westpreußen[3]) – miasto w województwie pomorskim, położone na pograniczu Pojezierza Kaszubskiego i Pradoliny Redy–Łeby, nad rzeką Redą. Stanowi element Małego Trójmiasta Kaszubskiego, jest również częścią aglomeracji gdańskiej. Siedziba powiatu wejherowskiego i gminy Wejherowo. W latach 1975–1998 w województwie gdańskim. Wchodzi w skład Komunalnego Związku Gmin „Dolina Redy i Chylonki” oraz Doliny Logistycznej.

Wydany w 1880 r. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego uznaje miasto Wejherowo za stolicę Kaszub[4].

Według danych z 1 stycznia 2018 Wejherowo liczyło 49 927 mieszkańców[5].

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Dzielnice | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Dzielnice i osiedla Wejherowa.

Struktura powierzchni | edytuj kod

Wejherowo ma obszar 26,99 km² (2016)[6], w tym:

  • użytki rolne: 20%
  • użytki leśne: 49,7%

Miasto zajmuje 2% powierzchni powiatu.

Historia | edytuj kod

Jakub Weiher – założyciel miasta Kościół św. Anny z 1650, fundowany dla franciszkanów przez Jakuba Wejhera

Wejherowo – założone w 1643 przez polskiego wojewodę Jakuba Wejheraprawa miejskie uzyskało w 1650. Początkowo nazywane też było Wejherowską Wolą i Nowym Miastem (w odróżnieniu od „starego miasta” – czyli Pucka), potoczną nazwą niemiecką była w tym okresie Weihersfrey lub Weiherfrai[7]. Po 1676 przeszło na własność lokalnych rodzin magnackich (przez pewien czas należało także do Sobieskich).

W wyniku I rozbioru Polski (1772) włączono je do Prus pod nazwą Neustadt. W 1818 zostało miastem powiatowym w rejencji gdańskiej (Prusy Zachodnie), stając się też siedzibą okręgu kościelnego Ewangelickiego Kościoła Unii Staropruskiej, po przyłączeniu do Polski przemianowanego na superintendenturę (diecezję) wejherowską Ewangelickiego Kościoła Unijnego, która istniała do 1945. W 1870 wybudowano połączenie kolejowe z Gdańskiem i Słupskiem. W owym czasie miasto zamieszkane było w większości przez Niemców i Kaszubów. Na przełomie XIX i XX wieku intensywnie rozwijało się gospodarczo.

W 1920 wróciło do Polski (mimo protestów części lokalnej ludności)[potrzebny przypis]. W 1927 r. stało się siedzibą powiatu morskiego w województwie pomorskim (który obejmował dotychczasowy powiat pucki oraz powiat wejherowski bez Gdyni). Struktura demograficzna zaczęła się powoli zmieniać na korzyść Polaków. W dwudziestoleciu międzywojennym Wejherowo było jednym z głównych ośrodków regionalizmu (postulowano autonomizację regionu Pomorza w ramach państwa polskiego).

We wrześniu 1939 Wejherowo zajęte przez Niemców powtórnie przemianowano na Neustadt in Westpreußen. Zasłużony burmistrz Teodor Bolduan został natychmiast aresztowany i rozstrzelany. Krótko po zakończeniu działań wojennych miasto odwiedził gauleiter Pomorza Albert Forster, który publicznie groził antyniemiecko nastawionym mieszkańcom Wejherowa. W okresie okupacji działała konspiracyjna organizacja TOW „Gryf Pomorski”. Na przełomie 1939 i 1940 Niemcy rozstrzelali w lasach piaśnickich 12–14 tys. ludzi, w tym wielu wejherowian. 12 marca 1945 miasto zostało wyzwolone przez jednostki 1 Armii Pancernej Gwardii i 19 Armii 2 Frontu Białoruskiego oraz oddziały 2 i 3 baonu czołgów 1 Brygady Pancernej Wojska Polskiego im. Bohaterów Westerplatte. Ku ich pamięci ustawiono w maju 1970 roku Pomnik – czołg zwycięstwa przy ul. Ofiar Piaśnicy[8].

W 1975 Wejherowo utraciło status powiatu, by w 1999 go odzyskać (w ramach województwa pomorskiego). W latach 2006–2008 przeprowadzono pierwszą od czasów powstania gruntowną renowację zabytkowego kompleksu Kalwarii Wejherowskiej. Od 2003, przeciwnie do większości miast w Polsce, liczba mieszkańców Wejherowa systematycznie rośnie, w 2011 przekroczyła 50 tysięcy.

Pomnik Jakuba Wejhera Ratusz miejski

W skrócie:

  • VII – IX w. – osada słowiańska i gród na Górze Zamkowej
  • 1. połowa XIV w. – pierwsze udokumentowane wzmianki o osadach Nanice i Śmiechowo (dzisiejsze dzielnice Wejherowa)
  • 1576 – w posiadaniu starosty puckiego Ernesta Wejhera[9]
  • 1643 – lokacja osady zwanej Wejherowską Wolą na gruntach wsi Śmiechowo (obecnie dzielnica miasta)
  • 1644 – fundacja kościoła św. Trójcy przez Jakuba Wejhera
  • 1649–1655 – budowa Kalwarii Wejherowskiej, ufundowanej przez Jakuba Wejhera i jego krewnych
  • 1650 – Wejherowska Wola otrzymała prawa miejskie chełmińskie od króla Jana II Kazimierza Wazy
  • 1676 – miasto odkupił książę M.K. Radziwiłł
  • 1685 – własność Jana III Sobieskiego
  • 1772 – miasto pod zaborem pruskim, przemianowane na Neustadt in Westpreußen
  • 1796 – miasto kupił hrabia Keyserlingk
  • 1870 – uzyskanie połączenia kolejowego z Gdańskiem i Koszalinem
  • 1920 – po 148 latach miasto wraca do Polski
  • 7–8 IX 1939 – w pobliżu Wejherowa ciężkie walki obronne toczył 1 Morski Pułk Strzelców
  • 1939–1945 – miasto zaanektowane przez III Rzeszę, powtórnie przemianowane na Neustadt in Westpreußen
  • 12 III 1945 – opanowanie miasta przez wojska radzieckie i polskie, wyzwolenie spod okupacji niemieckiej i przywrócenie w granice powojenne Polski
  • 1975 – utracenie statusu miasta powiatowego w wyniku reformy administracyjnej
  • 1999 – przywrócenie siedziby powiatu w wyniku kolejnej reformy administracyjnej, Wejherowo w województwie pomorskim

Przynależność państwowa

Wejherowo będąc dawniej miastem pogranicza polsko-niemieckiego kilkukrotnie zmieniało przynależność państwową. Doświadczyło także okupacji szwedzkiej w czasie Potopu Szwedzkiego oraz francuskiej w trakcie Wojen Napoleońskich.

Burmistrzowie, naczelnicy i prezydenci:

Demografia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Ludność Wejherowa.

Dane z 31 grudnia 2016[10]:

  • Piramida wieku mieszkańców Wejherowa w 2014 roku[2].


 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Wejherowem.

Klimat | edytuj kod

Położenie blisko Bałtyku sprawia, że Wejherowo znajduje się pod wpływem klimatu morskiego. Klimat kontynentalny ma znacznie mniejsze oddziaływanie niż w innych regionach kraju. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, w którym średnia temperatura waha się od +13 °C do +22 °C. Najzimniejszy jest styczeń (temperatura waha się wówczas od −6 °C do 1 °C). Średnia roczna temperatura wynosi ok. +7 °C. Średnia roczna suma opadów wynosi 660 mm. Najbardziej deszczowym miesiącem jest sierpień (90 mm), najmniej opadów przypada na marzec (20 mm).

Transport | edytuj kod

 Osobne artykuły: Miejski Zakład Komunikacji WejherowoMetropolitalny Związek Komunikacyjny Zatoki Gdańskiej.

Przewozy autobusowe | edytuj kod

System komunikacji miejskiej w Wejherowie składa się z 16 miejskich linii autobusowych, organizowanych przez Miejski Zakład Komunikacji Wejherowo (obsługiwanych przez MZK Wejherowo i Pomorską Komunikację Samochodową) i Zarząd Komunikacji Miejskiej w Gdyni. Z innymi miastami w Polsce Wejherowo ma połączenie dzięki węzłowi drogowemu i kolejowemu. Natomiast do okolicznych miejscowości dotrzeć można autobusami PKS.

Funkcjonują również korporacje taksówkarskie.

Kolej | edytuj kod

Dworzec kolejowy w Wejherowie

Przez Wejherowo przebiega linia kolejowa nr 202 (Gdańsk-Stargard). W mieście krzyżują się relacje kolejowe BerlinSzczecinKoszalinSłupskWejherowoGdynia oraz, aktualnie nieczynna, Wejherowo – Garczegorze. Z Trójmiastem Wejherowo połączone jest dzięki Szybkiej Kolei Miejskiej, obsługującej dwa przystanki osobowe oraz stację Wejherowo.

W mieście aktualnie znajduje się stacja kolejowa i dwa czynne przystanki osobowe:

Dawniej znajdował się także przystanek (obecnie bocznica szlakowa) Wejherowo Cementownia oddany do użytku w 1902.

Drogi | edytuj kod

W Wejherowie krzyżuje się kilka ważnych dróg:

Transport lotniczy | edytuj kod

W 1985 roku otwarto sanitarne lądowisko, położone przy ul. Jagalskiego.

Turystyka | edytuj kod

Zabytki i interesujące miejsca | edytuj kod

Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej Kolegiata św. Trójcy Fragment ulicy Jana III Sobieskiego Starostwo Powiatowe w Wejherowie Świąteczne oświetlenie rynku miejskiego i ratusza Szachulcowy budynek dawnego szpitalika-przytułka Park Majkowskiego wraz z Pałacem Przebendowskich i Keyserlingów

W okolicy | edytuj kod

Szlaki turystyczne | edytuj kod

Fragment jednej ze ścieżek rowerowych w mieście

Kultura | edytuj kod

Wejherowo na przestrzeni wieków stanowiło silny ośrodek kultury polskiej, opierając się skutecznie akcji germanizacyjnej (działalność koła filomatów „Wiec” oraz S. Marońskiego, J. Łęgowskiego, L. Jakowickiego; koła śpiewacze i teatry amatorskie). Po 1920 miasto było także ważnym ośrodkiem regionalizmu kaszubskiego – wydawana była w nim Gazeta Kaszubska, ukazujące się najpierw jako dwutygodnik, a później tygodnik czasopismo Klëka, przekształcone w 1939 w Tygodnik Wielkiego Pomorza oraz Świt.

Gmach Filharmonii Kaszubskiej – Wejherowskiego Centrum Kultury

Wejherowo jest siedzibą Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, które gromadzi zabytki piśmiennictwa kaszubsko-pomorskiego, a także organizuje wernisaże i wystawy. Inne muzeum, w którym zapoznać się można z dziejami rodu Wejherów oraz z działalnością wejherowskich franciszkanów, zlokalizowane jest w podziemiach klasztoru. Od 2015 w Wejherowie znajduje się Muzeum Piaśnickie, które docelowo znajdować się będzie w historycznym budynku „Villa Musica” przy ulicy Ofiar Piaśnicy, który w czasie II Wojny Światowej był lokalną siedzibą Gestapo.

Verba SacraDanuta Stenka czyta Biblię w języku kaszubskim

W nowoczesnym gmachu Filharmonii Kaszubskiej funkcjonuje Wejherowskie Centrum Kultury, które – podobnie jak Powiatowy Zespół Placówek Oświatowo-Wychowawczych – prowadzi liczne sekcje i koła zainteresowań, a także zajmuje się edukacją kulturalną, organizuje duże imprezy o charakterze masowym oraz koordynuje działania kulturalne w mieście i regionie. Przy Wejherowskim Centrum Kultury działa też kino studyjne, które powstało po zamknięciu kina „Świt” pod koniec XX wieku, oraz duża sala teatralno-koncertowo-kinowa (występowali na niej m.in.: Budka Suflera, Grupa MoCarta, Raz, dwa, trzy, Aga Zaryan, Anna Maria Jopek, Hanna Banaszak, Edyta Geppert, Renata Przemyk, Grzegorz Turnau, Nigel Kennedy, Ania Wyszkoni, Anita Lipnicka, The Dumplings, Andrzej Piaseczny).

W Wejherowie mieści się Miejska Biblioteka Publiczna im. Aleksandra Majkowskiego przy ulicy Kaszubskiej (od lat organizująca, wraz z władzami miasta, literacki konkurs „Powiew Weny”) oraz Powiatowa Biblioteka Publiczna przy ulicy Dworcowej; działa kilka chórów, m.in. chór męski Harmonia oraz odnoszący sukcesy w kraju i w Europie chór mieszany Cantores Veiherovienses. Funkcjonują również lokalne media, w tym telewizja – Twoja Telewizja Morska i Telewizja Wejherowo, Radio Norda FM, lokalna prasa – Gryf Wejherowski, Express Powiatu Wejherowskiego, Nowiny (biuletyn Urzędu Miejskiego), Puls Wejherowa oraz lokalne serwisy internetowe – np. Nadmorski24.pl, gwe24.pl.

Cykliczne imprezy kulturalno-rozrywkowe w Wejherowie

  • Open Arts Festival
  • Ogólnopolski Festiwal Pieśni o Morzu
  • Verba Sacra – Modlitwy Katedr Polskich
  • Imprezy z cyklu African Battle: Reggae & Dub vs. Old Skul Funk & Afrobeat
  • Spotkania z Muzyką Kaszub w pałacu-muzeum
  • Spotkania Dyskusyjnego Klubu Książki w Miejskiej Bibliotece Publicznej
  • Jarmark Wejherowski
  • Dzień Jakuba
  • Festyn Wakacyjny
  • koncerty organowe w wejherowskiej kolegiacie
  • kameralne koncerty wigilijne w wejherowskiej kolegiacie
  • letnie koncerty w parku i na rynku
  • poetyckie wieczory literackie i muzyczne w kawiarni-galerii „Insula”
  • występy alternatywnych zespołów muzycznych w klubie „Stare Kino” przy ul. Kościuszki
  • występy lokalnych zespołów w browarze „Lubrow”
  • sobotnie występy w klubokawiarni Olimp w Wejherowie
  • Rekonstrukcja Historyczna w Wejherowie, czyli jak to na Pomorzu zdrajcy ze Szwedem próbowali się bratać.
  • FORCECON Zlot Fanów Gwiezdnych Wojen

Sport i rekreacja | edytuj kod

Korty tenisowe Kryta pływalnia

Najważniejsze obiekty sportowe w Wejherowie

  • Wejherowskie Korty Tenisowe
  • Stadion WKS „Gryf” – Wzgórze Wolności
  • Sala widowiskowo-sportowa przy Szkole Podstawowej nr 6
  • Sala widowiskowo-sportowa przy Szkole Podstawowej nr 8
  • Hala sportowa przy Powiatowym Zespole Szkół nr 2,
  • Hala sportowa przy Powiatowym Zespole Szkół nr 3,
  • Kompleks sportowy przy Powiatowym Zespole Szkół nr 4,
  • Kryta pływalnia i kryte lodowisko (przy Szkole Podstawowej nr 8),
  • Pole golfowe „Sierra Golf Club” (Pętkowice k. Wejherowa).

Kluby sportowe

  • Wejherowski Klub Sportowy „Gryf” – przez kilka lat jedyna w okolicy drużyna III ligi piłkarskiej, obecnie II liga
  • Klub Sportowy „Sprzęgło” Wejherowo
  • Klub Sportowy „Tytani” Wejherowo (piłka ręczna) – II liga mężczyzn
  • Klub Sportowy UKS „Szóstka”
  • Klub Sportowy UKS „Ósemka” (koszykówka, Unihokej)
  • Wejherowski Klub Bokserski „WKB Gryf Wejherowo”

Cykliczne imprezy sportowe w Wejherowie

  • turniej streetballa na rynku
  • wyścig rowerów górskich na morenowych wzgórzach
  • biegi im. Jakuba Wejhera
  • Festyn Rekreacyjny „Wejherowo Biega”
  • turnieje piłkarskie
  • zawody balonowe
  • „Wejher Cross Games” – zawody cross-fit

Religia | edytuj kod

Kapliczka Kalwarii Wejherowskiej Poewangelicki kościół par. pw. św. Leona Wielkiego i Stanisława Kostki (1907–1909)

Kalwaria wejherowska | edytuj kod

Wejherowo jest niekiedy nazywane „duchową stolicą Kaszub” ze względu na znajdujące się w nim liczne obiekty kultu religijnego, w tym sanktuarium pasyjno-maryjne oraz związane z nimi ruchy pielgrzymkowe o wielowiekowej tradycji.

 Osobny artykuł: Kalwaria Wejherowska.

Parafie rzymskokatolickie | edytuj kod

Wspólnoty innych wyznań | edytuj kod

Cmentarze | edytuj kod

Współcześnie istniejące to:

Od 2004 działa w mieście stowarzyszenie, mające na celu upamiętnienie dawnych cmentarzy wejherowskich, do których należą:

  • Cmentarz Choleryczny
  • Cmentarz Ewangelicki – zlikwidowany (bez ekshumacji ciał) w 1951 przez władze komunistyczne ku oburzeniu mieszkańców miasta; obecnie upamiętniony granitowym głazem
  • Stary Cmentarz Ewangelicki – przy obecnej ulicy Kościuszki
  • Cmentarz Zakładu Psychiatrycznego – położony w lesie za jednostką wojskową, zachowało się sporo płyt nagrobnych, a także oryginalny układ ścieżek. W planach jest utworzenie lapidarium
  • Cmentarz Żołnierzy Niemieckich – zlikwidowany razem z cmentarzem ewangelickim w 1951
  • Cmentarz Żydowski – zachowały się ślady macew.

Oświata | edytuj kod

Ośrodki edukacyjne w Wejherowie:

  • szkoły podstawowe:
    • Społeczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Janusza Korczaka,
    • Szkoła Podstawowa Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego im. bł. Alicji Kotowskiej,
    • Szkoła Podstawowa nr 5 im. Fryderyka Chopina,
    • Szkoła Podstawowa nr 6 im. Tadeusza Kościuszki,
    • Szkoła Podstawowa nr 8 im. Martyrologii Piaśnicy,
    • Szkoła Podstawowa nr 9 im. gen. Józefa Wybickiego,
    • Szkoła Podstawowa nr 11 im. Teodora Bolduana;
  • szkoły ponadpodstawowe:
    • Powiatowy Zespół Szkół nr 1 im. Jana III Sobieskiego: I Liceum Ogólnokształcące, I Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych,
    • Powiatowy Zespół Szkół nr 2 im. Bohaterskiej Załogi ORP „Orzeł” (pot. „Elektryk”): III Liceum Ogólnokształcące, Technikum nr 1, Branżowa Szkoła I Stopnia nr 3, Szkoła Policealna nr 1 dla Dorosłych,
    • Powiatowy Zespół Szkół nr 3 im. ks. Edmunda Roszczynialskiego: IV Liceum Ogólnokształcące, Technikum nr 2, Branżowa Szkoła I Stopnia nr 1, III Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, Szkoła Policealna nr 2 dla Dorosłych,
    • Powiatowy Zespół Szkół nr 4 im. Jakuba Wejhera (pot. „Samochodówka”): V Liceum Ogólnokształcące, Technikum nr 3, Branżowa Szkoła I Stopnia nr 2, II Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych, Szkoła Policealna nr 3 dla Dorosłych,
    • Niepubliczna Szkoła Rzemiosła im. św. Józefa;
  • inne:
    • Powiatowy Zespół Szkół Policealnych im. Zdzisława Kieturakisa (pot. „Medyk”): Szkoła Policealna dla Młodzieży, Szkoła Policealna nr 4 dla Dorosłych,
    • Powiatowy Zespół Kształcenia Specjalnego: Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr 1 im. Janusza Korczaka, Branżowa Szkoła I stopnia nr 5, Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy,
    • Powiatowy Zespół Poradni Psychologiczno-Pedagogicznych: Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Wejherowie,
    • Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr 2 dla Niesłyszących i Słabosłyszących im. Jana Siestrzyńskiego,
    • Powiatowy Zespół Placówek Oświatowo-Wychowawczych,
    • Państwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia im. Fryderyka Chopina,
    • Szkoła Muzyczna „Yamaha”;
  • Kaszubsko-Pomorska Szkoła Wyższa.

Współpraca | edytuj kod

Przykład architektury modernizmu w Wejherowie – ulica 3 Maja

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Wojewódzki Wykaz Powierzchni Jednostek Podziału Terytorialnego Państwa, stan na dzień 1 stycznia 2012.
  2. a b Wejherowo polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  3. Mapa z 1910 roku.
  4. Wejrowo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XIII: Warmbrun – Worowo. Warszawa 1893.
  5. http://www.polskawliczbach.pl/Gniew, w oparciu o dane GUS.
  6. Główny Urząd Statystyczny: Statystyczne Vademecum Samorządowca 2017 – Wejherowo (gmina miejska) (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2018-05-07].
  7. We Wejherowie będą strzelać jak w szwedzkim „Potopie”.
  8. „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945” Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, s. 204.
  9. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa, Wyd. Z.P. POLIMER Koszalin 2010, ​ISBN 978-83-89976-40-6​, s. 257.
  10. Główny Urząd Statystyczny: Statystyczne Vademecum Samorządowca 2017 – Wejherowo (gmina miejska) (pol.). GUS. [dostęp 2018-05-07].
  11. Historia pogody dla Słupska (ang.). Weatherbase.com. [dostęp 2008-04-17].
  12. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2019-10-02] .

Bibliografia | edytuj kod

  • Historia Wejherowa, JózefJ. Borzyszkowski (red.), KlemensK. Bruski, Wejherowo: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, 1998, ISBN 83-901354-8-5, OCLC 830198644 .
  • Regina Osowicka, Jerzy Grubba: Ziemia Wejherowska, Wydawnictwo Morskie Gdańsk 1980, ​ISBN 83-215-7196-4​.
  • Regina Osowicka, Stanisław Janke (red.): Bedeker Wejherowski, Wydawnictwo ACTEN Wejherowo 2006, ​ISBN 83-922059-2-8​.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (gmina miejska):
Na podstawie artykułu: "Wejherowo" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy