Wielka Waga Miejska w Krakowie


Na mapach: 50°03′40″N 19°56′15″E/50,061111 19,937500

Wielka Waga Miejska w Krakowie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wielka Waga (tzw. Waga Ołowiowa) – nieistniejący już jeden z dwóch budynków wagi miejskiej na Rynku Głównym w Krakowie.

Wielka Waga prawdopodobnie początkowo była budowlą drewnianą (pierwsze wzmianki pochodzą z 1302 roku), jednak w drugiej połowie XIV wieku została przebudowana na murowaną. Wagę Ołowiową wyburzono w 1868 roku (ew. 1875 roku)[1]. Budynek Wagi Ołowiowej (ważono w niej miedź, ołów i żelazo) zlokalizowany był pomiędzy Sukiennicami a kościołem św. Wojciecha.

Waga Wielka była budynkiem dwupiętrowym o szerszej części dolnej, stąd też zwano ją niekiedy „Kałamarzem”. Wspomniana jest w przywileju króla Kazimierza Wielkiego z roku 1358, następne wzmianki (pensa major) pochodzą z roku 1369 i 1390. Później wspomniana w początku wieku XV i XVI. Pod koniec XVI w. budynek Wagi Wielkiej był bardzo zrujnowany, więc w roku 1594 podjęto decyzję o jego gruntownym remoncie. Pracami objęto fundamenty, sklepienia, odrzwia, okna i dach[2].

W średniowieczu krakowska Wielka Waga należała ponoć do największych tego typu budynków użyteczności publicznej w Europie[3]. Znajdowały się w niej przyrządy związane z pomiarami handlowymi, w tym wzorce wag, odważniki, oficjalna waga miejska. Budynek Wielkiej Wagi był dużym obiektem, z halą o powierzchni około 100 m2. W podziemiach były składy handlowe. Ważono towary powyżej jednego cetnara (czyli około 50 kg). Opis wyposażenia Wielkiej Wagi zachował się w dokumencie z 1747 roku: „W tej wadze belek drewniany i szale żelazem okute z łańcuchem, gwintów spiżowych cetnarowych N. 13, detto żelaznych N.3, cetnarowych 1”[1]. W zespole wielkiej wagi działała topnia srebra.

W XVIII w. do budynku Wagi Wielkiej przeniesiono z piętra Sukiennic kramy z „towarami norymberskimi”. Towary te, tj. karty, obicia na ściany i meble, igły, nici i wstążki, sprzedawano na piętrze. W pierwszych latach XIX w. na parterze umieszczono strażnicę wojskową (odwach), a sam budynek uzyskał nazwę „Komisji”. Zachowane źródła ikonograficzne i plany z tego okresu wskazują, że Komisja była gmachem wolno stojącym, wzniesionym na rzucie kwadratu, o szerokim parterze i dwóch piętrach zwieńczonych attyką. Szczyt elewacji ozdobiony był umieszczonymi w płytkich framugach malowidłami (już wtedy zatartymi), przedstawiającymi kolorowe postacie władców i wodzów starożytnych. Ściany wewnętrzne dolnej części budynku pokrywały napisy zawierające wiadomości o ważniejszych wydarzeniach w Polsce i Krakowie. Były to informacje o pożarach, zarazach, trzęsieniach ziemi, powodziach i innych klęskach, z podaniem daty ich wystąpienia. Około roku 1870 został zbudowany nowy budynek odwachu u podnóża wieży ratuszowej. Wówczas Waga Wielka została zburzona[2].

Pozostałości po budynku Wielkiej Wagi znajdują się w podziemiach rynku (ok. 3–4 metrów pod powierzchnią). Podczas prac archeologicznych prowadzonych w latach 2005–2010 odkryto posiadający stemple króla Władysława Łokietka bochen ołowiu o wadze blisko 700 kg[4], datowany na początek XIV wieku[5]. Bochen ołowiu – odlana sztuka ołowiu w kształcie okrągłego bochenka chleba, przeznaczony do handlu hurtowego[5] – był jednym z trzech najważniejszych towarów eksportowych średniowiecznego Krakowa, obok plastrów miedzi i bałwanów soli. Bochen krakowski zachował się w całości[5], jest to jedyny taki obiekt na świecie[4].

Galeria | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b M.M. Landau M.M., Wykop krakowski, „Wprost”, 45 (1197), 2005 .
  2. a b Żukow-Karczewski 1991 ↓.
  3. J.J. Nowicka J.J., Lasery, czyli w sercu średniowiecznego miasta, „Rzeczpospolita”, 23 września 2010 .
  4. a b Nowicka 2010 ↓.
  5. a b c Aldona Garbacz-Klempka. Ołów – krótki rys historyczny i najnowsze znaleziska archeologiczne. „Informator Metale Nieżelazne”, s. 242, 2007. metale.pl. [dostęp 2011-03-12]. 

Bibliografia | edytuj kod

  • J.J. Nowicka J.J., Wiewiórki zamiast gołębi: Podziemia rynku głównego w Krakowie, „Rzeczpospolita”, 23 września 2010 .
  • Sukiennice, [w:] Encyklopedia Krakowa, Warszawa – Kraków: PWN, 2000, s. 937–938 .
  • W. Komorowski, A. Sudacka: Rynek Główny w Krakowie. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008. ISBN 978-83-04-04992-5.
  • MartaM. Marek MartaM., Zastosowanie techniki cyfrowej 3D do rekonstrukcji historycznej zabudowy Krakowa, „Krzysztofory”, 26, Kraków 2008 .
  • MarekM. Żukow-Karczewski MarekM., Nie istniejące budowle Krakowa. Waga Wielka (Komisja), „Echo Krakowa”, 66 (13378), 3 kwietnia 1991 .
Na podstawie artykułu: "Wielka Waga Miejska w Krakowie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy